Sang nhượng chỉ lợi hơn tự đóng cửa khi phần tiền người nhận trả cao hơn tổng tiền bạn tự bán đồ cộng tiền cọc lấy lại, sau khi đã trừ chi phí giữ quán trong thời gian chờ người. Quán có hợp đồng thuê còn dài, chủ nhà đồng ý chuyển, khách đều và sổ sách rõ thì thường có giá; quán lỗ nặng, hợp đồng sắp hết, chủ nhà không hợp tác thì đóng sớm thường đỡ thiệt hơn.
Bài này không bàn cách định giá từng món đồ hay soạn hợp đồng sang nhượng; đó là việc của người định giá và người am hiểu pháp lý. Phần ở đây là bước trước đó: quyết định đi đường nào, bằng một bảng tính tay. Ví dụ giả định là quán bún nhỏ ở Huế, chủ quán muốn dừng vì sức khoẻ.
Hai đường, mỗi đường thu về gì và tốn gì
Lấy một tờ giấy chia đôi. Bên trái ghi đường sang nhượng, bên phải ghi đường tự đóng. Điền số của quán bạn vào từng ô.
| Khoản | Sang nhượng | Tự đóng cửa |
|---|---|---|
| Tiền thu về chính | Phí sang nhượng người nhận trả | Tiền bán từng món đồ, máy, bàn ghế |
| Tiền cọc mặt bằng | Thường chuyển cho người nhận, tính vào giá | Lấy lại theo hợp đồng nếu trả mặt bằng đúng điều kiện |
| Hàng tồn, nguyên liệu | Có thể bán kèm | Bán rẻ hoặc dùng hết trước ngày đóng |
| Thời gian | Không biết trước, có khi vài tuần, có khi vài tháng | Chủ động, thường gọn trong một tháng |
| Chi phí trong lúc chờ | Tiền thuê, lương, điện nước vẫn chạy | Chỉ đến ngày trả mặt bằng |
| Rủi ro | Người nhận đổi ý, chủ nhà không đồng ý, tranh chấp sau sang nhượng | Bán đồ bị ép giá, mất cọc nếu trả mặt bằng sai điều kiện |
Ví dụ giả định: chủ quán bún ở Huế ước có người trả khoảng 120 triệu đồng gồm cả cọc, nhưng có thể phải chờ ba tháng, mỗi tháng tốn khoảng 18 triệu để giữ quán mở. Tự đóng thì bán đồ được khoảng 45 triệu, lấy lại cọc 30 triệu, xong trong một tháng tốn 18 triệu. Đường sang nhượng còn khoảng 66 triệu, đường tự đóng còn khoảng 57 triệu. Chênh lệch không lớn, trong khi đường sang nhượng có thêm rủi ro chờ lâu hơn dự kiến. Với sức khoẻ của chủ quán, đường tự đóng trở nên đáng cân nhắc.
Khi nào sang nhượng có giá
Người nhận sang nhượng trả tiền cho thứ họ không phải tự làm lại. Quán của bạn càng có nhiều thứ dưới đây, phần tiền ngoài giá đồ đạc càng có cơ sở:
- Hợp đồng thuê còn dài và chủ nhà đồng ý chuyển cho người mới. Thiếu điều này, người nhận gần như chỉ mua đồ cũ.
- Khách đều, kiểm tra được. Người nhận có thể đến ngồi quan sát vài ngày; lượng khách thật là bằng chứng mạnh hơn mọi lời kể.
- Vị trí tốt cho đúng ngành. Một mặt bằng hợp bán ăn sáng có giá với người bán ăn sáng, không nhất thiết với người mở tiệm khác.
- Máy móc, đồ đạc còn tốt và đồng bộ. Người nhận vào là bán được ngay.
- Giấy tờ sạch. Không nợ thuế, không nợ nhà cung cấp, không tranh chấp với hàng xóm hay chủ nhà.
- Có người giữ nghề ở lại. Đầu bếp, thợ chính đồng ý làm tiếp với chủ mới là điểm cộng lớn.
Nếu quán bạn chỉ có một hai mục trong danh sách, đừng kỳ vọng phí sang nhượng cao. Lúc đó đường tự đóng và bán đồ có thể thực tế hơn, hoặc rao sang nhượng với giá gần giá đồ đạc để có người nhận nhanh.
Chủ nhà là người quyết định ngầm
Hỏi chủ nhà trước khi rao. Nhiều hợp đồng thuê không cho chuyển nhượng nếu chủ nhà không đồng ý. Rao rồi mới hỏi, nếu chủ nhà từ chối thì mọi công sức đổ sông. Hỏi trước, xin đồng ý bằng văn bản.
Chủ nhà có thể muốn ký hợp đồng mới. Có chủ nhà đồng ý cho người mới vào nhưng muốn ký hợp đồng mới với giá mới. Điều đó làm giá trị phần sang nhượng giảm đi, vì người nhận phải trả tiền thuê cao hơn. Biết trước để định giá rao cho đúng.
Tiền cọc thuộc về ai. Khi sang nhượng, cọc thường được người nhận trả lại cho bạn và chủ nhà giữ cọc theo hợp đồng mới hoặc hợp đồng chuyển tiếp. Thoả thuận ba bên cần rõ ràng; người am hiểu pháp lý nên xem trước khi ký.
