Khi đóng cửa hoặc thu hẹp, thanh lý theo thứ tự: hàng có hạn dùng và hàng dễ hỏng trước, rồi hàng tồn còn bán được cho khách quen và người cùng nghề, sau đó là thiết bị chuyên dụng, cuối cùng mới tới đồ đạc phổ thông bán cho người thu mua. Đặt giá sàn cho từng nhóm trước khi rao, và bắt đầu sớm ít nhất vài tuần, vì người bị ép giá nhiều nhất là người phải bán hết trong ba ngày cuối.
Bài này nói về thứ tự và người mua, không đi sâu cách định giá từng món máy; phần định giá kỹ hơn nên hỏi người định giá hoặc tham khảo giá máy cũ cùng loại. Ví dụ giả định là một tiệm làm tóc kèm bán mỹ phẩm ở Khánh Hoà, có ba ghế cắt, máy sấy, gương, tủ hàng và một lượng mỹ phẩm tồn.
Chia nhóm theo độ gấp
Bước đầu tiên là kiểm kê và xếp mọi thứ vào bốn nhóm. Mỗi nhóm có người mua và thời điểm bán khác nhau.
| Nhóm | Ví dụ ở tiệm tóc | Bán cho ai | Bắt đầu bán |
|---|---|---|---|
| Hàng có hạn dùng, dễ hỏng | Thuốc nhuộm, dầu gội mở nắp, mỹ phẩm sắp hết hạn | Khách quen, người làm, tiệm cùng nghề | Ngay khi quyết đóng |
| Hàng tồn còn tốt | Mỹ phẩm nguyên hộp, dụng cụ mới | Khách quen, tiệm cùng nghề, nhà cung cấp nhận lại | Ba đến bốn tuần trước ngày đóng |
| Thiết bị chuyên dụng | Ghế cắt, ghế gội, máy sấy, máy hấp | Người cùng nghề, người mới mở tiệm, người nhận sang nhượng | Rao sớm, giao vào tuần cuối |
| Đồ đạc phổ thông | Bàn, tủ, quạt, đèn, kệ | Người quen, người thu mua đồ cũ | Tuần cuối |
Thiết bị chuyên dụng thường đáng giá nhất nhưng cũng khó bán nhất, vì chỉ người cùng nghề cần. Rao sớm nhưng giao muộn: người mua đặt cọc trước, bạn vẫn dùng tới ngày cuối, rồi họ đến lấy.
Hàng có hạn dùng: xử lý trước mọi thứ
Hàng có hạn dùng mất giá theo từng tuần, và có những thứ không được phép bán khi đã hết hạn. Làm ngay:
- Lọc ra mọi thứ có hạn dùng, xếp theo ngày hết hạn, gần nhất lên đầu.
- Dùng hết trong dịch vụ những tuần cuối những gì dùng được, thay vì nhập mới.
- Bán cho khách quen với giá ưu đãi rõ ràng, nói thật hạn dùng còn bao lâu.
- Hỏi nhà cung cấp có nhận lại hàng nguyên hộp không, kể cả với mức trừ một phần.
- Không bán, không tặng hàng đã hết hạn. Huỷ theo cách an toàn, nhất là hoá chất, thuốc nhuộm.
Với tiệm ăn, tiệm bánh, nguyên tắc tương tự nhưng gấp hơn nhiều: ngừng nhập nguyên liệu tươi vài ngày trước khi đóng, thu hẹp thực đơn để dùng hết hàng tồn kho khô, và tính lượng ngày cuối thật sát. Bỏ đi một lượng nguyên liệu nhỏ vẫn tốt hơn bán thứ không còn đảm bảo cho khách quen trong những ngày cuối.
Bán cho đúng người, theo đúng thứ tự
Người nhận sang nhượng, nếu có. Nếu có người nhận lại mặt bằng làm cùng nghề, bán trọn bộ thiết bị cho họ thường được giá tốt nhất và đỡ công tháo dỡ. Hỏi họ trước khi rao lẻ từng món.
Người làm của tiệm. Thợ đã làm lâu thường muốn mua lại dụng cụ, ghế, máy để tự mở tiệm nhỏ hoặc làm tại nhà. Bán cho họ giá mềm vừa giúp họ, vừa nhanh.
Tiệm cùng nghề trong khu. Gọi trực tiếp cho vài chủ tiệm quen. Họ biết giá trị thiết bị, không cần giải thích nhiều, và đôi khi mua cả hàng tồn.
Khách quen. Với hàng tiêu dùng như mỹ phẩm, đồ dùng, khách quen là người mua tốt nhất cho hàng tồn còn tốt, vì họ tin chất lượng của tiệm.
Người thu mua đồ cũ. Để cuối cùng, cho những gì không bán được lẻ. Họ trả thấp nhưng lấy hết trong một lần và tự chở đi.
