SachLuoc.comSách Lược
Khi chi phí tăng

Giá vật tư đầu vào tăng: xưởng nhỏ nên tăng giá, đổi vật tư hay gánh tạm?

Vật tư tăng giá thì xưởng nhỏ có bốn đường: tăng giá, đổi vật tư, gánh tạm hay bỏ bớt mặt hàng. Cách cân từng đường bằng một bảng giấy và ví dụ cụ thể.

Middle-aged Vietnamese workshop owner checking stacks of blank cardboard sheets beside a small printing machine, shot from behind at shoulder height, soft morning light through a high window

Khi giá vật tư đầu vào tăng, xưởng nhỏ có bốn đường chính: tăng giá bán, đổi sang vật tư khác, gánh phần tăng trong một thời gian có hạn, hoặc bỏ bớt mặt hàng lời mỏng nhất. Không đường nào đúng cho mọi xưởng; chọn đường nào phụ thuộc ba thứ: đợt tăng này kéo dài hay chỉ vài tháng, vật tư đó chiếm bao nhiêu phần giá vốn, và khách của mình nhạy với giá đến đâu.

Phần dưới đây đi từ ba câu hỏi đó, qua một ví dụ giả định ở một xưởng in bao bì nhỏ, tới một bảng cân nhắc làm bằng giấy bút trong một buổi tối. Mục tiêu không phải tìm ra con số hoàn hảo, mà là không quyết theo cảm giác hoảng khi vừa nhận báo giá mới của nhà cung cấp.

Ba câu hỏi phải trả lời trước khi chọn hướng

Đợt tăng này tạm hay dài? Hỏi thẳng nhà cung cấp lý do tăng và họ dự đoán thế nào, hỏi thêm một hai mối khác xem họ có tăng giống vậy không. Nếu chỉ một mối tăng, có thể là chuyện riêng của họ. Nếu cả thị trường cùng tăng và lý do là chi phí nền như vận chuyển hay nguyên liệu gốc, nên coi như giá mới sẽ ở lại ít nhất vài quý. Quyết định cho đợt tăng ngắn và đợt tăng dài khác nhau hoàn toàn.

Vật tư này chiếm bao nhiêu phần trong giá vốn? Lấy một đơn hàng tiêu biểu, chia giá vốn ra từng phần: vật tư chính, vật tư phụ, nhân công, điện, khấu hao máy, vận chuyển. Một vật tư chiếm hơn nửa giá vốn mà tăng một phần mười thì lãi bị ăn mạnh. Một vật tư phụ chiếm vài phần trăm tăng gấp rưỡi cũng chưa chắc đáng lo bằng.

Khách của mình nhạy giá đến đâu? Nhìn lại lần gần nhất xưởng điều chỉnh giá: bao nhiêu khách hỏi lại, bao nhiêu khách bỏ đi. Khách đặt hàng theo mẫu riêng, cần giao đúng hẹn thường ít nhạy giá hơn khách mua hàng phổ thông vốn so giá từng đồng. Nếu chưa từng tăng giá lần nào, thì đây là câu hỏi cần hỏi thẳng vài khách thân.

Mình còn chịu được bao lâu? Đếm tiền mặt hiện có chia cho phần lãi bị mất mỗi tháng. Con số ra bao nhiêu tháng chính là thời gian tối đa để thử các hướng mềm trước khi buộc phải tăng giá hoặc cắt hàng. Câu hỏi này hay bị bỏ qua nhất, vì chủ xưởng thường nghĩ tới khách trước khi nghĩ tới két tiền của chính mình.

Ví dụ: xưởng in hộp giấy ở Bắc Ninh nhận báo giá mới

Ví dụ giả định: anh Hùng có một xưởng in và bế hộp giấy nhỏ ở Bắc Ninh, sáu thợ, khách chủ yếu là các tiệm bánh, tiệm trà và vài cơ sở làm đặc sản đóng hộp. Một tháng xưởng làm khoảng 40 đơn. Giấy bìa chiếm khoảng 55% giá vốn một chiếc hộp, mực và keo khoảng 8%, phần còn lại là công thợ, điện, khấu hao máy và chở hàng.

Đầu quý, nhà cung cấp giấy báo tăng 12%. Anh gọi hai mối khác, cả hai cùng tăng từ 10 đến 14%, lý do giống nhau. Như vậy đây không phải chuyện riêng của một mối. Tính nhanh, giá vốn mỗi hộp tăng khoảng 6,6%. Lãi gộp trước đó của xưởng khoảng 22% trên giá bán, nên nếu giữ nguyên giá thì lãi gộp còn khoảng 17%, tức mất gần một phần tư phần lãi.

