Ba tháng đầu sau khi đóng cửa nên dành cho ba việc theo thứ tự: dọn hết những việc còn dở của tiệm cũ, nắm chính xác mình còn bao nhiêu tiền và cần bao nhiêu mỗi tháng, rồi mới chọn bước tiếp theo giữa đi làm thuê một thời gian, làm nhỏ thử lại, hay chuyển hẳn sang việc khác. Vội mở tiệm mới ngay khi đang tiếc nuối thường lặp lại đúng những lỗi cũ.
Ví dụ giả định trong bài là anh Tùng, chủ một quán cơm văn phòng ở TP Hồ Chí Minh, vừa đóng cửa sau bốn năm vì khu văn phòng xung quanh vắng dần. Bài nói về việc làm được, không đi sâu vào cảm xúc, nhưng cũng không giả vờ rằng đóng cửa là chuyện nhẹ. Nếu bạn thấy mình buồn kéo dài, mất ngủ nhiều tuần, hãy nói chuyện với người thân và tìm gặp người có chuyên môn; đó là việc bình thường, không phải yếu đuối.
Tuần đầu: dọn hết việc còn dở
Tiệm đóng cửa rồi nhưng giấy tờ, tiền nong của nó còn đi theo bạn một thời gian. Lập một danh sách và gạch dần, vì những việc này để lâu sẽ phát sinh phí hoặc tranh chấp:
- Thủ tục chấm dứt với cơ quan đăng ký kinh doanh và nghĩa vụ thuế cuối cùng. Nếu chưa làm, hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế ngay tuần này.
- Tiền cọc mặt bằng, cọc thiết bị, cọc dịch vụ còn chờ lấy lại: ghi số tiền, ngày hẹn, người phụ trách.
- Công nợ còn lại với nhà cung cấp: lịch trả đã hứa, đánh dấu ngày.
- Khoản khách còn nợ tiệm: liệt kê, liên lạc nhẹ nhàng, hẹn ngày.
- Đồ đạc, máy móc chưa bán hết: nơi để, giá mong muốn, giá thấp nhất chấp nhận.
- Các dịch vụ còn trừ tiền tự động: phần mềm, mạng, thuê bao. Huỷ hết.
- Sổ sách, hợp đồng, chứng từ: gom vào một thùng, ghi ngoài thùng là gì, giữ theo thời hạn kế toán khuyên.
Anh Tùng trong ví dụ phát hiện hai dịch vụ vẫn trừ tiền hằng tháng ba tháng sau khi đóng quán, và một khoản cọc bình gas chưa lấy lại. Không lớn, nhưng là tiền của mình, và là việc làm trong một buổi sáng.
Nắm chính xác tiền còn lại
Đừng bắt đầu bước tiếp theo khi chưa biết mình còn bao nhiêu thời gian tài chính. Ngồi một buổi, điền ba cột:
| Mình có | Mình còn phải trả | Gia đình cần mỗi tháng |
|---|---|---|
| Tiền mặt, tài khoản | Nợ nhà cung cấp còn lại | Ăn uống, điện nước, nhà ở |
| Tiền cọc sắp lấy lại | Lương, trợ cấp còn nợ người làm cũ nếu có | Học phí, chi phí con cái |
| Tiền bán đồ đạc dự kiến | Thuế, phí còn lại | Thuốc men, bảo hiểm |
| Khoản khách còn nợ, nếu chắc đòi được | Khoản vay người thân | Các khoản định kỳ khác |
Lấy tổng cột một trừ tổng cột hai, rồi chia cho cột ba. Kết quả là số tháng gia đình sống được nếu chưa có thu nhập mới. Ví dụ giả định: anh Tùng còn khoảng 90 triệu sau khi trừ nợ, gia đình cần khoảng 15 triệu mỗi tháng, tức sáu tháng. Con số này quyết định bạn có bao nhiêu thời gian để chọn, và bạn có thể thử một việc rủi ro hay cần một nguồn thu đều ngay. Trong lúc chưa chọn, đừng dùng phần tiền này cho việc gì khác ngoài chi tiêu cần thiết; trang này không bàn chuyện đem tiền đi đầu tư hay sinh lời.
