SachLuoc.comSách Lược
Khi phải thu hẹp, tạm dừng, đóng cửa

Thu nhỏ về làm một mình tại nhà: khi xưởng có thợ không còn đáng giữ

Xưởng, tiệm có thợ mà lãi không đủ trả lương và mặt bằng: khi nào nên thu về làm một mình tại nhà, giữ khách nào, bỏ việc gì, và bảng so sánh trước khi quyết.

Vietnamese carpenter planing a wooden board alone in a small open workshop behind his house, wood shavings on the floor, seen from behind, golden late afternoon light, eye level

Thu nhỏ về làm một mình tại nhà là hợp lý khi phần lãi sau khi trả lương thợ và tiền mặt bằng thấp hơn mức bạn tự làm được nếu nhận ít đơn hơn nhưng chọn đơn tốt, và khi nhà có chỗ làm mà không ảnh hưởng hàng xóm. Đổi lại, bạn mất khả năng nhận đơn lớn, phải tự làm mọi khâu, và cần chọn lại khách.

Nhiều chủ xưởng nhỏ nhận ra sau vài năm rằng mình làm chủ một xưởng sáu người nhưng thu nhập không hơn lúc tự làm, còn áp lực thì nhiều gấp bội. Thu nhỏ không phải là thất bại; với một số nghề và một số người, đó là cách làm bền hơn. Ví dụ giả định trong bài là anh Phong, chủ một xưởng mộc nhỏ có bốn thợ ở Đắk Lắk. Thủ tục đổi địa điểm, đổi quy mô hay chấm dứt hợp đồng với thợ chỉ được nêu nguyên tắc; hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và luật sư cho trường hợp cụ thể.

Đặt hai mô hình cạnh nhau

Lấy sổ sách mười hai tháng gần nhất, điền cột hiện tại bằng số thật. Cột làm một mình là ước tính, ghi rõ giả định của mình.

Khoản mỗi thángXưởng có thợ (hiện tại)Làm một mình tại nhà (ước)
Doanh thuVí dụ 180 triệuVí dụ 60 triệu, chỉ nhận đơn vừa sức
Gỗ, vật tưVí dụ 85 triệuVí dụ 25 triệu
Lương thợVí dụ 50 triệuKhông
Mặt bằng xưởngVí dụ 15 triệuKhông, nhưng tốn thêm điện, chỗ ở nhà
Điện, khấu hao máy, vận chuyểnVí dụ 18 triệuVí dụ 8 triệu
Còn lại cho chủVí dụ 12 triệuVí dụ 27 triệu

Các con số trên là ví dụ giả định để thấy cách tính. Với anh Phong, xưởng lớn tạo ra doanh thu gấp ba, nhưng phần còn lại cho chủ thấp hơn, vì lương và mặt bằng ăn gần hết phần chênh. Xưởng của bạn có thể ra kết quả ngược lại, nhất là khi thợ làm ra nhiều hơn chi phí của họ. Đừng quyết khi chưa điền bảng bằng số thật.

Khi nào làm một mình hợp, khi nào không

Hợp khi phần lớn giá trị nằm ở tay nghề của bạn. Khách đến vì tay nghề, thẩm mỹ, sự tỉ mỉ của bạn, chứ không phải vì xưởng làm được nhiều. Đồ mộc theo yêu cầu, may đo, sửa chữa cần thợ giỏi thường thuộc nhóm này.

Hợp khi có thể chọn đơn. Có đủ khách để bạn bỏ những đơn lãi mỏng, đòi gấp, phải làm nhiều người mới kịp.

Hợp khi nhà có chỗ làm phù hợp. Đủ rộng, không gây ồn, bụi, mùi quá mức cho hàng xóm, an toàn điện và phòng cháy.

Không hợp khi khách lớn chiếm phần lớn doanh thu. Nếu một hai khách đặt số lượng lớn đang nuôi xưởng, làm một mình nghĩa là mất họ, phải tìm khách mới gần như từ đầu.

Không hợp khi sức khoẻ không cho phép làm mọi khâu. Làm một mình là tự bê vác, tự giao hàng, tự đứng máy cả ngày. Nghề nặng mà sức đã giảm thì mô hình này khó bền.

Không hợp khi bạn thích quản lý hơn làm tay. Có người giỏi nhận đơn, điều phối, nói chuyện với khách hơn là tự làm. Với họ, thu nhỏ về một mình làm mất đúng phần họ làm tốt nhất.

Giữ khách nào, buông khách nào

Khi chỉ còn một đôi tay, bạn không thể giữ mọi khách. Xếp khách hiện có theo ba nhóm:

  • Khách nên giữ: đặt đơn vừa sức một người làm, trả đúng hẹn, trân trọng tay nghề, chấp nhận thời gian làm hợp lý. Báo họ sớm về thay đổi và cam kết vẫn phục vụ.
  • Khách cần nói chuyện lại: đặt đơn tốt nhưng hay đòi gấp. Nói rõ thời gian làm mới sẽ dài hơn, để họ chọn.
  • Khách nên buông: đơn số lượng lớn lãi mỏng, hay ép giá, hay chậm trả. Giới thiệu họ sang xưởng khác đủ người, một cách lịch sự.

