SachLuoc.comSách Lược
Khi phải thu hẹp, tạm dừng, đóng cửa

Thu hẹp mặt bằng khi doanh thu không nuôi nổi: chuyển chỗ nhỏ hay cho thuê lại

Tiền thuê đang ăn quá nhiều doanh thu: so ba đường giữ nguyên, chuyển sang chỗ nhỏ hơn, cho thuê lại một phần, kèm bảng tính tay và những chỗ chủ tiệm hay tính sót.

Middle-aged Vietnamese shop owner measuring half of an empty retail floor with a tape measure, seen from behind, wide angle, soft afternoon light through a rolling shutter

Khi tiền thuê mặt bằng đã ăn quá phần doanh thu mà tiệm gánh nổi, có ba đường: giữ nguyên và tăng doanh thu, chuyển sang chỗ nhỏ hơn, hoặc giữ chỗ cũ nhưng cho người khác thuê lại một phần. Đường nào lợi hơn phụ thuộc vào ba thứ tính được bằng tay: bao nhiêu khách của bạn là khách quen biết đường tìm, chi phí dọn đi thật sự là bao nhiêu, và hợp đồng thuê có cho chia nhỏ hay không.

Bài này đi qua từng đường, có ví dụ giả định một tiệm tạp hoá ở Cần Thơ, một bảng so sánh làm trên giấy trong một buổi tối, và những chỗ chủ tiệm hay quên khi tính. Phần hợp đồng thuê chỉ nêu nguyên tắc; câu chữ cụ thể trong hợp đồng của bạn nên đưa người am hiểu pháp lý đọc trước khi ký thêm bất cứ phụ lục nào.

Khi nào mặt bằng đã thành gánh nặng chứ không còn là chỗ bán

Không có con số chung cho mọi ngành, nên đừng tin ai nói chắc "tiền thuê chỉ được bao nhiêu phần trăm doanh thu". Cách tự đo hợp lý hơn là so tiền thuê với lãi gộp mỗi tháng, tức doanh thu trừ tiền hàng hoặc nguyên liệu. Nếu tiền thuê nuốt gần hết phần lãi gộp còn lại sau khi trả lương, thì tiệm đang làm việc để trả cho chủ nhà. Đó là lúc phải nhìn lại diện tích chứ không chỉ cố bán thêm.

Dấu hiệu thứ hai là phần diện tích chết. Đi một vòng tiệm và tự hỏi: góc nào ba tháng nay gần như không có khách đứng, kệ nào chỉ để hàng tồn, phòng sau nào chỉ chứa đồ cũ. Nếu một phần ba diện tích không tạo ra đồng nào, bạn đang trả tiền thuê cho kho chứa. Dấu hiệu thứ ba là sắp tới kỳ gia hạn và chủ nhà báo tăng giá: đây là thời điểm có lợi nhất để thương lượng hoặc dọn, vì bạn không phải bồi thường chấm dứt sớm.

Ngược lại, đừng vội thu hẹp nếu doanh thu chỉ giảm vài tháng theo mùa mà năm nào cũng vậy. Thu hẹp là quyết định khó quay lại; mặt bằng đẹp đã trả rồi thì lấy lại không dễ.

Ba đường đi đặt cạnh nhau

Bảng dưới không cho ra đáp án thay bạn, nhưng giúp thấy mỗi đường đánh đổi cái gì. Đọc theo hàng, đánh dấu ô nào đúng với tiệm mình.

