SachLuoc.comSách Lược
Khi đổi mô hình

Thử mô hình mới trước khi đổi hẳn: cách chạy thử sáu tuần mà không bỏ việc cũ

Cách chạy thử một mô hình kinh doanh mới ở quy mô nhỏ: viết điều cần chứng minh, đặt ngân sách thử, mốc dừng trước, sổ ghi hằng ngày và cách đọc kết quả.

Vietnamese laundry shop worker folding white bed sheets into neat stacks on a long table in a small laundromat, washing machines behind, overhead angle, bright midday light

Muốn đổi mô hình mà không đặt cược cả tiệm, hãy chạy thử sáu tuần ở quy mô nhỏ, với ba thứ viết sẵn từ trước: điều cần chứng minh, số tiền tối đa chịu mất, và mốc dừng. Việc cũ vẫn chạy bình thường; phần thử chỉ dùng một phần thời gian, một phần tiền, một phần người.

Phần lớn chủ tiệm không thất bại vì chọn sai hướng, mà vì nhảy vào hướng mới với cả vốn liếng khi chưa có bằng chứng. Bài này đưa ra một khung chạy thử làm bằng giấy bút, ví dụ cụ thể với một tiệm giặt ủi ở TP Hồ Chí Minh thử nhận giặt cho các homestay và nhà nghỉ nhỏ, cùng cách đọc kết quả để quyết đi tiếp, chỉnh lại hay dừng.

Vì sao phải thử nhỏ, kể cả khi bạn rất chắc

Khi đã nghĩ về một hướng mới nhiều tuần, chủ tiệm thường thấy nó rõ ràng tới mức không cần thử. Nhưng cái rõ ràng đó nằm trong đầu mình. Khách có trả tiền không, trả bao nhiêu, có quay lại không, bếp hay xưởng có làm kịp không, người làm có chịu nếp mới không, thì chỉ có thực tế trả lời được. Thử nhỏ là cách mua câu trả lời với giá rẻ nhất.

Thử nhỏ còn có một lợi ích ít người nói: nó cho bạn đường lui. Nếu bỏ việc cũ để làm việc mới, tới lúc thấy sai thì không còn gì để quay về. Nếu giữ việc cũ, phần thử thất bại chỉ là một khoản học phí đã biết trước.

Ví dụ giả định: tiệm giặt ủi ở TP Hồ Chí Minh lâu nay phục vụ khách lẻ trong khu, mỗi ngày khoảng bốn mươi túi đồ. Gần đây khu có nhiều homestay, nhà nghỉ nhỏ, chủ tiệm nghĩ tới chuyện chuyển sang giặt ga gối khăn cho họ, vì mỗi khách lấy số lượng lớn và đều. Nhưng giặt đồ vải trắng số lượng lớn khác hẳn giặt quần áo khách lẻ: máy, hoá chất, thời gian phơi sấy, giao nhận đều khác. Nếu dồn tiền mua máy lớn ngay mà khách không gửi đều, tiệm sẽ ôm một khoản đầu tư không dùng hết, trong khi khách lẻ quen thuộc lại bị chậm đồ vì máy và người đã dồn cho phần mới.

Viết ba thứ trước khi bắt đầu

Điều cần chứng minh. Viết thành câu có thể đúng hoặc sai. Ví dụ: "Có ít nhất ba homestay trong khu sẵn sàng gửi giặt đều mỗi tuần với giá mình đưa ra, và tiệm làm kịp mà không trễ đồ khách lẻ." Câu mơ hồ như "xem thị trường thế nào" không thử được.

Số tiền tối đa chịu mất. Cộng mọi khoản sẽ bỏ ra cho phần thử: hoá chất, bao đựng, xăng xe giao nhận, công người làm thêm. Viết con số đó ra và coi như đã tiêu. Nếu mất số đó mà tiệm khó khăn, phần thử đang quá lớn, hãy thu nhỏ lại.

Mốc dừng. Viết trước tình huống nào thì dừng, ví dụ: "Sau ba tuần mà chưa có hai khách gửi đều thì dừng", hoặc "Nếu đồ khách lẻ bị trễ quá ba lần một tuần thì dừng". Mốc dừng viết lúc bình tĩnh đáng tin hơn quyết định lúc đang hăng hoặc đang nản.

Ai làm, làm lúc nào. Phần thử cần một người chịu trách nhiệm và một khung giờ riêng. Ở tiệm giặt trong ví dụ, đồ homestay chỉ nhận buổi sáng, giặt buổi trưa khi máy rảnh, để không chen vào giờ khách lẻ mang đồ tới buổi chiều tối.