Anh Phong trong ví dụ có khoảng ba mươi khách thường xuyên. Sau khi xếp nhóm, anh giữ khoảng mười lăm khách đặt đồ theo yêu cầu cho nhà ở, nói chuyện lại với năm khách, và giới thiệu một khách đặt số lượng lớn cho cửa hàng nội thất sang một xưởng bạn. Xưởng bạn cảm ơn, và về sau còn chuyển lại cho anh những đơn nhỏ cần làm kỹ mà họ không muốn nhận. Một khách buông đúng cách đôi khi mở ra một mối khác.

Chuyển đổi trong khoảng ba tháng

Không nên đóng xưởng một sáng rồi chiều về nhà làm. Chuyển dần giúp giữ khách và đối xử đúng với thợ:

  1. Tháng thứ nhất: điền bảng so sánh bằng số thật, xếp nhóm khách, xem lại chỗ làm ở nhà, hỏi về thủ tục đổi địa điểm và quy định về tiếng ồn, an toàn trong khu dân cư.
  2. Cũng trong tháng đầu: nói chuyện với thợ. Báo trước theo đúng hợp đồng và luật, hỏi ai muốn tự làm riêng, ai cần được giới thiệu chỗ mới.
  3. Tháng thứ hai: ngừng nhận đơn lớn mới, hoàn thành đơn đang làm với đủ thợ. Báo khách nên giữ về mô hình mới, thời gian làm, cách liên hệ.
  4. Tháng thứ hai: chọn máy móc mang về nhà, bán hoặc thanh lý phần còn lại, trả mặt bằng xưởng theo hợp đồng.
  5. Tháng thứ ba: bắt đầu làm tại nhà với lượng đơn vừa phải, ghi lại thời gian thật mỗi đơn, so với ước tính ban đầu.

Các bước về thợ và mặt bằng có thời hạn báo trước theo hợp đồng và luật, có thể dài hơn lịch trên; khi đó kéo dài lịch, đừng ép cho kịp.

Câu nói với khách khi chuyển mô hình

Khách quen cần biết ba điều: bạn vẫn làm, làm ở đâu, và cái gì thay đổi. Nói sớm, trước khi họ nghe từ người khác rằng xưởng đã đóng. Có thể nhắn: "Anh chị ơi, từ tháng sau mình chuyển xưởng về nhà và tự làm, không còn thợ. Đồ vẫn do chính tay mình làm như trước, nhưng mình nhận ít đơn hơn nên thời gian làm sẽ dài hơn chừng một hai tuần. Anh chị cần gì cứ báo sớm để mình xếp lịch."

Với khách bạn định buông, nói lịch sự và cho họ đường đi: "Mình không còn đủ người để làm đơn số lượng lớn như trước, mình giới thiệu anh chị sang xưởng của một người quen làm rất kỹ." Cách nói này không làm họ mất mặt, và giữ được thiện cảm nếu sau này họ có đơn nhỏ.

Điều nên tránh là nói như thể đang gặp khó khăn lớn. Khách chọn thợ họ tin sẽ còn làm lâu. Một thông báo bình tĩnh, rõ ràng về cách làm mới thường được đón nhận như một lựa chọn chủ động, chứ không phải một dấu hiệu xưởng sắp dừng hẳn.

Những điều làm một mình hay bị đánh giá thấp

Chủ xưởng quen có thợ thường quên rằng nhiều việc trước đây có người làm hộ. Giờ bạn tự đo đạc, tự mua vật tư, tự đứng máy, tự hoàn thiện, tự giao hàng, tự nói chuyện với khách, tự ghi sổ. Thời gian làm ra sản phẩm có thể chỉ chiếm một nửa ngày làm việc. Khi ước doanh thu làm một mình, hãy tính số giờ làm sản phẩm thật, không phải số giờ thức.

Điều thứ hai là ốm đau và nghỉ. Ở xưởng có thợ, chủ ốm một tuần thì xưởng vẫn chạy. Làm một mình, bạn nghỉ là thu nhập dừng. Nên giữ lượng đơn có khoảng trống, và nói trước với khách về thời gian làm có dư.

Điều thứ ba là sự cô đơn trong nghề. Không còn thợ để bàn cách làm, không có ai để nhờ khi gặp mối ghép khó. Giữ liên lạc với vài người cùng nghề, hẹn gặp nhau, trao đổi việc, là cách nhiều người làm một mình vẫn giữ được tay nghề và niềm vui.