Đường điĐược gìMất gìHợp với tiệm nào
Giữ nguyên, cố tăng doanh thuKhông mất khách vãng lai, không tốn tiền dọnTiếp tục trả giá cao trong lúc chờ doanh thu hồiTiệm có vị trí là lý do chính khiến khách vào
Chuyển sang chỗ nhỏ hơnTiền thuê giảm hẳn, dọn được hàng tồnMất một phần khách vãng lai, tốn tiền dọn và sửa chỗ mớiTiệm sống chủ yếu nhờ khách quen, đơn đặt trước, giao hàng
Cho thuê lại một phầnGiữ địa chỉ cũ, có tiền thuê phụ bù vàoPhải chia lối đi, điện nước, và chịu trách nhiệm với chủ nhà về người thuê lạiMặt bằng rộng, có thể ngăn đôi rõ ràng, hợp đồng cho phép
Kết hợp: chia mặt tiền, lùi vào trongGiữ cửa vào, giảm phần mình dùngHai bên dễ va chạm giờ giấc, mùi, tiếng ồnHai ngành bổ trợ, không cạnh tranh nhau

Nếu bạn đánh dấu được nhiều ô ở hàng "chuyển sang chỗ nhỏ", hãy chuyển sang bảng tính ở mục sau. Nếu thấy hàng "cho thuê lại" hợp hơn, đọc kỹ mục về hợp đồng trước khi đi hỏi người thuê.

Tính tay chi phí dọn đi thật sự

Chủ tiệm thường chỉ so tiền thuê cũ với tiền thuê mới rồi thấy chênh lệch lớn, quyết dọn ngay. Phần hay quên là chi phí một lần và phần doanh thu mất đi trong mấy tháng đầu. Lấy một tờ giấy, ghi lần lượt:

  1. Chênh lệch tiền thuê mỗi tháng giữa chỗ cũ và chỗ mới.
  2. Tiền cọc chỗ mới phải đặt, và tiền cọc chỗ cũ có lấy lại đủ hay không, lấy lại khi nào.
  3. Tiền sửa sang chỗ mới: điện, nước, kệ, sơn, bảng hiệu, lắp đặt lại máy.
  4. Số ngày đóng cửa để dọn, nhân với doanh thu trung bình một ngày.
  5. Phần doanh thu ước mất trong ba tháng đầu vì khách vãng lai cũ không biết chỗ mới. Ví dụ giả định: nếu một nửa khách là khách đi ngang, hãy tạm trừ một phần đáng kể của nửa đó.
  6. Cộng tất cả chi phí một lần, chia cho phần tiết kiệm tiền thuê mỗi tháng. Kết quả là số tháng hoà lại tiền dọn.

Ví dụ giả định: một tiệm tạp hoá ở Cần Thơ tiết kiệm được 6 triệu đồng tiền thuê mỗi tháng nếu dọn vào hẻm, nhưng tổng chi phí một lần và doanh thu mất ước khoảng 40 triệu. Như vậy phải gần bảy tháng mới hoà. Nếu hợp đồng chỗ mới chỉ một năm và chủ nhà có thể tăng giá khi gia hạn, lợi thế còn lại khá mỏng. Nếu số tháng hoà dưới ba, dọn là hợp lý; trên một năm thì phải có lý do khác ngoài tiền thuê.

Cho thuê lại một phần: những thứ phải rõ trước khi tìm người

Hợp đồng có cho phép không. Nhiều hợp đồng thuê cấm cho thuê lại nếu không có đồng ý bằng văn bản của chủ nhà. Cho thuê lại khi chưa được phép có thể bị coi là vi phạm hợp đồng, rủi ro mất cọc. Hỏi chủ nhà trước, xin phụ lục ghi rõ; người am hiểu pháp lý nên đọc phụ lục này.

Ai chịu trách nhiệm với chủ nhà. Thường thì người đứng tên hợp đồng vẫn chịu trách nhiệm toàn bộ mặt bằng, kể cả phần người thuê lại làm hỏng. Nghĩa là bạn đang gánh rủi ro thay họ, nên tiền thuê phụ phải tính cả phần rủi ro đó.

Điện, nước, rác, giờ giấc. Cách công tơ, chia tiền điện nước, giờ mở cửa khác nhau, ai dọn vệ sinh lối chung. Viết thành một tờ thoả thuận ngắn, hai bên ký. Va chạm nhỏ hằng ngày là lý do thường gặp nhất khiến chia mặt bằng đổ vỡ.

