SachLuoc.comSách Lược
Tiền và dòng tiền trước quyết định lớn

Chuẩn bị cho tháng xấu của tiệm: viết sẵn kịch bản doanh thu giảm một phần ba

Viết sẵn trên giấy ba mức tháng xấu cho tiệm: thiếu bao nhiêu tiền, cắt gì trước, cái gì không cắt, nói trước với ai và dấu hiệu nào thì bắt đầu làm.

Vietnamese clothing boutique owner folding garments alone in a quiet shop on a rainy afternoon, empty racks in soft focus, seen from behind, grey window light

Cách chuẩn bị cho tháng xấu là viết sẵn, khi tiệm còn ổn, một kịch bản trên giấy: nếu doanh thu giảm một phần ba thì tiệm thiếu bao nhiêu tiền mỗi tháng, sẽ cắt những khoản nào theo thứ tự nào, khoản nào giữ bằng mọi giá, cần nói trước với ai, và dấu hiệu nào thì bắt đầu làm. Có kịch bản sẵn, khi tháng xấu đến bạn chỉ việc làm theo, không phải nghĩ trong lúc đang hoảng.

Bài này giải thích vì sao chọn mức giảm một phần ba, cách tính ba mức tháng xấu, ví dụ giả định ở một tiệm quần áo tại Huế, danh sách cắt theo thứ tự, những thứ không nên cắt, cách nói trước với người làm, chủ nhà, nhà cung cấp và các dấu hiệu sớm. Mọi con số là ví dụ.

Tháng xấu khác tháng thấp điểm quen thuộc

Tháng thấp điểm là tháng bạn đã biết trước: sau Tết, mùa mưa, mùa thi. Phần lớn tiệm đã quen gồng qua những tháng đó vì năm nào cũng vậy. Tháng xấu là chuyện khác: không báo trước, không biết bao giờ hết. Con đường trước cửa bị rào sửa ba tháng, một khu văn phòng gần đó dời đi, một chợ mới mở kéo khách sang, chủ tiệm ốm phải nghỉ, một đợt thời tiết bất thường. Kinh nghiệm những năm trước không giúp được nhiều.

Vì không báo trước nên phản ứng thường đến muộn và sai thứ tự. Tuần đầu nghĩ là ngẫu nhiên, tuần thứ hai bắt đầu lo, tuần thứ ba mới cắt, mà cắt cái dễ thấy nhất chứ không phải cái đúng nhất. Có tiệm cho người làm nghỉ ngay trong khi vẫn nhập hàng như cũ, rồi hàng tồn ăn hết tiền. Có tiệm giảm giá sâu để kéo khách, mất luôn phần lời mà khách vẫn không quay lại vì lý do khiến họ đi không phải là giá.

Kịch bản viết sẵn không ngăn được tháng xấu, nhưng đổi hai thứ: bạn phản ứng sớm hơn vài tuần, và cắt đúng thứ tự. Hai thứ đó thường đủ để tiệm đi qua một quãng xấu mà không mất mặt bằng, không mất người giỏi.

Viết ba mức tháng xấu bằng giấy bút

Lấy số của một tháng bình thường: doanh thu, phần trăm lời gộp sau khi trừ tiền hàng, chi cố định, mức chủ rút về nhà. Tính lại với ba mức giảm. Mức giảm một phần ba là mức trung gian đủ đau để buộc bạn nghĩ nghiêm túc mà vẫn đủ gần để tin là có thể xảy ra.

MứcDoanh thu giảmCâu hỏi phải trả lờiThường dẫn tới
NhẹKhoảng 15 phần trămTiệm còn hoà không?Siết nhập hàng, chủ rút ít đi một chút
VừaKhoảng một phần baMỗi tháng thiếu bao nhiêu, quỹ dự phòng chịu được mấy tháng?Làm theo danh sách cắt bước một đến bốn
NặngKhoảng một nửaNếu kéo dài ba tháng, tiệm có còn giữ được mặt bằng và người làm chủ chốt?Nói chuyện với chủ nhà, cân nhắc thu hẹp giờ hoặc diện tích

Đừng tính quá chi tiết. Mục tiêu là biết độ lớn của khoảng thiếu và quỹ dự phòng che được bao lâu. Một bảng ba dòng ghi trên một mặt giấy, kẹp vào sổ, là đủ.

Hai chỗ hay làm sai khi tính. Một là lấy tháng cao điểm làm tháng bình thường, khiến mức giảm nào nhìn cũng nhẹ. Nên lấy trung bình của các tháng không có lễ, không có mùa cao. Hai là giữ nguyên phần trăm lời gộp khi doanh thu giảm. Thực tế tháng xấu thường kéo theo bán xả, giảm giá lẻ tẻ, nên phần trăm lời gộp cũng hạ một chút; trừ hao vài phần trăm cho chắc.