Lịch sáu tuần và việc của từng giai đoạn

Chia sáu tuần thành ba giai đoạn, mỗi giai đoạn có câu hỏi riêng. Đừng gộp làm một, vì mỗi giai đoạn trả lời một chuyện khác nhau.

TuầnCâu hỏiViệc làmGhi vào sổ
1–2Có ai muốn mua không?Đi gặp trực tiếp tám đến mười chỗ, đưa giá, nhận giặt thử một lô miễn phí hoặc giá thấpSố chỗ gặp, số chỗ đồng ý thử, lý do từ chối
3–4Làm có kịp và có lời không?Nhận đều những chỗ đã đồng ý, giữ giá đã đưaSố ký đồ, giờ máy, hoá chất dùng, số lần trễ, lời phàn nàn
5–6Khách có ở lại không?Không chào thêm khách mới, xem khách cũ có tự gửi tiếp khôngSố khách gửi lại, số lô mỗi tuần, khách lẻ có bị ảnh hưởng không

Giai đoạn cuối thường bị bỏ qua vì chủ tiệm đã thấy có khách và muốn mở rộng ngay. Nhưng khách đồng ý thử chưa phải là khách thật; khách thật là người tự gửi lô thứ ba, thứ tư mà không cần mời. Hai tuần cuối chính là để đếm nhóm này.

Trong sáu tuần, giữ nguyên giá đã đưa. Đổi giá giữa chừng làm số liệu không so được, và khách thấy tiệm thiếu nhất quán.

Thu nhỏ phần thử cho từng loại tiệm

Cùng một ý tưởng có thể thử ở nhiều quy mô. Nguyên tắc là chọn quy mô nhỏ nhất mà vẫn trả lời được câu hỏi đã viết. Vài ví dụ giả định:

Loại tiệm và ý định đổiCách thử lớn (nên tránh lúc đầu)Cách thử nhỏ (nên làm trước)
Quán bún muốn chuyển sang bán cả buổi tốiThuê thêm người, mở tối cả tuầnMở tối hai hôm cố định mỗi tuần, chủ quán tự đứng, thực đơn ba món
Xưởng mộc muốn nhận đồ đặt theo yêu cầu cho gia đìnhMua máy mới, làm phòng trưng bàyNhận ba đơn từ người quen của khách cũ, làm bằng máy đang có
Tiệm in muốn làm quà tặng cho công tyLàm sẵn hàng trăm mẫu, in bộ giới thiệuLàm năm mẫu, mang đi gặp mười công ty quanh khu
Tiệm giặt muốn nhận khách homestayMua máy công nghiệp, thuê xe giaoGiặt bằng máy đang có vào giờ trưa, chủ tiệm tự giao bằng xe máy

Điểm chung của các cách thử nhỏ là dùng lại thứ đang có: máy, người, mặt bằng, mối quen. Chỉ khi phần thử nhỏ đã cho kết quả tốt, bạn mới có lý do để bỏ tiền vào thứ mới. Khi đó bạn cũng biết chính xác cần mua gì, vì đã thấy chỗ nào thiếu trong lúc làm thử.

Câu tự kiểm: nếu phần thử của mình cần mua một món đồ lớn trước khi có người khách đầu tiên, phần thử đó đang quá lớn. Tìm cách có khách đầu tiên trước, kể cả bằng cách làm thủ công, chậm và tốn sức hơn.

Sổ ghi hằng ngày: chỉ ghi những thứ dùng để quyết

Sổ thử không cần đẹp, chỉ cần đủ để cuối sáu tuần trả lời được câu hỏi đã viết. Mỗi ngày một dòng, gồm:

  • Phần mới bán được bao nhiêu, cho ai.
  • Tiền bỏ ra riêng cho phần mới trong ngày, kể cả xăng xe, bao bì, công làm thêm.
  • Thời gian người làm dành cho phần mới, tính bằng giờ.
  • Việc cũ có bị ảnh hưởng không: trễ, sót, khách cũ phàn nàn.
  • Một câu khách nói đáng nhớ, kể cả câu chê.
  • Một điều bất ngờ trong ngày, thứ mình không lường trước.

Dòng cuối là dòng quý nhất. Ở tiệm giặt trong ví dụ, ngay tuần thứ hai chủ tiệm ghi được: "Homestay muốn lấy đồ trước mười giờ sáng vì khách trả phòng trưa, nhận phòng chiều." Chi tiết này làm thay đổi cả lịch làm việc, và không bảng tính nào trước đó nghĩ tới.

Không cần ghi doanh thu cả tiệm vào sổ này. Sổ thử chỉ nói về phần thử và tác động của nó lên việc cũ, để không bị lẫn.

