Trước khi nhận lời nhập nhiều tháng hàng một lần để lấy chiết khấu, hãy đặt phần tiền tiết kiệm được cạnh bốn thứ: lượng tiền mặt bị giữ lại trong kho thêm bao nhiêu và bao lâu, phần hàng có thể hỏng, lỗi mẫu hay mất giá, chỗ chứa và công coi hàng, và tháng nhập lớn có làm tiệm hụt tiền trả các khoản khác không. Chiết khấu chỉ đáng nhận khi phần tiết kiệm rõ ràng lớn hơn và tháng nhập không làm tiệm căng.
Dưới đây là cách tính bằng tay qua ví dụ giả định ở một cửa hàng điện nước tại Thanh Hoá, cách kiểm dòng tiền tháng nhập, loại hàng nào hợp và không hợp để nhập lớn, những phương án ở giữa có thể mặc cả với nhà cung cấp và các bước quyết. Các con số đều là ví dụ.
Chiết khấu là tiền thật, tiền nằm kho cũng là tiền thật
Lời chào của nhà cung cấp thường rất dễ nghe: nhập sáu tháng hàng một lần, giảm tám phần trăm. Tám phần trăm trên một khoản lớn là con số nhìn thấy ngay, và với tiệm có biên lời mỏng, nó có thể bằng cả tháng lời. Cái khó là phần được hiện ra rõ ràng, còn phần mất thì nằm im trong kho, không ai ghi.
Khi bạn nhập sáu tháng hàng một lần, phần lớn số hàng đó sẽ nằm kho nhiều tháng trước khi bán. Trong suốt thời gian ấy, tiền đã chi ra mà chưa về. Tiền đó lẽ ra có thể dùng trả nhà cung cấp khác đúng hạn để giữ giá tốt, có thể nằm trong quỹ dự phòng, có thể dùng cho một món hàng bán nhanh hơn. Ở tiệm nhỏ, tiền mặt bị giữ lại thường đắt hơn bạn nghĩ, vì chính nó là thứ quyết định tiệm có xoay được khi có chuyện hay không.
Vì vậy điều cần hỏi đầu tiên không phải là được giảm bao nhiêu, mà là: nếu số tiền này nằm im trong kho nửa năm, tiệm mình có thiếu nó lúc nào không? Nếu câu trả lời là có, phần chiết khấu đang được trả bằng sự yên ổn của tiệm.
Bốn chi phí ẩn của hàng nằm kho
Tiền bị giữ lại. Tính tiền tồn thêm bình quân: nhập sáu tháng một lần thì đầu kỳ tồn đủ sáu tháng, cuối kỳ gần hết, bình quân tồn thêm khoảng nửa lô trừ đi phần tồn bình thường. Con số này cho biết trung bình mỗi ngày tiệm có bao nhiêu tiền nằm trong hàng hơn so với nhập hằng tháng.
Hàng hỏng, lỗi mẫu, hết hạn. Ống nhựa để lâu ngoài nắng giòn đi, sơn để lâu đóng cục, mẫu công tắc cũ khách không còn muốn khi có mẫu mới. Ước một tỉ lệ thận trọng theo kinh nghiệm của chính tiệm mình với mặt hàng đó.
Chỗ chứa và công coi. Thêm hàng phải có chỗ. Nếu phải thuê thêm kho hay để hàng chiếm chỗ trưng bày, đó là chi phí. Kiểm kê, xếp dọn, chuyển hàng nhiều lần cũng tốn công.
Giá thị trường có thể giảm. Nhập giá chiết khấu hôm nay, ba tháng sau nhà cung cấp hạ giá chung, tiệm khác nhập giá mới bán rẻ hơn. Phần chiết khấu của bạn coi như mất. Khó đoán, nhưng ít nhất hỏi xem mặt hàng đó gần đây giá có hay lên xuống không.
Ví dụ cửa hàng điện nước ở Thanh Hoá: nhập hằng tháng, ba tháng hay sáu tháng
Ví dụ giả định: cửa hàng điện nước của anh Sơn ở Thanh Hoá mỗi tháng nhập ống và phụ kiện nhựa khoảng 50 triệu theo giá nhập. Nhà cung cấp chào giảm 4 phần trăm nếu nhập ba tháng một lần, giảm 8 phần trăm nếu nhập sáu tháng. Anh Sơn ước phần hàng hỏng, lỗi mẫu khoảng 1 triệu nếu nhập ba tháng và khoảng 4 triệu nếu nhập sáu tháng, vì hàng nằm lâu ngoài kho dễ giòn, bạc màu; ngoài ra tiệm phải thuê thêm một gian kho nhỏ 2 triệu mỗi tháng nếu nhập sáu tháng.