Đặt giá sàn trước khi rao
Không có giá sàn, bạn dễ bị kéo xuống từng chút một qua mỗi cuộc mặc cả. Làm cho từng món hoặc từng nhóm:
- Ghi tên món, năm mua, tình trạng, giá mua ban đầu nếu còn nhớ.
- Hỏi giá món cũ tương tự ở hai ba nơi: người cùng nghề, nơi thu mua, tin rao bán đồ cũ.
- Đặt ba mức: giá rao, giá mong muốn, giá sàn. Giá sàn là mức mà thấp hơn thì bạn thà giữ lại hoặc bán gộp cho người thu mua.
- Ghi giá sàn ra giấy và giữ cho mình, không nói với người mua.
- Khi có người trả, so với giá sàn chứ không so với giá mua ban đầu. Giá mua ban đầu đã là chuyện cũ.
Ví dụ giả định: chủ tiệm tóc ở Khánh Hoà mua ghế cắt cách đây ba năm, giờ hỏi quanh thấy ghế cũ cùng loại rao ở khoảng một phần ba giá mới. Chị đặt giá rao cao hơn mức đó một chút, giá sàn thấp hơn một chút, và bán được cho một thợ cũ sắp mở tiệm riêng sau hai tuần.
Bán gộp hay bán lẻ từng món
Câu hỏi hay gặp nhất khi thanh lý: bán từng món để được giá, hay bán gộp một lần cho nhanh. Không có đáp án chung; bảng dưới giúp bạn chọn cho từng nhóm.
| Cách bán | Được | Mất | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bán lẻ từng món | Giá mỗi món cao hơn | Nhiều thời gian, nhiều cuộc hẹn, phần lẻ cuối khó bán | Thiết bị chuyên dụng còn tốt, hàng tồn có thương hiệu khách biết |
| Bán trọn bộ cho một người | Nhanh, một lần thu tiền, người mua tự tháo dỡ | Giá cả bộ thấp hơn tổng giá lẻ | Có người nhận mặt bằng cùng nghề, hoặc người mới mở tiệm |
| Bán lẻ trước, gộp phần còn lại | Lấy được giá tốt cho món đắt, dọn sạch phần lẻ | Cần đặt ngày chuyển từ lẻ sang gộp | Phần lớn tiệm nhỏ |
Cách kết hợp thường hợp lý nhất: rao lẻ những món đáng giá trong hai ba tuần đầu, đặt một ngày cụ thể để chuyển sang bán gộp, và tới ngày đó thì gọi người thu mua cho phần còn lại. Ngày chuyển nên cách ngày trả mặt bằng ít nhất ba bốn hôm, để còn chỗ cho việc chậm trễ. Đừng để tới hôm bàn giao mặt bằng mới gọi người thu mua; khi đó bạn chỉ còn một lựa chọn là chấp nhận mọi giá.
Thứ nên giữ lại
Không phải mọi thứ đều nên bán. Có những món bán được rất ít tiền nhưng mua lại rất đắt nếu sau này bạn làm lại nghề, hoặc có giá trị với bạn hơn giá thị trường. Với tiệm tóc, đó có thể là bộ kéo, tông đơ tốt, dụng cụ cá nhân quen tay. Với quán ăn, đó có thể là nồi niêu dùng nấu món chính, dao, cối. Với xưởng, đó là dụng cụ cầm tay đắt tiền.
Câu hỏi để quyết: nếu trong một năm tới mình làm lại, dù nhỏ, mình có cần món này không, và mua lại tốn bao nhiêu so với tiền bán được hôm nay? Nếu khoảng chênh lớn và bạn có chỗ cất, giữ lại.
Ngoài đồ vật, giữ lại những thứ không bán được nhưng có giá trị: danh sách khách quen nếu họ đồng ý được liên lạc, công thức, cách làm, danh sách nhà cung cấp. Chúng không chiếm chỗ, nhưng là vốn khi bắt đầu lại.
Chỗ hay sai khi thanh lý
Những lỗi dưới đây làm mất tiền nhiều hơn bạn nghĩ:
- Bắt đầu quá muộn. Bán trong ba ngày cuối, người mua biết bạn gấp và ép giá.
- Tiếc giá mua cũ. Giữ giá cao vì nhớ lúc mua đắt, rồi tới phút chót bán cho người thu mua với giá thấp hơn nhiều.
- Bán thiết bị trước khi ngừng dịch vụ. Thiếu ghế, thiếu máy trong những ngày cuối làm khách quen không được phục vụ.
- Không ghi lại đã bán gì, cho ai, giá bao nhiêu. Kế toán cần những thông tin này khi làm thủ tục cuối, nhất là với doanh nghiệp.
- Bán món đang thuê hoặc mượn. Máy thuê, tủ mát nhà cung cấp cho mượn phải trả lại, không bán.