Tự kiểm sau ba tháng làm một mình

Đặt sẵn ngày xem lại khi vừa bắt đầu, và đo bằng các chỉ số dưới đây thay vì cảm giác. So với cột làm một mình mà bạn đã ước ở đầu bài.

Chỉ sốCách đoTín hiệu tốtTín hiệu cần xem lại
Phần còn lại cho chủ mỗi thángDoanh thu trừ vật tư và chi phíBằng hoặc hơn mức đã ướcThấp hơn rõ, ba tháng liền
Số giờ làm mỗi tuầnGhi giờ bắt đầu và kết thúc mỗi ngàyỔn định, có ngày nghỉLàm liên tục không nghỉ mà vẫn trễ đơn
Số khách giữ đượcĐếm khách đặt lại trong ba thángPhần lớn nhóm nên giữ còn đặtKhách nên giữ cũng bỏ đi
Sức khoẻ, gia đìnhTự hỏi và hỏi người trong nhàNgủ đủ, ít căng thẳng hơn trướcMệt hơn lúc còn xưởng

Nếu phần lớn các dòng ở cột tốt, mô hình mới đang chạy đúng. Nếu nhiều dòng ở cột cần xem lại, đừng vội kết luận làm một mình là sai; xem lại cách chọn đơn, giá, thời gian làm. Có khi chỉ cần thêm một người phụ bán thời gian cho khâu nặng nhọc là đủ, thay vì quay lại xưởng đông thợ.

Nhà ở và hàng xóm

Làm tại nhà đổi khu vực làm việc thành khu dân cư. Một số điều nên kiểm tra trước, kể cả khi bạn sở hữu căn nhà:

  • Quy định của địa phương về sản xuất, kinh doanh trong khu dân cư, nhất là với nghề gây ồn, bụi, mùi. Hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc chính quyền cấp xã nơi ở.
  • An toàn điện cho máy công suất lớn, phòng cháy với nghề có gỗ, vải, hoá chất. Nhờ thợ điện kiểm tra đường dây.
  • Giờ làm: tránh chạy máy ồn sáng sớm, trưa, tối. Nói chuyện trước với hàng xóm sát vách, hỏi giờ nào phiền họ nhất.
  • Chỗ để nguyên liệu và hàng thành phẩm, lối cho xe chở hàng ra vào mà không chắn đường.
  • Ảnh hưởng tới sinh hoạt gia đình: bụi vào nhà, trẻ nhỏ gần máy. Ngăn khu làm việc rõ ràng.

Một lời xin phép trước với hàng xóm, kèm cam kết giờ làm, đỡ hơn nhiều so với giải thích sau khi đã có người phàn nàn.

Câu hỏi thường gặp

Làm một mình có kiếm được bằng lúc có thợ không?

Tuỳ nghề và cách bạn chọn đơn. Doanh thu chắc chắn thấp hơn, nhưng phần còn lại cho chủ có thể bằng hoặc cao hơn nếu lương thợ và mặt bằng đang ăn gần hết lãi. Điền bảng so sánh bằng số thật mười hai tháng để biết.

Thu nhỏ xưởng thì phải làm gì với thợ?

Báo trước theo hợp đồng và luật, trả đủ các khoản, làm thủ tục bảo hiểm nếu có. Hỏi ai muốn tự làm riêng, ai cần được giới thiệu chỗ mới. Nhờ luật sư hoặc kế toán xem trình tự cụ thể trước khi báo.

Chuyển về làm tại nhà có cần đổi đăng ký kinh doanh không?

Thường đổi địa điểm kinh doanh phải báo cơ quan đăng ký kinh doanh và cập nhật với cơ quan thuế. Một số nghề còn có quy định riêng khi làm trong khu dân cư. Hỏi trực tiếp cơ quan nơi bạn ở trước khi chuyển.

Khách cũ có theo khi chuyển về làm tại nhà không?

Khách đến vì tay nghề của bạn thường theo, nhất là khi được báo sớm và rõ ràng. Khách đến vì xưởng làm nhanh, làm số lượng lớn thì khó giữ. Xếp khách theo nhóm trước để biết mình sẽ giữ được ai.

Làm một mình thì có nên nhận lại đơn lớn không?

Chỉ nên nhận khi làm kịp trong thời gian hợp lý mà không phải thức khuya liên tục hay bỏ khách quen. Nếu thường xuyên phải từ chối đơn lớn mà tiếc, có thể đó là tín hiệu nên có thêm một người phụ, chứ không phải quay lại xưởng đông thợ ngay.

Sau này muốn mở xưởng lại có khó không?

Không quá khó nếu bạn giữ máy móc chính, giữ quan hệ với thợ cũ và nhà cung cấp, và ghi lại sổ sách thời làm một mình. Những con số đó giúp biết mở lại ở quy mô nào là vừa, thay vì quay lại đúng quy mô cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138