| Hạng mục (ví dụ) | Nhập hằng tháng | Nhập ba tháng | Nhập sáu tháng |
|---|---|---|---|
| Tiền chi một lần | 50 triệu | 144 triệu | 276 triệu |
| Tiết kiệm trong sáu tháng | 0 | 12 triệu | 24 triệu |
| Tiền tồn thêm bình quân | 0 | khoảng 50 triệu | khoảng 125 triệu |
| Hàng hỏng, lỗi mẫu ước tính | không đáng kể | khoảng 1 triệu | khoảng 4 triệu |
| Thuê thêm kho trong sáu tháng | 0 | 0 | 12 triệu |
| Tiết kiệm còn lại | 0 | khoảng 11 triệu | khoảng 8 triệu, với 125 triệu nằm kho |
Phương án sáu tháng có mức giảm cao nhất nhưng sau khi trừ kho và hàng hỏng, phần còn lại thấp hơn phương án ba tháng, trong khi tiền bị giữ gấp hơn hai lần. Phương án ba tháng ở đây là điểm cân bằng: tiết kiệm phần lớn mà không cần thêm kho. Số của tiệm bạn có thể ra kết luận khác; cái cần giữ là cách đặt bốn chi phí ẩn lên cùng một bảng.
Một cách tự kiểm nhanh: lấy phần tiết kiệm còn lại chia cho tiền tồn thêm bình quân. Phương án ba tháng cho khoảng 11 triệu trên 50 triệu tồn thêm, tức mỗi đồng nằm kho thêm mang về hơn hai hào trong nửa năm. Phương án sáu tháng chỉ khoảng 8 triệu trên 125 triệu, chưa tới bảy xu mỗi đồng. Hai con số này cho thấy ngay đồng tiền nằm kho ở phương án nào làm việc tốt hơn.
Kiểm dòng tiền tháng nhập: tháng đó tiệm có hụt không
Bảng trên tính cho cả sáu tháng, nhưng tiền thì phải chi ra trong một ngày. Với phương án sáu tháng, anh Sơn phải có 276 triệu vào tháng nhập, thay vì 50 triệu như mọi khi. Khoản chênh hơn 220 triệu phải lấy từ đâu đó: tiền đang có trong tài khoản, tiền thu của tháng đó, hoặc trả chậm các khoản khác. Nếu là trả chậm, tiệm đang lấy uy tín với nhà cung cấp khác để đổi lấy chiết khấu của nhà cung cấp này.
Cách kiểm đơn giản: lấy tiền mặt dự kiến đầu tháng nhập, cộng tiền thu dự kiến của tháng, trừ mọi khoản phải trả trong tháng kể cả lô hàng lớn. Nếu còn lại ít hơn khoản đệm bạn vẫn muốn giữ, như một kỳ lương và tiền nhà, thì phương án đó quá sức tiệm lúc này, dù tính sáu tháng có lợi đến đâu.
Hỏi thêm nhà cung cấp về điều kiện trả tiền. Nhập sáu tháng hàng mà được trả làm hai ba đợt thì bức tranh khác hẳn. Một số nhà cung cấp sẵn lòng làm vậy vì cái họ cần là cam kết số lượng, không nhất thiết là tiền ngay. Còn nếu phải đi mượn tiền để nhập lấy chiết khấu, đó là một quyết định khác hẳn và nằm ngoài phạm vi bài này; phần chiết khấu rất dễ bị ăn hết bởi chi phí của khoản mượn.
Hàng nào hợp để nhập lớn, hàng nào không
Không phải mặt hàng nào cũng nên đối xử như nhau. Dùng bảng dưới để lọc trước khi tính:
| Hợp để nhập lớn | Không hợp để nhập lớn |
|---|---|
| Bán đều quanh năm, ít phụ thuộc mùa | Bán theo mùa, theo công trình, lúc có lúc không |
| Không đổi mẫu, không có hạn dùng | Hay ra mẫu mới, khách chuộng mẫu mới |
| Để lâu không hỏng, không cần điều kiện bảo quản đặc biệt | Sợ nắng, sợ ẩm, dễ biến chất |
| Giá nhập ổn định nhiều tháng | Giá lên xuống theo nguyên liệu đầu vào |
| Gọn, không chiếm nhiều chỗ | Cồng kềnh, chiếm chỗ trưng bày hoặc phải thuê kho |
Mặt hàng đạt cả năm điều kiện bên trái là ứng viên tốt cho chiết khấu số lượng. Mặt hàng có từ hai điều kiện bên phải trở lên thì phần chiết khấu thường không đủ bù rủi ro. Ống nhựa loại thông dụng của anh Sơn đạt bốn trên năm, chỉ vướng chuyện cồng kềnh, nên giới hạn ở ba tháng là hợp lý.
Những phương án ở giữa có thể mặc cả
Cam kết số lượng, giao theo đợt. Ký cam kết lấy sáu tháng hàng nhưng nhà cung cấp giao và tính tiền mỗi tháng. Bạn được một phần chiết khấu, nhà cung cấp được cam kết, tiền không bị giữ.