Với doanh nghiệp, tài sản và hàng tồn khi thanh lý có thể liên quan tới sổ sách và thuế. Hỏi kế toán cách ghi nhận trước khi bán những món giá trị lớn.
Tuần cuối và trang sổ thanh lý
Ghi lại mọi món đã bán giúp bạn biết đã thu bao nhiêu, còn bao nhiêu, và là căn cứ cho kế toán khi làm thủ tục cuối. Một trang sổ kẻ sáu cột là đủ.
| Món | Người mua | Giá bán | Ngày | Đã nhận tiền | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Ghế cắt số 1 | Thợ cũ | Ví dụ 4 triệu | Thứ Sáu | Đủ | Cọc trước một triệu |
| Ba máy sấy | Tiệm cùng nghề | Ví dụ 1,5 triệu | Thứ Sáu | Đủ | Giao tại tiệm |
| Mỹ phẩm nguyên hộp | Khách quen, nhiều người | Ví dụ 6 triệu | Nhiều ngày | Đủ | Ghi riêng từng lần bán |
| Bàn, tủ, quạt | Người thu mua | Ví dụ 2 triệu | Thứ Bảy | Đủ | Bán gộp |
Con số trong bảng là ví dụ. Cuối mỗi ngày, cộng cột giá bán và so với giá sàn tổng bạn đã đặt. Nếu tới giữa đợt mà tổng còn xa mức mong muốn, bạn còn thời gian điều chỉnh: gọi thêm người cùng nghề, hạ giá những món khó bán, hoặc giữ lại món đáng giữ. Sổ này cũng giúp tránh chuyện quên ai đã đặt cọc món gì, một lỗi rất dễ xảy ra khi nhiều người hỏi cùng lúc.
Tuần cuối là lúc mọi thứ dồn lại: khách tới lấy đồ, người mua tới chở máy, chủ nhà hẹn kiểm tra mặt bằng. Lên lịch từng ngày: ngày nào giao món nào cho ai, giờ nào. Người mua thiết bị lớn nên hẹn vào hai ngày cuối, sau khi đã ngừng phục vụ.
Thu tiền đủ trước khi giao. Với người quen, vẫn nên nhận đủ khi họ chở đi, hoặc nhận cọc khi họ chọn và phần còn lại khi lấy. Mỗi lần thu, ghi ngay vào trang sổ ở trên.
Ví dụ giả định: chủ tiệm tóc ở Khánh Hoà ngừng nhận khách từ thứ Năm, thứ Sáu giao ghế và máy cho người mua, thứ Bảy người thu mua lấy đồ đạc còn lại, Chủ nhật dọn sạch và chụp ảnh mặt bằng, thứ Hai bàn giao cho chủ nhà. Không có ngày nào phải làm hai việc lớn cùng lúc, và không có món nào phải bán vội.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu thanh lý hàng tồn trước ngày đóng cửa bao lâu?
Hàng có hạn dùng nên xử lý ngay khi quyết đóng. Hàng tồn còn tốt nên bắt đầu ba đến bốn tuần trước. Thiết bị chuyên dụng nên rao sớm nhưng giao vào tuần cuối. Bắt đầu càng muộn, bạn càng dễ bị ép giá.
Bán thiết bị cho ai thì được giá nhất?
Thường là người nhận lại mặt bằng làm cùng nghề, người làm cũ muốn tự mở tiệm, hoặc tiệm cùng nghề trong khu. Họ cần đúng loại máy đó nên trả cao hơn người thu mua đồ cũ. Người thu mua để cuối cùng.
Có nên bán hàng sắp hết hạn với giá rẻ không?
Có, nếu nói rõ hạn dùng còn bao lâu và hàng vẫn đảm bảo. Khách quen thường vui vẻ mua hàng giá tốt khi được nói thật. Hàng đã hết hạn thì không bán, không tặng, phải huỷ theo cách an toàn.
Đặt giá thanh lý dựa vào đâu?
Dựa vào giá món cũ tương tự đang được rao hoặc thu mua, không dựa vào giá mua ban đầu. Hỏi hai ba nơi, đặt giá rao, giá mong muốn và giá sàn. Khi có người trả, so với giá sàn để quyết.
Thanh lý tài sản có liên quan đến thuế không?
Có thể có, nhất là với doanh nghiệp có tài sản ghi trong sổ sách. Cách ghi nhận và nghĩa vụ phụ thuộc vào loại hình và cách tiệm đang kê khai. Hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế trước khi bán những món giá trị lớn.
Có nên giữ lại một số dụng cụ không?
Nên giữ những món bán được ít tiền nhưng mua lại đắt nếu sau này làm lại nghề, như dụng cụ cầm tay quen tay, nồi niêu nấu món chính. Tự hỏi nếu một năm tới làm lại thì có cần không, và chênh lệch giữa giá bán với giá mua lại.