SachLuoc.comSách Lược
Tiền và dòng tiền trước quyết định lớn

Nhận tiền cọc trước của khách: giữ riêng hay dùng ngay, ghi sổ để không tiêu lẹm

Tiền cọc khách đưa trước chưa phải tiền của tiệm. Ba cách giữ cọc, ví dụ tiệm may đồng phục ở Hải Phòng, sổ cọc riêng, khi khách huỷ và dấu hiệu đang tiêu lẹm.

Seamstress in a small Vietnamese uniform tailoring shop pinning cut fabric pieces on a long table, owner folding finished shirts nearby, faces turned away, bright daylight

Tiền cọc khách đưa trước chưa phải tiền của tiệm cho đến khi tiệm giao xong hàng hay làm xong việc. Cách an toàn là chỉ dùng phần cọc để mua đúng vật tư cho chính đơn đó, phần còn lại giữ ở một chỗ riêng, và ghi mỗi khoản cọc vào một cuốn sổ riêng có ngày nhận, ngày giao, số đã dùng, số còn giữ. Làm vậy thì dù khách huỷ hay tiệm gặp tháng xấu, bạn vẫn trả lại hoặc làm tiếp được mà không phải xoay tiền từ chỗ khác.

Nhiều tiệm thấy tài khoản đầy lên sau mùa nhận cọc rồi tưởng mình đang dư, đến khi phải mua vật tư cho đúng những đơn đã nhận cọc thì tiền đã đi vào việc khác. Bài này so ba cách giữ cọc, đi qua ví dụ giả định ở một tiệm may đồng phục tại Hải Phòng, cách ghi sổ cọc, nguyên tắc khi khách huỷ hay đổi đơn, các dấu hiệu tiêu lẹm và việc nên làm mỗi tuần. Các con số là ví dụ.

Vì sao tiền cọc chưa phải tiền của tiệm

Khi khách đặt cọc, tiệm nhận tiền nhưng chưa làm gì cho khách. Về bản chất, tiệm đang giữ hộ một khoản tiền kèm một lời hứa: đến hẹn sẽ giao đúng thứ khách đặt, nếu không giao được thì xử lý cọc theo thoả thuận. Tiền đó nằm trong két của bạn, nhưng phần lớn là của khách cho đến ngày giao.

Cái bẫy nằm ở chỗ tiền cọc thường về dồn theo mùa, còn chi phí làm hàng thì đến sau. Tiệm may đồng phục nhận cọc của trường học từ tháng sáu, tháng bảy, may và giao vào tháng tám. Tiệm bánh cưới nhận cọc từ vài tháng trước mùa cưới. Tiệm làm nhôm kính nhận cọc khi khách chốt mẫu, thi công vài tuần sau. Trong khoảng giữa, tài khoản tiệm phồng lên và mọi khoản chi khác như tiền nhà, sửa máy, nhập hàng cho khách lẻ đều có vẻ dễ trả.

Nếu tiệm dùng tiền cọc của đơn tháng sau để trả chi phí của tháng này, tiệm đang chạy bằng tiền của khách. Khi mùa cọc qua, tiền mới không về nữa mà việc phải làm cho các đơn cũ vẫn còn nguyên. Đây là cách một tiệm đang có nhiều đơn vẫn có thể rơi vào cảnh không đủ tiền mua vải, mua bột để làm cho chính những đơn đó. Hiểu điều này rồi, câu hỏi không còn là có được dùng tiền cọc không, mà là dùng phần nào, cho việc gì.

Ba cách giữ tiền cọc và khi nào hợp

Không có một cách đúng cho mọi tiệm. Điều quan trọng là chọn một cách, nói rõ với người cùng làm, và giữ đều. Dưới đây là ba cách phổ biến xếp từ chặt đến lỏng:

Cách giữLàm thế nàoHợp với tiệm nàoRủi ro
Giữ riêng toàn bộCọc vào một tài khoản riêng, chỉ rút khi giao xong đơnTiệm có đủ tiền tự mua vật tư; đơn có rủi ro huỷ caoAn toàn nhất, nhưng tiệm phải tự ứng tiền làm hàng
Dùng phần vật tư của chính đơn đóChỉ rút phần tiền mua vật tư cho đúng đơn đã cọc, phần còn lại giữ riêngPhần lớn tiệm làm theo đơn: may, bánh, nội thất, in ấnCân bằng; cần sổ cọc ghi rõ từng đơn đã dùng bao nhiêu
Dùng chung với tiền tiệmCọc vào chung tài khoản, chi gì cũng lấy từ đóChỉ khi tiệm có quỹ dự phòng lớn hơn tổng cọc đang giữDễ tiêu lẹm nhất; khách huỷ hàng loạt là kẹt ngay

Phần lớn tiệm nhỏ hợp với cách thứ hai. Tiền khách đưa trước được dùng đúng mục đích khách đưa, là làm hàng cho khách, và phần không cần dùng ngay vẫn còn nguyên. Cách thứ ba nghe tiện nhưng chỉ an toàn khi bạn biết chắc tổng cọc đang giữ là bao nhiêu và có đủ tiền khác để bù, mà muốn biết điều đó thì vẫn phải có sổ cọc.