Viết lại bài học khi còn nhớ rõ
Sau vài tháng, ký ức về tiệm cũ sẽ hoặc đẹp lên, hoặc tệ đi. Viết ngay khi còn rõ, chia ba cột để công bằng với chính mình:
| Mình làm đúng | Mình làm sai hoặc làm muộn | Ngoài tầm tay mình |
|---|---|---|
| Món ăn được khách quen khen đều | Ký hợp đồng thuê dài khi khu văn phòng đã có dấu hiệu vắng | Một số văn phòng lớn dời đi |
| Giữ được người nấu chính bốn năm | Không thử bán giao tận nơi sớm hơn | Giá nguyên liệu tăng trong năm cuối |
| Trả đủ cho mọi người khi đóng | Không ghi sổ khách quen nên không biết họ giảm từ khi nào | Đường trước quán sửa nhiều tháng |
Đây là ví dụ của anh Tùng; cột của bạn sẽ khác. Cột giữa là cột hữu ích nhất cho lần sau, nhưng đừng dồn mọi thứ vào đó. Có những thứ thật sự ngoài tầm tay, và nhận ra chúng giúp bạn không tự trách quá mức. Giữ tờ giấy này. Nếu sau này mở lại việc gì, đọc lại nó trước khi ký bất cứ hợp đồng nào.
Những thứ bạn mang theo được
Tiệm đóng cửa nhưng không phải mọi thứ đều mất. Liệt kê những gì còn lại, vì chúng là vốn cho bước tiếp theo:
- Tay nghề. Nấu được, quản lý bếp được, tính giá vốn được, chịu được áp lực giờ cao điểm. Những thứ này người tuyển dụng trong ngành đánh giá cao.
- Khách quen. Một số khách quen có thể vẫn muốn mua của bạn dưới hình thức khác, ví dụ đặt cơm phần, đặt món theo dịp.
- Mối nhà cung cấp. Nếu bạn đóng cửa sạch sẽ, họ sẵn lòng bán tiếp khi bạn làm lại.
- Uy tín trong nghề. Người trong nghề biết ai đóng cửa đàng hoàng. Đó là thứ giúp bạn được giới thiệu việc.
- Hiểu biết về chính mình. Bạn biết mình thích phần nào của việc kinh doanh, ghét phần nào. Điều này giúp chọn bước tiếp đúng hơn lần trước.
Anh Tùng nhận ra phần anh thích nhất là nấu và lên thực đơn, phần anh mệt nhất là quản lý mặt bằng và người làm. Điều đó ảnh hưởng thẳng tới lựa chọn ở mục sau.
Ba hướng đi tiếp, đặt cạnh nhau
Không có hướng nào đúng cho mọi người. Đọc từng hàng cùng với số tháng tài chính bạn đã tính ở trên.
| Hướng | Hợp khi | Cần cẩn thận |
|---|---|---|
| Đi làm thuê một thời gian | Số tháng tài chính ngắn, cần thu nhập đều; muốn học thêm ở chỗ làm tốt | Đừng coi đó là thất bại; nhiều chủ tiệm làm lại tốt hơn sau một thời gian làm cho người khác |
| Làm nhỏ thử lại | Còn khách quen, có tay nghề, thử được không cần mặt bằng lớn, ví dụ nấu tại nhà nhận đặt | Đặt giới hạn tiền và thời gian thử; không thuê mặt bằng khi chưa có đơn đều |
| Chuyển sang việc khác | Không còn muốn làm nghề cũ, có cơ hội rõ ở ngành khác | Thời gian học lại; thu nhập ban đầu có thể thấp |
Có thể kết hợp: đi làm thuê buổi sáng, nhận nấu đặt cuối tuần để giữ khách quen và thử xem có đủ đơn không. Anh Tùng chọn đúng cách này trong ba tháng đầu, rồi quyết dựa trên số đơn thật thay vì cảm giác.
Lịch 90 ngày gợi ý
Lịch dưới đây là khung, bạn chỉnh theo hoàn cảnh. Điều quan trọng là mỗi giai đoạn có một việc chính và một ngày kết thúc.
- Ngày 1 đến 14: dọn việc còn dở theo danh sách ở đầu bài, nghỉ ngơi có chủ đích, ngủ đủ, dành thời gian cho gia đình.
- Ngày 15 đến 30: tính bảng tiền, viết bài học, liệt kê những thứ mang theo được. Nói chuyện với vài người trong nghề để nghe họ thấy gì.
- Ngày 31 đến 60: thử nhỏ một hai hướng mà không cam kết lớn, ví dụ đi làm thử, nhận vài đơn đặt, đi học một khoá ngắn.
- Ngày 61 đến 80: ghi kết quả thử: thu nhập, sức khoẻ, mức thích thú. So với số tháng tài chính còn lại.
- Ngày 81 đến 90: chọn một hướng chính cho sáu tháng tới, bàn với người trong nhà, viết ra điều kiện để xem lại.
Nếu tới ngày 90 vẫn chưa chọn được, không sao, nhưng hãy chọn một nguồn thu đều trước rồi tiếp tục thử ở bên cạnh. Để thời gian tài chính cạn dần trong lúc chờ một ý tưởng hoàn hảo là cách nhanh nhất tự đẩy mình vào thế bị động.
