Tạm dừng vài tháng chỉ đáng làm khi nguyên nhân khó khăn là tạm thời và có ngày kết thúc thấy được, ví dụ sửa nhà, chủ ốm cần nghỉ, mùa vắng sâu năm nào cũng có. Nếu nguyên nhân là khách bỏ đi, mô hình không còn hợp, hay mỗi tháng đều lỗ dù mùa nào, thì tạm dừng thường chỉ là đóng cửa chậm lại và tốn thêm tiền thuê.
Bài dưới đây giúp bạn phân biệt hai trường hợp đó, tính chi phí phải gánh trong lúc tiệm nghỉ, và đặt sẵn điều kiện để mở lại hoặc đóng hẳn. Ví dụ giả định là một quán cà phê nhỏ ở Lâm Đồng. Thủ tục thông báo tạm ngừng với cơ quan nhà nước chỉ được nêu ở mức nguyên tắc, vì quy định riêng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian.
Tạm dừng hay đóng hẳn: đọc theo nguyên nhân
Cột quan trọng nhất là cột đầu: nguyên nhân thật của việc bạn đang muốn dừng. Viết nó ra một câu trước khi đọc bảng.
| Nguyên nhân | Nghiêng về | Vì sao |
|---|---|---|
| Sửa chữa, dọn chỗ, chờ mặt bằng mới | Tạm dừng | Có ngày kết thúc rõ, khách cũ còn đó |
| Chủ ốm, sinh con, việc gia đình vài tháng | Tạm dừng, hoặc giao người khác trông | Khó khăn ở người, không ở mô hình |
| Mùa thấp điểm sâu, lặp lại mỗi năm | Tạm dừng có kế hoạch | Chi phí mở cửa trong mùa vắng cao hơn doanh thu |
| Khách quen bỏ đi, khu phố đổi hẳn | Cân nhắc đóng hoặc chuyển chỗ | Nghỉ vài tháng không làm khách quay lại |
| Lỗ đều mọi tháng hơn một năm | Cân nhắc đóng hẳn | Tạm dừng chỉ hoãn quyết định |
| Chủ mệt, không muốn làm nữa | Đóng hẳn hoặc sang nhượng | Nghỉ xong vẫn không muốn quay lại |
Nếu nguyên nhân của bạn rơi vào ba hàng đầu, đọc tiếp phần chi phí. Nếu rơi vào ba hàng cuối, tạm dừng có thể vẫn hợp lý để có thời gian suy nghĩ, nhưng nên đặt hạn ngắn và chuẩn bị song song phương án đóng.
Chi phí vẫn chạy khi tiệm đóng cửa
Tiệm đóng cửa không có nghĩa là hết tốn tiền. Liệt kê từng khoản dưới đây theo số tiền thật của tiệm, cộng lại thành chi phí mỗi tháng nghỉ.
- Tiền thuê mặt bằng. Thường vẫn phải trả đủ, trừ khi thương lượng được với chủ nhà. Đây gần như luôn là khoản lớn nhất.
- Người làm chủ chốt. Nếu muốn giữ người pha chế, đầu bếp, thợ chính quay lại, có thể phải hỗ trợ một phần thu nhập hoặc chấp nhận rủi ro họ đi làm chỗ khác.
- Điện, nước, mạng tối thiểu. Tủ lạnh, tủ mát, camera vẫn chạy.
- Bảo quản máy móc và hàng. Máy pha cà phê, máy may, xe giao hàng để lâu không chạy dễ hỏng; nguyên liệu tồn có hạn dùng.
- Các khoản cố định khác. Phí dịch vụ hằng tháng, phí duy trì phần mềm bán hàng, bảo hiểm, các khoản đã cam kết theo hợp đồng.
- Chi phí mở lại. Vệ sinh, bảo trì, nhập hàng mới, làm lại thông báo cho khách. Khoản này thường bị quên.
Ví dụ giả định: quán cà phê ở Lâm Đồng tính ra mỗi tháng nghỉ vẫn tốn khoảng 15 triệu đồng, chủ yếu là tiền thuê, cộng chi phí mở lại khoảng 10 triệu. Nghỉ ba tháng mùa mưa tốn 55 triệu, trong khi mở cửa ba tháng đó ước lỗ khoảng 40 triệu. Như vậy, với quán này, mở cửa cầm chừng lại đỡ hơn nghỉ hẳn, trừ khi thương lượng được giảm tiền thuê. Con số của tiệm bạn có thể ngược lại; điều quan trọng là phải tính, không đoán.
Nguyên tắc thủ tục khi tạm ngừng
Thường phải báo trước. Cả hộ kinh doanh lẫn doanh nghiệp, khi tạm ngừng kinh doanh, thường phải thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh trước ngày tạm ngừng trong một thời hạn nhất định. Hỏi cơ quan đó về hạn báo trước và mẫu thông báo đang dùng.