Ví dụ tiệm may đồng phục ở Hải Phòng

Ví dụ giả định: tiệm may đồng phục của chị Liên ở Hải Phòng mỗi hè nhận may áo cho vài trường học và công ty. Năm nay chị nhận năm đơn, tổng giá trị khoảng 300 triệu, mỗi đơn khách cọc 40 phần trăm, tổng cọc 120 triệu, nhận trong tháng sáu và tháng bảy. Vải, chỉ, cúc cho cả năm đơn khoảng 130 triệu, mua theo từng đơn trong tháng bảy và đầu tháng tám. Giao xong và thu nốt tiền vào cuối tháng tám.

Năm ngoái chị dùng chung tiền cọc. Tháng bảy tài khoản có nhiều tiền nên chị mua thêm một máy vắt sổ và trả trước nửa năm tiền mặt bằng. Đầu tháng tám, khi phải mua vải cho hai đơn cuối, tiền không còn đủ, chị phải xin xưởng vải cho nợ và chậm giao một đơn mất một tuần. Đơn đó là của một trường học, khách không huỷ nhưng năm nay không đặt lại.

Năm nay chị đổi sang cách thứ hai. Mỗi đơn có một dòng trong sổ cọc. Đơn của trường thứ nhất cọc 30 triệu, vải và phụ liệu cho đơn đó khoảng 32 triệu, chị dùng hết cọc và bù thêm 2 triệu từ tiền tiệm. Đơn của công ty thứ hai cọc 24 triệu, vật tư chỉ 18 triệu, phần dư 6 triệu nằm yên trong tài khoản riêng cho đến ngày giao. Cuối tháng bảy, sổ cọc cho thấy tổng cọc đã nhận 120 triệu, đã dùng cho vật tư 97 triệu, còn giữ 23 triệu. Chị biết rõ 23 triệu đó không phải tiền để mua máy.

Máy vắt sổ chị vẫn mua, nhưng vào tháng chín, sau khi đã thu nốt tiền của cả năm đơn và tính được phần lời thật của mùa hè.

Ghi sổ cọc: một cuốn riêng, mỗi đơn một dòng

Sổ cọc không cần phức tạp. Một cuốn vở riêng hay một trang bảng tính, mỗi đơn một dòng với các cột sau:

  • Tên khách và mô tả ngắn đơn hàng.
  • Tổng giá trị đơn và số tiền cọc, ngày nhận cọc, hình thức nhận.
  • Ngày hẹn giao và điều kiện xử lý cọc nếu huỷ, ghi tóm tắt theo thoả thuận với khách.
  • Số tiền cọc đã dùng cho vật tư của đơn, kèm ngày và việc mua.
  • Số tiền cọc còn giữ, bằng cọc trừ phần đã dùng.
  • Ngày giao thật, số tiền còn lại khách phải trả, ngày khách trả xong.
  • Dòng tổng ở cuối trang: tổng cọc đang giữ của mọi đơn chưa giao.

Dòng tổng cuối trang là con số quan trọng nhất. Mỗi tuần, so nó với số dư của chỗ giữ cọc riêng. Nếu số dư thấp hơn tổng cọc đang giữ, tiền cọc đã bị dùng vào việc khác, và bạn biết ngay chênh bao nhiêu. Khi đơn đã giao xong, gạch dòng đó; phần cọc lúc này mới trở thành doanh thu của tiệm. Việc ghi nhận tiền cọc, tiền trả trước trong sổ sách kế toán và kê khai có quy định riêng, nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế nơi tiệm đăng ký để làm cho đúng.

Khi khách huỷ hay đổi đơn: nguyên tắc cần thoả thuận từ đầu

Ghi rõ cọc để làm gì và xử lý ra sao khi huỷ. Thoả thuận cần nói cọc dùng để đặt vật tư, giữ lịch làm, và khi khách huỷ trước hay sau một mốc nào đó thì cọc được hoàn bao nhiêu, giữ lại bao nhiêu. Quy định pháp luật về đặt cọc có những điểm riêng, với đơn giá trị lớn nên nhờ người hiểu luật xem mẫu thoả thuận trước khi dùng.

Tách phần đã chi cho vật tư. Nếu khách huỷ khi bạn đã cắt vải theo số đo của khách, phần vật tư đó không bán cho ai khác được. Sổ cọc ghi rõ số đã dùng giúp bạn giải thích với khách bằng con số, không phải bằng cảm giác.