Chiết khấu theo tổng năm thay vì theo lô. Đạt doanh số cả năm thì được giảm hoặc trả lại một phần vào cuối kỳ. Bạn nhập theo nhịp bán mà vẫn hưởng ưu đãi.
Đổi chiết khấu lấy hạn trả dài hơn. Thay vì giảm tám phần trăm, xin trả sau sáu mươi ngày. Với tiệm đang cần tiền mặt, hạn trả có khi đáng giá hơn mức giảm.
Ghép đơn với tiệm bạn cùng nghề. Hai ba tiệm không cạnh tranh trực tiếp cùng đặt để đạt mức số lượng, mỗi bên nhận phần mình. Cần thoả thuận rõ ai trả, ai nhận, hàng lỗi xử lý ra sao.
Thử lô nhỏ hơn trước. Nhập ba tháng một lần trước, xem hàng bán và tồn thế nào rồi mới tính sáu tháng. Sau một hai lô, bạn có số thật về tốc độ bán và tỉ lệ hỏng của chính tiệm mình, thay vì ước.
Xin quyền đổi trả hàng chậm bán. Với mặt hàng hay đổi mẫu, xin nhà cung cấp cho đổi phần hàng chưa bán sau một thời hạn lấy mẫu mới. Điều kiện này làm phần rủi ro lỗi mẫu gần như biến mất, và nhà cung cấp lâu năm thường chịu nếu bạn là khách đều.
Các bước quyết trong một buổi
Khi nhà cung cấp chào chiết khấu số lượng, làm theo thứ tự này trước khi trả lời:
- Xem mặt hàng có qua được bảng lọc năm điều kiện không.
- Lấy lượng bán trung bình mỗi tháng của sáu tháng gần nhất, không lấy tháng cao nhất.
- Tính phần tiết kiệm cho từng phương án, trừ hàng hỏng ước tính và chi phí chỗ chứa.
- Tính tiền tồn thêm bình quân, tự hỏi số tiền đó nằm kho có làm mình thiếu gì không.
- Kiểm dòng tiền tháng nhập, xem còn đủ khoản đệm không.
- Hỏi nhà cung cấp các phương án ở giữa trước khi chọn.
- Chọn phương án có phần tiết kiệm còn lại hợp lý mà tháng nhập không làm tiệm căng.
Trả lời nhà cung cấp sau một ngày thay vì ngay tại chỗ là chuyện bình thường trong buôn bán. Lời chào nào chỉ có hiệu lực trong vài giờ thì càng nên tính kỹ. Sau khi đã chọn, ghi lại phương án và lý do, để lần sau so với lượng bán và hàng tồn thật xem mình đã ước đúng chưa.
Câu hỏi thường gặp
Chiết khấu bao nhiêu phần trăm thì đáng nhập nhiều?
Không có con số chung, vì còn phụ thuộc mặt hàng bán nhanh hay chậm, dễ hỏng hay không, tiệm có chỗ chứa không và tiền mặt có dư không. Cách chắc nhất là trừ các chi phí ẩn khỏi phần tiết kiệm và kiểm dòng tiền tháng nhập như trong bài.
Tính tiền tồn thêm bình quân thế nào cho nhanh?
Một cách ước gần đúng: lấy lượng nhập một lần trừ đi lượng nhập bình thường hằng tháng, rồi chia đôi. Ví dụ nhập sáu tháng 300 triệu thay vì 50 triệu mỗi tháng thì tồn thêm bình quân khoảng 125 triệu theo giá chưa chiết khấu.
Nhà cung cấp nói giá sắp tăng, nên nhập trước thì có nên tin không?
Có thể đúng, nhưng cũng là cách chào hàng quen thuộc. Hỏi thêm các nhà cung cấp khác hoặc tiệm bạn cùng nghề. Nếu nhập trước thì vẫn kiểm dòng tiền tháng nhập và chỉ nhập lượng bạn chắc bán được trong vài tháng.
Có nên nhập nhiều hàng bán theo mùa để được giá tốt trước mùa?
Hàng theo mùa có rủi ro lớn hơn vì nếu mùa đó bán chậm, hàng phải nằm tới mùa năm sau. Nếu nhập trước mùa, chỉ nhập phần bạn chắc bán dựa trên mùa trước và xin điều kiện đổi trả hoặc giao bổ sung trong mùa.
Ghép đơn với tiệm khác để lấy chiết khấu cần lưu ý gì?
Thoả thuận rõ trên giấy ai đặt, ai trả nhà cung cấp, chia hàng thế nào, hàng lỗi ai chịu, một bên rút thì sao. Nên chọn tiệm không bán cùng khu với mình để tránh hai bên cạnh tranh nhau bằng chính lô hàng chung.