Có giới hạn thời gian mỗi lần. Mỗi lần tạm ngừng thường có thời hạn tối đa, muốn nghỉ lâu hơn phải thông báo tiếp. Đừng để tới hạn mà quên, vì khi đó tiệm có thể bị coi là đang hoạt động nhưng không kê khai.
Thuế đi theo trạng thái đăng ký. Khi đã thông báo tạm ngừng đúng cách, nghĩa vụ kê khai trong thời gian ngừng thường được xử lý khác so với lúc hoạt động. Nhưng chi tiết phụ thuộc vào cách tiệm đang nộp thuế; hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc kế toán trước khi nghỉ.
Nghỉ ngắn có thể không cần thủ tục. Nghỉ vài ngày lễ hay một tuần sửa chỗ thường không cần báo. Ranh giới cụ thể là bao lâu thì nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh nơi bạn đăng ký.
Người lao động và hợp đồng. Tạm ngừng kinh doanh kéo theo câu hỏi về lương những ngày người làm không có việc. Luật có quy định riêng cho trường hợp ngừng việc; hỏi luật sư hoặc kế toán quen lao động để thoả thuận đúng.
Giữ gì trong lúc tiệm nghỉ
Khách quen là thứ mất nhanh nhất. Trước khi nghỉ, báo rõ ngày đóng, ngày dự kiến mở lại và lý do ngắn gọn, bằng thông báo dán cửa và tin nhắn cho khách quen. Một câu như "Quán mình nghỉ sửa từ đầu tháng tới, dự kiến mở lại giữa tháng sau, anh chị nhớ ghé" đủ để khách biết tiệm vẫn còn. Trong lúc nghỉ, thỉnh thoảng gửi một tin cập nhật. Im lặng ba tháng thì khách nghĩ tiệm đã đóng.
Người làm chủ chốt là thứ thứ hai. Nói thật với họ thời gian nghỉ và điều kiện quay lại. Nếu không đủ tiền giữ lương, có thể thoả thuận một khoản giữ chỗ nhỏ, hoặc giúp họ làm tạm chỗ quen và hẹn ngày gọi lại. Nhà cung cấp là thứ thứ ba: báo cho họ biết để không bị giao hàng, và để họ giữ mối khi bạn mở lại. Nếu đang có công nợ, thoả thuận lịch trả rõ ràng trước khi nghỉ, đừng để họ phải gọi tìm.
Cuối cùng là chính bạn. Thời gian nghỉ nên dùng để làm điều mà lúc mở cửa không có thời gian: xem lại sổ sách, bỏ món bán chậm, sửa quy trình. Nghỉ mà không làm gì khác thì mở lại cũng y như lúc đóng.
Đặt sẵn điều kiện mở lại hoặc đóng hẳn
Cái bẫy lớn nhất của tạm dừng là không có ngày quyết. Tháng này nghỉ, tháng sau nghỉ tiếp, tiền thuê vẫn trả, rồi một năm trôi qua. Trước ngày đóng cửa, viết ra giấy:
- Ngày cuối cùng mình sẽ quyết: mở lại hay đóng hẳn. Ghi cụ thể ngày, không ghi "khi nào ổn".
- Điều kiện để mở lại: ví dụ sửa xong chỗ, sức khoẻ cho phép làm cả ngày, hoặc đã có người trông.
- Số tiền tối đa mình chấp nhận tốn trong thời gian nghỉ. Chạm mức đó mà chưa đủ điều kiện mở lại thì chuyển sang phương án đóng.
- Những việc phải làm xong trước khi mở lại: bảo trì máy, nhập hàng, gọi lại người làm, báo khách.
- Người mình sẽ hỏi ý kiến trước khi quyết: người trong nhà, kế toán, một người cùng nghề tin được.
Đưa tờ giấy này cho một người trong nhà giữ. Khi tới ngày, họ hỏi lại bạn. Quyết định có người chứng kiến khó bị kéo dài hơn quyết định chỉ nằm trong đầu.
Hai tuần đầu khi mở lại
Ngày mở lại không nên là ngày bán như cũ ngay. Tuần đầu nên mở với thực đơn hoặc danh mục hàng gọn hơn, chỉ giữ những thứ bán chạy nhất trước khi nghỉ. Người làm vừa quay lại cần thời gian vào nhịp, máy móc để lâu có thể trục trặc, nguyên liệu nhập lần đầu khó ước đúng lượng. Bán gọn giúp giảm hàng hư và giữ chất lượng đều, điều khách quen để ý nhất khi quay lại.