Trả lời người xung quanh khi họ hỏi
Sau khi đóng cửa, bạn sẽ được hỏi rất nhiều lần: hàng xóm, họ hàng, khách cũ gặp ngoài đường. Mỗi lần giải thích dài lại khơi lại chuyện cũ, và nhiều người hỏi chỉ vì quan tâm chứ không cần nghe hết. Chuẩn bị sẵn một câu trả lời ngắn, thật, không than: "Khu văn phòng vắng quá nên mình dừng quán, giờ mình đang tính hướng mới." Câu này đủ để người hỏi hiểu, và cho bạn quyền dừng câu chuyện ở đó.
Với người trong nghề, nói thêm một câu về điều mình đang tìm: "Nếu anh chị biết chỗ nào cần người nấu chính hay nhận nấu đặt, nhắn giúp mình." Nhiều việc làm và đơn hàng đầu tiên sau khi đóng cửa đến từ đúng những cuộc nói chuyện tình cờ như vậy.
Với con cái, nếu đủ lớn, nên nói thật bằng lời đơn giản: bố mẹ dừng quán vì quán không còn đủ khách, cả nhà vẫn ổn, bố mẹ đang tìm việc mới. Trẻ thường lo nhiều hơn khi người lớn giấu và thì thầm với nhau.
Chỗ hay sai sau khi đóng cửa
Những điều sau đây làm quá trình đứng dậy chậm hơn cần thiết:
- Mở ngay tiệm mới cùng loại ở chỗ khác khi chưa hiểu vì sao tiệm cũ đóng. Nếu lý do nằm ở cột "mình làm sai", nó sẽ đi theo bạn sang chỗ mới.
- Né tránh người trong nghề vì ngại. Chính họ là người giới thiệu việc và cho lời khuyên sát nhất.
- Dùng tiền còn lại cho một cơ hội nghe có vẻ dễ mà mình không hiểu. Lúc vừa đóng cửa là lúc dễ bị thuyết phục nhất.
- Không để lại cách liên lạc cho khách, nhà cung cấp, người làm cũ. Nhiều cơ hội đến từ họ.
- Tự nhủ "nghỉ một thời gian rồi tính" mà không có ngày tính.
Câu tự hỏi mỗi cuối tuần trong 90 ngày: tuần này mình đã gạch được việc gì, đã học được điều gì, và tuần sau làm gì? Ba dòng trả lời đủ để biết mình đang đi tới hay đang đứng yên.
Câu hỏi thường gặp
Đóng cửa tiệm xong có nên mở lại ngay không?
Thường nên chờ ít nhất vài tuần để dọn việc còn dở, tính rõ tiền và viết lại bài học. Mở ngay khi chưa hiểu vì sao tiệm cũ đóng dễ lặp lại lỗi cũ. Nếu cần thu nhập ngay, một việc làm thuê tạm thời thường an toàn hơn.
Làm sao biết mình có bao nhiêu thời gian để chọn bước tiếp?
Cộng tiền đang có và tiền sắp thu về, trừ các khoản còn phải trả, rồi chia cho chi tiêu cần thiết của gia đình mỗi tháng. Kết quả là số tháng bạn có. Số tháng ngắn thì nên ưu tiên một nguồn thu đều trước.
Đi làm thuê sau khi làm chủ có phải là thụt lùi?
Không. Làm cho một nơi vận hành tốt giúp bạn học thêm cách làm, có thu nhập đều và thời gian suy nghĩ. Nhiều người làm chủ lại sau đó và làm tốt hơn. Điều quan trọng là chọn chỗ làm mà bạn học được điều mình còn thiếu.
Có nên giữ liên lạc với khách quen cũ không?
Nên, nếu họ đồng ý. Khách quen có thể theo bạn sang hình thức mới như đặt món tại nhà hoặc giới thiệu bạn cho người khác. Giữ liên lạc lịch sự, không làm phiền, và chỉ báo khi có điều thật sự đáng báo.
Còn nợ sau khi đóng cửa thì nên làm gì trước?
Liệt kê từng khoản, ai là chủ nợ, bao nhiêu, đã hứa trả khi nào. Giữ đúng lịch đã hứa, nếu không giữ được thì báo trước và đưa lịch mới. Với khoản lớn hoặc có tranh chấp, hỏi luật sư hoặc kế toán trước khi xử lý.
Làm sao để không tự trách quá mức sau khi đóng cửa?
Viết bài học thành ba cột: điều mình làm đúng, điều làm sai hoặc muộn, điều ngoài tầm tay. Nhìn đủ ba cột giúp công bằng với chính mình. Nói chuyện với người thân, người trong nghề; nếu buồn kéo dài, tìm người có chuyên môn hỗ trợ.