Đọc kết quả: đi tiếp, chỉnh lại hay dừng

Cuối tuần sáu, đặt sổ lên bàn và đối chiếu với ba thứ đã viết từ đầu. Bảng dưới đây giúp phân loại kết quả.

Điều thấy đượcNghĩa làBước tiếp
Đủ khách gửi lại, có lời sau khi trừ hết, việc cũ không bị ảnh hưởngHướng mới đứng được ở quy mô nhỏMở rộng từ từ, mỗi lần thêm một hai khách, theo dõi tiếp
Có khách, nhưng lời mỏng hoặc âmNhu cầu có thật, cách làm hoặc giá chưa đúngChỉnh giá hoặc cách làm, thử thêm bốn tuần với một thay đổi duy nhất
Có lời, nhưng việc cũ bị trễ, khách cũ phàn nànNăng lực tiệm chưa đủ cho cả haiTách giờ, tách người, hoặc chọn một trong hai
Không ai gửi lại sau lần thửKhách không cần thứ bạn bán, ít nhất là ở mức giá nàyDừng, ghi lại bài học, giữ việc cũ

Với ví dụ tiệm giặt, giả sử sau sáu tuần có ba homestay gửi đều, nhưng lãi mỏng vì phải chạy xe giao nhận nhiều chuyến lẻ. Kết quả rơi vào dòng thứ hai: nhu cầu có thật, cách giao nhận chưa đúng. Bước tiếp là gom lịch nhận đồ vào hai buổi cố định mỗi tuần và thử thêm bốn tuần, chứ chưa phải mua thêm máy.

Những cám dỗ làm hỏng phần thử

Cám dỗ đầu tiên là đầu tư lớn ngay từ tuần đầu: mua máy, sơn lại tiệm, đặt in bao bì riêng. Khi tiền đã bỏ nhiều, rất khó chấp nhận kết quả xấu, và chủ tiệm có xu hướng kéo dài phần thử mãi để không phải thừa nhận. Trong sáu tuần, chỉ mua thứ không thể thiếu, còn lại thì thuê, mượn hoặc làm tạm.

Cám dỗ thứ hai là đổi nhiều thứ cùng lúc khi thấy kết quả chưa như ý: vừa giảm giá, vừa đổi giờ, vừa thêm dịch vụ. Tới cuối không biết thay đổi nào có tác dụng. Mỗi vòng thử chỉ nên đổi một thứ.

Cám dỗ thứ ba là đếm người khen thay vì đếm người trả tiền. Khách khen "ý hay đấy" không tốn gì; khách gửi lô thứ ba mới là bằng chứng. Khi đọc sổ, chỉ tính những gì đã thành tiền hoặc thành đơn lặp lại.

Câu tự hỏi trước khi đọc kết quả: nếu một người bạn mang đúng cuốn sổ này tới hỏi ý mình, mình sẽ khuyên họ đi tiếp hay dừng? Đặt mình vào vai người ngoài thường giúp nhìn số liệu thật thà hơn.

Câu hỏi thường gặp

Sáu tuần có đủ để biết một mô hình mới có chạy không?

Sáu tuần đủ để biết có người mua không và làm có kịp không, nhưng chưa đủ để chắc về mùa vụ. Nếu kết quả tốt, hãy mở rộng từ từ và tiếp tục ghi sổ thêm vài tháng trước khi đổi hẳn.

Nên chi bao nhiêu tiền cho một lần chạy thử?

Không có con số chung. Nguyên tắc là số tiền mà nếu mất hết, tiệm vẫn trả lương, trả mặt bằng, nhập hàng bình thường. Nếu phần thử đòi nhiều hơn mức đó, hãy thu nhỏ quy mô thử.

Có nên cho khách thử miễn phí không?

Một lô thử miễn phí hoặc giá thấp giúp khách dám bắt đầu, nhưng chỉ nên một lần. Kết quả thật là khách có chịu trả giá thật ở lần sau không. Khách chỉ đến khi miễn phí không phải là khách của mô hình mới.

Nếu kết quả lưng chừng thì làm sao?

Tìm một thay đổi duy nhất có khả năng sửa điểm yếu nhất, ví dụ cách giao nhận hoặc giá, rồi thử thêm bốn tuần. Nếu vẫn lưng chừng sau hai vòng, nhiều khả năng hướng này không đủ tốt so với công sức.

Có cần nói với khách cũ rằng tiệm đang thử việc mới không?

Không bắt buộc, nhưng nếu phần thử có thể ảnh hưởng tới họ, như giờ nhận đồ đổi hay chờ lâu hơn, thì nên nói trước. Khách quen thường thông cảm khi được báo, và khó chịu khi tự phát hiện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138