Anh Hùng có 120 triệu tiền mặt dự phòng (ví dụ), phần lãi mất đi mỗi tháng khoảng 9 triệu. Nghĩa là về lý thuyết anh gánh được hơn một năm, nhưng làm vậy thì tiền dự phòng dành cho máy hỏng hay khách nợ lâu sẽ cạn dần. Anh quyết định cho mình hai tháng để thử các hướng, sau đó phải chốt.

Ví dụ này cố ý đơn giản. Điều cần mang theo là cách làm: tách giá vốn, kiểm tra xem cả thị trường có tăng không, tính lãi gộp trước và sau, và đặt một hạn chót cho việc thử nghiệm.

Bốn hướng đi và bảng cân nhắc trên một tờ giấy

Kẻ một bảng như dưới, mỗi hướng một dòng. Cột cuối là điều mình phải kiểm tra trước khi chọn, không phải ý kiến chung chung.

HướngĐược gìMất gìHợp khiPhải kiểm tra trước
Tăng giá bánGiữ lại phần lãi ngay từ đơn tớiCó thể mất khách nhạy giáCả thị trường cùng tăng, khách đặt hàng riêngDanh sách khách lớn và khả năng họ ở lại
Đổi vật tư thay thếGiữ giá cho kháchRủi ro chất lượng, mất thời gian thửCó loại giấy, mực khác đủ tốt cho phần lớn đơnIn mẫu thử, đưa khách xem trước
Gánh tạmGiữ quan hệ, không gây sốcLãi mỏng, hao tiền dự phòngĐợt tăng có dấu hiệu ngắnSố tháng chịu được, hạn chót rõ ràng
Bỏ mặt hàng lời mỏngDồn sức vào hàng còn lờiDoanh thu giảm, thợ có thể rảnhCó vài mã hàng lời rất thấpMã hàng đó có kéo theo đơn khác không

Thường thì chủ xưởng sẽ phối hai hướng: ví dụ tăng giá nhẹ cho đơn nhỏ lẻ và đổi vật tư cho dòng hàng phổ thông, hoặc gánh tạm với ba khách lớn nhất trong khi tăng giá với khách mới. Bảng giúp nhìn rõ phối hợp nào hợp lý, thay vì chỉ chọn một ô.

Đổi vật tư thay thế mà không mất khách

Đổi vật tư là hướng dễ gây hậu quả nhất nếu làm vội, vì khách chỉ thấy khác biệt khi hàng đã giao. Làm theo thứ tự:

  1. Liệt kê các mã hàng mà vật tư thay thế có thể dùng được và các mã tuyệt đối không đổi, thường là hàng cao cấp hoặc hàng khách đã duyệt mẫu kỹ.
  2. Lấy một lượng nhỏ vật tư mới, làm thử vài sản phẩm, để vài ngày rồi kiểm tra độ cứng, màu, độ bám keo, khả năng chịu ẩm.
  3. Đưa mẫu cho hai ba khách thân xem cạnh mẫu cũ, nói rõ đây là phương án giữ giá. Ghi lại nhận xét của họ.
  4. Nếu khách chấp nhận, áp dụng cho đơn mới, ghi rõ trong báo giá là vật tư loại nào. Không lẳng lặng đổi trên đơn khách đã đặt theo mẫu cũ.
  5. Theo dõi tỷ lệ hàng lỗi trong một tháng đầu. Hàng lỗi tăng thì phần tiết kiệm vật tư có thể bị ăn hết vào công làm lại.

Điểm mấu chốt là khách được biết và được chọn. Đổi vật tư mà khách tự phát hiện ra thì mất uy tín nhanh hơn nhiều so với một lần báo tăng giá thẳng thắn.

Gánh tạm: đặt giới hạn trước khi bắt đầu

Viết hạn chót ra giấy. Gánh tạm mà không có ngày kết thúc thường kéo dài vô hạn, vì tháng nào cũng có lý do để chờ thêm. Ghi một ngày cụ thể, ví dụ cuối tháng thứ hai, và một điều kiện: nếu tới ngày đó giá vật tư chưa giảm thì chuyển sang tăng giá.

Đặt mức sàn cho lãi gộp. Chọn một con số lãi gộp tối thiểu mà dưới mức đó xưởng không nhận đơn. Trong ví dụ, anh Hùng chọn 15%. Đơn nào tính ra dưới mức này thì phải báo giá lại, dù là khách quen.

Chỉ gánh với khách đáng giữ. Không phải khách nào cũng đáng để mình chịu thiệt. Khách đặt đều, trả tiền đúng hẹn, ít đòi sửa là nhóm nên ưu tiên. Khách mua một lần, hay ép giá thì có thể áp giá mới ngay.

Nói cho khách biết mình đang gánh. Một câu như “giấy tăng từ đầu quý, xưởng mình đang giữ giá cũ cho anh chị tới cuối tháng sau” vừa thật vừa chuẩn bị tinh thần cho khách. Khi giá mới áp dụng, khách đã có thời gian chuẩn bị.