Ví dụ tiệm quần áo ở Huế

Ví dụ giả định: tiệm quần áo nữ của chị Ngân ở Huế, tháng bình thường bán khoảng 120 triệu, lời gộp sau tiền hàng khoảng 40 phần trăm, tức 48 triệu. Chi cố định gồm tiền mặt bằng 12 triệu, lương hai nhân viên 14 triệu, điện nước và các khoản lặt vặt 3 triệu, tổng 29 triệu. Chị rút về nhà 12 triệu. Tháng bình thường còn dư khoảng 7 triệu.

Mức nhẹ, bán 102 triệu: lời gộp khoảng 41 triệu, trừ chi cố định và tiền rút còn gần như hoà. Mức vừa, bán 80 triệu: lời gộp 32 triệu, sau khi trừ chi cố định và tiền rút thì thiếu khoảng 9 triệu mỗi tháng. Mức nặng, bán 60 triệu: lời gộp 24 triệu, thiếu khoảng 17 triệu mỗi tháng.

Chị Ngân có quỹ dự phòng khoảng 45 triệu. Ở mức vừa, quỹ chịu được khoảng năm tháng nếu không làm gì; ở mức nặng, chưa tới ba tháng. Đọc tới đây chị biết hai điều: mức vừa thì có thời gian để chờ xem, mức nặng thì phải hành động từ tháng đầu. Chị cũng thấy khoản lớn nhất có thể điều chỉnh là tiền hàng nhập, chứ không phải lương hay tiền nhà như chị vẫn nghĩ.

Một lưu ý: con số thiếu ở trên là thiếu theo lời lỗ. Tiền mặt có thể căng sớm hơn nếu chị vẫn nhập hàng theo nhịp cũ trong khi bán chậm, vì tiền chuyển thành hàng nằm trên móc.

Danh sách cắt theo thứ tự, viết sẵn từ bây giờ

Thứ tự quan trọng hơn mức cắt. Cắt những thứ dễ phục hồi trước, những thứ khó lấy lại sau cùng:

  1. Nhập hàng theo nhịp bán thật: giảm lượng mỗi đợt, nhập thường hơn, ưu tiên mẫu bán chạy; đây thường là khoản lớn nhất và dễ phục hồi nhất.
  2. Hoãn những chi tiêu chưa gấp: sửa sang tiệm, mua thêm kệ, quảng cáo trả tiền trước dài hạn.
  3. Chủ rút về nhà ít đi, có thời hạn rõ, đã bàn với gia đình trước.
  4. Thu hồi tiền khách nợ, giảm bán ghi sổ cho khách mới.
  5. Điều chỉnh giờ mở cửa theo giờ có khách, nếu việc đó giảm được chi phí thật như ca làm, điện.
  6. Nói chuyện với chủ nhà về giãn kỳ trả hoặc giảm tạm thời, nếu tháng xấu kéo dài.
  7. Sau cùng mới tính tới thay đổi về người, và phải theo đúng thoả thuận, quy định lao động; hỏi người hiểu luật trước khi làm.

Với chị Ngân, chỉ riêng bước một và ba đã gần bù được khoảng thiếu ở mức vừa. Bước bảy chỉ cần đến ở mức nặng kéo dài, và chị đã ghi chú bên cạnh: nếu đến đó, ưu tiên giảm giờ làm có thoả thuận trước khi nghĩ đến chuyện cho nghỉ.

Bên cạnh mỗi bước, ghi luôn số tiền ước tính mà bước đó tiết kiệm được mỗi tháng. Khi cộng dồn, bạn sẽ biết cần đi tới bước nào để bù khoảng thiếu của từng mức, và không phải làm những bước sau nếu các bước đầu đã đủ.

Những thứ không nên cắt dù tháng xấu

Người làm giỏi nhất. Tìm và dạy lại một người bán hàng hiểu khách mất nhiều tháng. Khi tháng xấu qua, tiệm thiếu người đó sẽ hồi chậm hơn hẳn.

Chất lượng thứ khách nhìn thấy. Cắt bớt hàng mẫu, để tiệm bừa, đèn tối cho đỡ tiền điện khiến khách còn lại cũng thấy tiệm đang đi xuống.

Mối quan hệ với nhà cung cấp chính. Trả chậm thì báo trước, không im lặng. Mất nhà cung cấp tốt trong tháng xấu là cái giá đắt nhất khi tháng tốt quay lại.

Liên lạc với khách quen. Không cần chạy khuyến mãi, nhưng vẫn nhắn khi có hàng mới hợp với người đó. Khách quen là phần doanh thu ổn định nhất của tiệm.

Giá bán ở mức có lời. Giảm giá sâu để kéo khách trong tháng xấu thường chỉ bán được cho người săn giá, phần lời mất, và khó tăng lại khi khách quen đã thấy giá thấp. Nếu cần xả hàng tồn, làm một đợt có giới hạn rõ, tách khỏi hàng mới.

Nói trước với ai, nói thế nào

Với người làm. Nói thật rằng tiệm đang có tháng chậm, những gì đang làm để giữ tiệm, và điều gì sẽ không thay đổi. Người làm lo nhất là bị bất ngờ; nói sớm và rõ giữ họ ở lại tốt hơn mọi lời trấn an chung chung.