Khách đổi mẫu, đổi số lượng. Ghi lại thay đổi bằng văn bản hoặc tin nhắn có xác nhận, kèm giá và ngày giao mới, và điều chỉnh dòng trong sổ cọc. Nhiều tranh chấp về cọc bắt đầu từ một lần đổi mẫu nói miệng.

Giữ tiền đủ để hoàn. Đây là lý do thực tế nhất để giữ riêng phần cọc chưa dùng. Khách huỷ mà tiệm không có tiền hoàn đúng hẹn thì mất cả khách lẫn uy tín với những người khách đó quen.

Dấu hiệu tiệm đang tiêu lẹm tiền cọc

Đánh dấu nếu thấy tiệm mình có từ hai dấu hiệu trở lên:

  • Không nói được ngay tổng cọc đang giữ của các đơn chưa giao là bao nhiêu.
  • Phải chờ khách mới đặt cọc thì mới có tiền mua vật tư cho đơn cũ.
  • Mùa nhận cọc là mùa tiệm chi nhiều nhất cho những việc không liên quan đến các đơn đó.
  • Sau mùa giao hàng, tiệm thấy hụt tiền dù cả mùa rất đông đơn.
  • Mỗi lần khách huỷ là một lần phải xoay tiền để hoàn cọc.

Những dấu hiệu này không có nghĩa tiệm làm ăn kém. Chúng chỉ cho thấy tiền của các đơn đang lẫn vào nhau và lẫn với tiền tiệm. Sửa không khó: mở chỗ giữ cọc riêng, lập sổ cọc cho các đơn đang chạy, và từ đơn tiếp theo làm theo cách thứ hai. Nếu lúc lập sổ mới phát hiện tiền cọc đã bị dùng mất một phần, ghi phần đó thành khoản tiệm đang nợ chỗ giữ cọc và bù dần bằng tiền lời của các đơn giao xong, trước khi chi cho bất cứ việc gì mới.

Việc nên làm mỗi tuần trong mùa nhận cọc

Mười phút mỗi tuần, vào một ngày cố định, theo thứ tự:

  1. Ghi đủ các khoản cọc mới nhận trong tuần vào sổ, mỗi đơn một dòng.
  2. Ghi các khoản đã dùng cọc để mua vật tư, đúng dòng của đơn đó.
  3. Cộng lại tổng cọc đang giữ của các đơn chưa giao.
  4. So với số dư của chỗ giữ cọc riêng; nếu thiếu, ghi rõ thiếu bao nhiêu và vì sao.
  5. Gạch các đơn đã giao xong và đã thu đủ, chuyển phần còn lại sang tiền của tiệm.
  6. Xem các đơn sắp đến hạn giao trong hai tuần tới, kiểm đủ tiền mua vật tư cho chúng chưa.

Sau một mùa làm như vậy, bạn sẽ biết rõ mỗi mùa nhận cọc tiệm thật sự lời bao nhiêu, và quyết định mua máy, sửa tiệm, thuê người dựa trên phần lời đó thay vì dựa trên số dư phồng lên vì tiền của khách.

Câu hỏi thường gặp

Tiền cọc của khách có được dùng để mua nguyên liệu cho chính đơn đó không?

Thường là được và đó cũng là mục đích phổ biến của tiền cọc. Điều cần giữ là chỉ dùng cho đúng đơn đã cọc, ghi rõ vào sổ, và phần chưa dùng thì giữ riêng. Nếu thoả thuận với khách có nói khác, làm theo thoả thuận.

Tiền cọc có phải là doanh thu của tiệm ngay khi nhận không?

Về quản lý, nên coi cọc là tiền đang giữ hộ khách cho đến khi giao xong. Về sổ sách và kê khai thuế, cách ghi nhận tiền nhận trước có quy định riêng tuỳ cách tiệm đăng ký, nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế để làm đúng.

Nên thu cọc bao nhiêu phần trăm giá trị đơn?

Không có mức chung. Nhiều tiệm thu cọc đủ để mua phần vật tư không bán lại được cho người khác, như vải đã cắt theo số đo hay bánh làm theo mẫu riêng. Mức cọc nên ghi rõ trong thoả thuận cùng cách xử lý khi khách huỷ.

Khách huỷ đơn thì tiệm có được giữ lại toàn bộ tiền cọc không?

Tuỳ thoả thuận giữa hai bên và quy định pháp luật về đặt cọc. Nên thoả thuận rõ từ đầu các mốc huỷ và mức hoàn, đồng thời tách phần đã chi cho vật tư. Khi có tranh chấp hoặc đơn giá trị lớn, nên hỏi luật sư.

Lỡ đã tiêu một phần tiền cọc vào việc khác thì xử lý thế nào?

Lập ngay sổ cọc cho mọi đơn chưa giao để biết thiếu bao nhiêu. Ưu tiên tiền về sắp tới để mua vật tư cho các đơn sắp giao, hoãn chi tiêu mới, và bù dần phần thiếu bằng tiền lời của các đơn đã giao xong.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138