Nhắn cho khách quen trước ngày mở hai ba hôm, kèm một lý do để ghé: chỗ ngồi đã sửa, món mới, hay đơn giản là lời cảm ơn vì đã chờ. Trong hai tuần đầu, ghi lại số khách mỗi ngày và so với cùng kỳ trước khi nghỉ. Nếu sau hai tuần lượng khách về được phần lớn mức cũ, kế hoạch nghỉ đã đúng. Nếu chỉ về được một phần nhỏ, đó là tín hiệu nguyên nhân khó khăn không phải tạm thời như bạn nghĩ, và cần xem lại bảng ở đầu bài.
Ví dụ giả định: quán cà phê ở Lâm Đồng mở lại sau mùa mưa, tuần đầu chỉ bán sáu món nước thay vì hai mươi, giữ hai người làm cũ, tuần thứ ba mới mở lại đủ món. Chủ quán ghi số ly mỗi ngày vào một cuốn sổ nhỏ, cuối tuần so với sổ năm trước. Cách làm đơn giản này cho chủ quán biết sớm nên tăng tốc hay nên chuẩn bị phương án khác, thay vì chờ hết tháng mới nhìn ra.
Câu tự hỏi và cái không cần làm
Năm câu hỏi giúp phân biệt nghỉ để lấy sức với nghỉ để né một quyết định khó:
- Nếu ngày mai có người trả tiền để mình nghỉ hẳn, mình có thấy nhẹ người không? Nếu có, có thể bạn đã muốn dừng từ lâu.
- Sau khi nghỉ xong, điều gì sẽ khác với lúc đóng cửa? Nếu không có gì khác, khó khăn cũ sẽ quay lại.
- Mình đang chờ điều gì xảy ra? Điều đó có ngày cụ thể không, hay chỉ là hy vọng?
- Khách quen hiện có còn đủ để mở lại mà không lỗ không?
- Người trong nhà có đồng ý với kế hoạch nghỉ và chi phí đi kèm không?
Có vài việc không cần làm khi tạm dừng: không cần trả lại mặt bằng ngay nếu chỉ nghỉ ngắn và đã tính được chi phí; không cần thanh lý máy móc khi chưa chắc đóng hẳn; không cần đăng tin rầm rộ là tiệm khó khăn. Nói ngắn, rõ, có ngày quay lại là đủ. Việc giữ uy tín lúc nghỉ quan trọng hơn việc giải thích cho tất cả mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm nghỉ một tháng có phải báo tạm ngừng kinh doanh không?
Tuỳ quy định đang áp dụng cho hộ kinh doanh hay doanh nghiệp và tuỳ thời gian nghỉ. Nghỉ ngắn vài ngày thường không cần, nghỉ dài thì thường phải báo trước. Hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh nơi bạn đăng ký để có câu trả lời chính xác.
Tạm ngừng kinh doanh thì có phải trả tiền thuê mặt bằng không?
Thường vẫn phải trả theo hợp đồng, vì việc tạm ngừng là chuyện của bạn với cơ quan nhà nước, không phải với chủ nhà. Bạn có thể thương lượng giảm hoặc giãn trong thời gian nghỉ, nhưng nên ghi thành phụ lục có chữ ký hai bên.
Có nên giữ nhân viên khi tiệm nghỉ vài tháng không?
Nên giữ người chủ chốt khó tìm lại, như thợ chính hay người pha chế lâu năm, nếu chi phí giữ thấp hơn chi phí tuyển và dạy người mới. Với người khác, nói thật và hẹn gọi lại thường hợp lý hơn. Hỏi người am hiểu luật về khoản trả cho những ngày ngừng việc.
Nghỉ mùa vắng có làm mất khách không?
Có thể mất một phần nếu khách không được báo trước và không biết khi nào mở lại. Báo rõ ngày nghỉ, ngày mở và gửi tin cập nhật trong lúc nghỉ giúp giữ khách. Mở lại kèm một lý do mới để ghé, như món mới hay chỗ ngồi sửa lại, cũng giúp kéo khách về.
Khi nào nên chuyển từ tạm dừng sang đóng hẳn?
Khi tới ngày đã định mà điều kiện mở lại vẫn chưa có, khi chi phí nghỉ chạm mức tối đa đã đặt, hoặc khi bạn nhận ra mình không còn muốn quay lại. Lúc đó kéo dài thêm chỉ làm mất thêm tiền thuê và cơ hội sang nhượng.
Tạm dừng có ảnh hưởng tới việc sang nhượng sau này không?
Có. Tiệm đóng lâu thì khách quen tản đi, người nhận sang nhượng khó kiểm tra doanh thu thật, nên giá sang nhượng thường thấp hơn. Nếu đang nghĩ tới sang nhượng, nên tìm người khi tiệm còn mở hoặc vừa mới nghỉ.