Với chủ nhà. Đừng chờ đến lúc trễ tiền mới gọi. Nói sớm, có con số, có đề xuất cụ thể như giãn kỳ hay giảm tạm thời trong ba tháng rồi bù lại. Mọi thay đổi về tiền thuê nên ghi thành văn bản; với hợp đồng giá trị lớn, nhờ người hiểu luật đọc trước khi ký phụ lục.

Với nhà cung cấp. Báo trước rằng lượng nhập sẽ giảm và nhịp sẽ dày hơn. Nhiều nhà cung cấp chịu giao lô nhỏ cho khách lâu năm nếu được báo sớm.

Với gia đình. Mức rút về nhà giảm bao nhiêu, trong bao lâu, khi nào xem lại. Thống nhất từ lúc kịch bản còn trên giấy, khi tháng xấu chưa đến, để lúc cần không ai bị sốc.

Một câu mẫu để mở lời với chủ nhà. Chị Ngân viết sẵn câu này ở cuối tờ kịch bản: anh chị ơi, mấy tháng nay đường trước tiệm sửa nên khách giảm khoảng một phần ba, tiệm vẫn trả đủ nhưng muốn xin giãn ba tháng, mỗi tháng trả trước hai phần ba, phần còn lại bù đều trong sáu tháng sau. Câu có lý do cụ thể, có con số, có cách bù, nên người nghe dễ nhận lời hơn một lời xin chung chung. Viết sẵn khi đầu óc còn bình tĩnh giúp bạn không phải nghĩ câu chữ lúc đang căng.

Dấu hiệu sớm và khi nào bắt đầu làm theo kịch bản

Ghi sẵn các dấu hiệu dưới đây vào cuối tờ kịch bản. Hai dấu hiệu cùng xuất hiện trong ba tuần là lúc bắt đầu bước một của danh sách cắt:

  • Tiền thu tuần thấp hơn cùng kỳ tháng trước ba tuần liền, không có lý do thời tiết hay lễ.
  • Số khách hay số lượt mua giảm, dù tiền thu chưa giảm nhiều.
  • Có tin chắc chắn về thay đổi quanh tiệm: sửa đường, dời chợ, đóng cửa khu văn phòng.
  • Khách quen hỏi giá nhiều hơn, mua ít món hơn mỗi lần.
  • Tiền trong tay bắt đầu thấp hơn khoản phải trả trong hai tuần tới.

Bắt đầu bước một khi mới có dấu hiệu không tốn gì nhiều: nhập hàng chậm lại một nhịp chỉ làm bạn hơi thiếu mẫu trong vài tuần nếu hoá ra là báo động nhầm. Còn chờ chắc chắn mới làm thì thường đã trễ một tháng. Mỗi năm, vào đầu năm hay sau Tết, lấy tờ kịch bản ra cập nhật số mới một lần.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao chọn mức giảm một phần ba để viết kịch bản?

Đó là mức đủ lớn để buộc bạn nghĩ đến việc cắt chi thật sự, nhưng vẫn đủ gần với những gì nhiều tiệm từng gặp khi khu phố có thay đổi. Bạn có thể đổi mức cho hợp với tiệm mình, miễn là có ít nhất một mức nhẹ, một mức vừa và một mức nặng.

Tiệm chưa có quỹ dự phòng thì kịch bản tháng xấu có còn ích không?

Vẫn có ích, thậm chí cần hơn. Không có quỹ thì bạn phải hành động sớm hơn và cắt nhanh hơn. Kịch bản cho bạn thấy khoảng thiếu mỗi tháng là bao nhiêu, đồng thời nhắc bạn bắt đầu gom quỹ ngay từ những tháng còn bình thường.

Có nên giảm giá mạnh để kéo khách khi tiệm vắng không?

Chỉ khi bạn biết chắc khách đi vì giá. Nếu khách đi vì đường sửa, vì khu vực vắng hay vì có tiệm mới, giảm giá chỉ làm mất phần lời. Xả hàng tồn có thể làm theo đợt ngắn, có giới hạn, tách khỏi hàng mới.

Khi nào thì tháng xấu không còn là tháng xấu mà là tín hiệu phải đổi lớn?

Khi nguyên nhân là thay đổi lâu dài như khu dân cư dời đi, khách mục tiêu không còn quanh tiệm, và sau vài tháng làm theo kịch bản doanh thu không hồi lại. Lúc đó câu hỏi chuyển sang đổi mô hình, đổi chỗ hay thu hẹp, cần tính riêng.

Cắt giảm người làm trong tháng xấu cần lưu ý gì?

Đây là bước cuối và cần đúng thoả thuận trong hợp đồng cũng như quy định lao động hiện hành. Trước khi làm, nên hỏi người hiểu luật lao động hoặc kế toán, và cân nhắc các cách ít đau hơn như giảm giờ làm có thoả thuận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138