Những chỗ hay sai khi vật tư tăng giá

Tăng giá toàn bộ theo đúng tỷ lệ vật tư tăng. Vật tư tăng 12% không có nghĩa giá bán phải tăng 12%, vì vật tư chỉ là một phần giá vốn. Tăng bằng tỷ lệ vật tư là đẩy giá lên quá tay và tạo cớ cho khách đi tìm chỗ khác.

Tích trữ thật nhiều vật tư giá cũ. Nghe tin sắp tăng giá, nhiều xưởng gom hàng. Nhưng tiền bị chôn vào kho, giấy để lâu dễ ẩm, và nếu giá quay đầu giảm thì mình lại ôm hàng giá cao. Chỉ gom thêm vừa đủ một hai tháng sản xuất, trong giới hạn tiền mặt cho phép.

Cắt bớt công đoạn kiểm hàng để bù chi phí. Đây là kiểu tiết kiệm ngược. Hàng lỗi lọt ra ngoài làm mất khách, mà mất một khách quen thì cái giá cao hơn nhiều so với vài phần trăm vật tư.

Chỉ nhìn giá mà quên điều kiện thanh toán. Có mối giữ giá cũ nhưng đòi trả tiền ngay thay vì cho nợ ba mươi ngày như trước. Với xưởng nhỏ, mất khoản công nợ đó đôi khi còn nặng hơn vài phần trăm giá, vì tiền mặt phải bỏ ra sớm hơn trong khi khách vẫn trả chậm như cũ.

Quyết một mình trong một đêm. Hỏi người làm kế toán, hỏi thợ cả, hỏi một hai khách thân. Họ thấy những thứ chủ xưởng không thấy, ví dụ thợ biết loại giấy nào dễ hỏng khi bế, khách biết đối thủ đang báo giá ra sao.

Việc làm trong tuần đầu sau khi nhận báo giá mới

Một tuần là đủ để có dữ liệu và chọn hướng tạm, không cần ngồi chờ thêm:

  1. Ngày một: hỏi lý do tăng, hỏi thêm hai mối cung cấp khác, ghi lại giá và điều kiện giao hàng.
  2. Ngày hai: tách giá vốn ba mã hàng bán chạy nhất, tính lãi gộp trước và sau khi tăng.
  3. Ngày ba: đếm tiền mặt, tính số tháng chịu được nếu giữ nguyên giá.
  4. Ngày bốn: lập danh sách khách theo nhóm đáng giữ, bình thường, hay ép giá.
  5. Ngày năm: kẻ bảng bốn hướng, chọn phối hợp hai hướng phù hợp nhất, đặt hạn chót.
  6. Ngày sáu và bảy: gọi hoặc gặp khách lớn trước, báo hướng xử lý, rồi mới gửi thông báo chung.

Cái không cần làm: không cần thuê tư vấn, không cần phần mềm, không cần đợi giá ổn định hẳn mới quyết. Một tờ giấy, máy tính bỏ túi và một tuần ghi chép là đủ cho một xưởng sáu thợ.

Câu hỏi thường gặp

Vật tư tăng giá bao nhiêu thì nên tăng giá bán?

Không có con số chung. Tính phần giá vốn tăng thực tế trên từng sản phẩm rồi so với mức lãi gộp tối thiểu mình chấp nhận. Khi lãi gộp tụt dưới mức sàn đó và đợt tăng có vẻ kéo dài, đó là lúc nên điều chỉnh giá bán.

Có nên nhập thật nhiều vật tư trước khi giá tăng tiếp không?

Chỉ nên nhập thêm vừa đủ một hai tháng sản xuất và trong phạm vi tiền mặt cho phép. Gom quá nhiều thì tiền bị chôn trong kho, vật tư dễ hỏng, và nếu giá quay đầu giảm thì xưởng lại chịu thiệt.

Đổi sang vật tư rẻ hơn có cần báo khách không?

Nên báo, nhất là với khách đã duyệt mẫu theo vật tư cũ. Cho khách xem mẫu mới cạnh mẫu cũ và để họ chọn giữa giữ giá với vật tư mới hay giữ vật tư cũ với giá mới. Khách tự phát hiện ra thì mất lòng tin.

Gánh phần tăng giá trong bao lâu là hợp lý?

Tuỳ số tiền dự phòng và phần lãi mất đi mỗi tháng. Tính số tháng chịu được, rồi chỉ dùng một phần trong đó để thử các hướng khác, thường là một đến hai tháng, và ghi rõ hạn chót ra giấy.

Xưởng nhỏ có nên ký hợp đồng giữ giá dài hạn với nhà cung cấp không?

Có thể cân nhắc nếu lượng dùng ổn định và nhà cung cấp chịu cam kết. Điều khoản giá, số lượng, cách xử lý khi giá thị trường biến động nên được đọc kỹ, và nếu giá trị lớn thì hỏi người có chuyên môn pháp lý trước khi ký.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138