Ngành của người thuê lại. Một tiệm bán đồ ăn có mùi đặt cạnh tiệm vải, hay một tiệm sửa xe ồn cạnh tiệm làm tóc, đều sẽ làm khách hai bên khó chịu. Chọn ngành bổ trợ hoặc ít nhất không làm phiền nhau.

Lối thoát nếu không hợp. Thoả thuận thời hạn ngắn trước, ba đến sáu tháng, có điều khoản báo trước khi chấm dứt. Đừng ký với người thuê lại một thời hạn dài hơn hợp đồng chính của bạn.

Chỗ hay sai khi thu hẹp mặt bằng

Những lỗi dưới đây gặp ở cả tiệm nhỏ lẫn công ty có văn phòng thuê. Đọc để biết mình có đang đi vào lối đó không.

  • Dọn đi ngay trước mùa cao điểm. Mất khách đúng lúc tiệm kiếm được nhiều nhất trong năm. Nếu được, dọn vào tháng thấp điểm.
  • Chọn chỗ mới chỉ vì rẻ. Chỗ rẻ mà khách quen phải đi thêm nhiều, khó đậu xe, thì phần tiết kiệm bị doanh thu mất ăn lại.
  • Không báo khách cũ. Dán thông báo ở chỗ cũ vài tuần, nhắn cho khách quen, giữ số liên lạc cũ. Khách không tìm thấy thì tự đi chỗ khác.
  • Mang theo toàn bộ hàng tồn. Chỗ nhỏ hơn là dịp tốt để xả hàng chậm bán. Dọn cả kho cũ sang chỗ mới là trả tiền thuê cho đúng thứ đã làm bạn khổ.
  • Cho thuê lại mà không có giấy tờ. Thoả thuận miệng với người quen dễ thành tranh cãi khi có chuyện hỏng hóc hay chậm tiền.
  • Quên thủ tục đổi địa điểm. Đổi địa chỉ kinh doanh thường phải báo cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế. Hỏi họ hoặc kế toán về trình tự trước khi dọn.

Nếu thấy mình đang mắc hai lỗi trở lên, hãy lùi kế hoạch lại vài tuần, sửa từng chỗ rồi mới quyết.

Một ví dụ đi trọn từ đầu tới lúc quyết

Ví dụ giả định: chị Hạnh có tiệm tạp hoá mặt tiền ở Cần Thơ, thuê đã năm năm, sắp tới kỳ gia hạn và chủ nhà báo tăng giá. Tiệm rộng, nhưng phòng sau chủ yếu để thùng nước ngọt và hàng tồn. Chị ghi sổ bán hàng hai tuần, đánh dấu khách quen và khách lạ, thấy khoảng ba phần tư lượt mua là người trong xóm và khách đặt hàng qua điện thoại để giao. Khách đi ngang ghé vào chỉ chiếm phần nhỏ.

Chị làm ba việc theo thứ tự. Đầu tiên, gặp chủ nhà, đưa con số mình trả được nếu gia hạn và hỏi có thể trả lại phòng sau không. Chủ nhà không đồng ý chia nhỏ, chỉ giảm được một ít mức tăng. Tiếp theo, chị đi xem hai chỗ trong hẻm gần đó, đều nhỏ hơn một nửa, cách chỗ cũ chưa tới năm phút đi bộ. Cuối cùng, chị hỏi mười khách quen nhất: nếu tiệm dời vào hẻm, họ có còn mua không. Tám người nói vẫn mua, hai người nói tuỳ có giao tận nơi không.

Với số liệu đó, đường chuyển chỗ nhỏ hợp hơn đường giữ nguyên. Chị chọn dọn vào tháng thấp điểm, xả hàng tồn trước khi dọn, giữ số điện thoại cũ và nhận giao hàng miễn phí trong xóm trong hai tháng đầu. Điều đáng học không phải là kết quả, mà là thứ tự: hỏi chủ nhà trước, hỏi khách trước, tính trước, rồi mới quyết. Nếu tám khách kia trả lời ngược lại, quyết định đúng có thể là giữ nguyên và tìm cách tăng doanh thu.

Câu chủ tiệm nên tự hỏi trước khi chốt

Trước khi gọi cho chủ nhà hay đi xem chỗ mới, ngồi trả lời năm câu này bằng bút. Thứ nhất: nếu ngày mai tiệm ở cách đây một con phố, bao nhiêu khách quen vẫn đến? Nếu bạn không biết, hãy hỏi thử mười khách quen, câu trả lời sẽ rõ hơn bất cứ dự đoán nào. Thứ hai: phần diện tích mình định bỏ đi đang chứa gì, và thứ đó có thật sự cần không?

Thứ ba: chủ nhà hiện tại có sẵn lòng giảm giá để giữ người thuê lâu năm không? Nhiều chủ tiệm chưa từng hỏi. Một cuộc nói chuyện thẳng thắn, đưa ra con số cụ thể mình trả được, đôi khi giải quyết được việc mà không phải dọn. Thứ tư: sáu tháng sau, nếu doanh thu hồi lại, chỗ nhỏ có còn đủ không? Thứ năm: người trong nhà, nhân viên chính có theo được chỗ mới không, nhất là khi đường đi xa hơn?

Nếu câu trả lời của bạn chủ yếu là "không biết", việc đầu tiên không phải là dọn, mà là đi hỏi cho ra.

Câu hỏi thường gặp

Có nên thương lượng giảm tiền thuê trước khi tính chuyện dọn đi không?

Nên. Chủ nhà cũng mất tiền và thời gian khi phải tìm người thuê mới, nên một người thuê trả đều, giữ chỗ sạch sẽ có lợi thế khi xin giảm. Hãy đưa ra con số cụ thể và thời hạn, ví dụ xin giảm trong sáu tháng rồi xem lại.

Cho thuê lại một phần mặt bằng có cần chủ nhà đồng ý không?

Thường là cần, nhất là khi hợp đồng có điều khoản về cho thuê lại. Hãy xin đồng ý bằng văn bản và nhờ người am hiểu pháp lý đọc hợp đồng gốc trước. Làm khi chưa được phép có thể làm bạn mất tiền cọc.

Dọn sang chỗ mới thì có phải làm thủ tục gì không?

Đổi địa chỉ kinh doanh thường phải thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh và cập nhật với cơ quan thuế. Trình tự cụ thể khác nhau giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, nên hỏi trực tiếp cơ quan đó hoặc kế toán trước khi dọn.

Làm sao giữ khách quen khi chuyển sang chỗ nhỏ hơn?

Báo sớm bằng thông báo dán ở chỗ cũ, nhắn tin cho khách quen, giữ số liên lạc cũ và hướng dẫn đường đi thật cụ thể. Mấy tuần đầu nên có ưu đãi nhỏ cho khách tìm tới, để họ có lý do quay lại lần hai.

Diện tích nhỏ hơn bao nhiêu là vừa?

Không có tỉ lệ chung. Cách thực tế là đo phần diện tích thật sự tạo ra doanh thu trong ba tháng gần nhất, cộng thêm chỗ cho lối đi và kho tối thiểu. Phần còn lại thường là diện tích bạn đang trả tiền mà không dùng.

Nếu chủ nhà không cho thuê lại thì còn cách nào khác?

Có thể thương lượng trả bớt một phần mặt bằng nếu nó tách được, đổi sang thời hạn ngắn hơn với giá thấp hơn, hoặc chờ tới kỳ gia hạn để dọn mà không phải bồi thường. Ghi rõ mọi thoả thuận mới bằng phụ lục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138