Giữ quan hệ tốt tới ngày cuối. Chủ nhà có thể giới thiệu người muốn thuê, hoặc ngược lại làm khó khi người nhận tới xem. Trả tiền đúng hạn, giữ mặt bằng sạch trong lúc chờ là cách rẻ nhất để có chủ nhà hợp tác.
Hỏi luôn điều kiện trả mặt bằng. Trong cùng cuộc nói chuyện, hỏi chủ nhà nếu không tìm được người nhận thì trả mặt bằng thế nào: báo trước bao lâu, phải tháo dỡ những gì, hoàn trả hiện trạng ra sao, cọc trả lại khi nào. Biết sớm điều kiện của đường tự đóng giúp bảng tính hai đường sát thực hơn, và tránh bất ngờ khi tới hạn chót phải chuyển phương án.
Đặt hạn chót và chạy song song hai đường
Sai lầm phổ biến là rao sang nhượng rồi chờ vô thời hạn, mỗi tháng trả tiền thuê, tới lúc chịu bỏ thì tiền cọc và sức lực đều đã hao. Làm theo các bước sau:
- Tính chi phí giữ quán mỗi tháng trong lúc chờ: tiền thuê, lương người còn làm, điện nước, phần lỗ nếu vẫn mở.
- Lấy chênh lệch giữa hai đường ở bảng đầu bài, chia cho chi phí mỗi tháng. Kết quả là số tháng tối đa đáng chờ.
- Đặt hạn chót bằng khoảng một nửa số tháng đó, để còn dư cho việc đóng cửa nếu phải chuyển đường.
- Trong lúc rao sang nhượng, vẫn chuẩn bị danh sách đồ đạc và hỏi giá thu mua, để tới hạn là đóng được ngay.
- Nếu có người hỏi nhưng trả thấp, so với giá trị đường tự đóng chứ không so với giá mình mong. Thấp hơn mong nhưng cao hơn tự đóng vẫn là có lời.
- Tới hạn chót mà chưa có người, chuyển hẳn sang đóng cửa, báo chủ nhà theo điều khoản trả mặt bằng.
Hạn chót cụ thể giúp bạn khỏi tự lừa mình bằng câu "chắc tuần sau có người". Nhiều chủ quán mất nhiều tiền nhất không vì giá sang nhượng thấp, mà vì chờ quá lâu.
Nói thật về quán: rẻ hơn về lâu dài
Khi rao sang nhượng, có cám dỗ nói doanh thu cao hơn thật, giấu chuyện chủ nhà sắp tăng giá, hay giấu khu phố sắp làm đường. Người nhận phát hiện sau khi đã trả tiền thì tranh chấp, đòi lại tiền, hoặc ít nhất là kể khắp nơi. Trong một thành phố cỡ vừa, người trong nghề quen nhau nhiều hơn bạn tưởng.
Cách làm đỡ rắc rối là đưa sổ bán hàng thật của vài tháng gần nhất, nói rõ lý do mình dừng, mời người nhận đến ngồi quan sát vài ngày. Lý do như sức khoẻ, gia đình, chuyển đi nơi khác thường được hiểu và không làm giảm giá nhiều. Lý do như "quán lỗ" thì nên nói kèm vì sao lỗ: nếu là do chủ không có thời gian trông, người nhận có thể thấy cơ hội mà bạn không làm được.
Nếu dùng người môi giới, giữ quyền tự gặp người nhận, tự cho xem sổ sách, và đừng để người trung gian nói thay những điều mình không xác nhận.
Phần tiền khách quen trong giá sang nhượng: tính sao cho thực
Ngoài tiền đồ đạc và tiền cọc, nhiều chủ quán muốn tính thêm một khoản cho lượng khách quen và tên tuổi của quán. Khoản này có thật, nhưng chỉ có giá khi khách thật sự đi theo quán chứ không đi theo người chủ. Một quán bún mà khách đến vì tay nêm của chủ, chủ nghỉ thì vị khác đi, khách cũng đi theo. Người nhận hiểu điều đó, nên khoản này thường bị trả giá mạnh nhất.
Cách tự đánh giá cho thực: nếu ngày mai một người khác đứng bếp với đúng công thức của bạn, bao nhiêu khách vẫn đến? Nếu bạn đã viết công thức ra giấy, đã có người phụ nấu được đúng vị, đã có khách đặt hàng đều qua điện thoại hay qua nhóm khách quen, thì khoản này có cơ sở. Nếu mọi thứ nằm trong đầu bạn và đôi tay bạn, hãy coi phần này gần như bằng không khi so hai đường đi, và coi việc dạy lại cho người nhận là một dịch vụ riêng có thể thoả thuận thêm.
Ví dụ giả định: chủ quán bún ở Huế đồng ý ở lại hai tuần đứng bếp cùng người nhận, dạy cách nêm và giới thiệu với các mối giao hàng. Việc này giúp khoản tiền khách quen có lý hơn trong mắt người nhận, và chủ quán vẫn dừng đúng kế hoạch.
Câu tự hỏi trước khi chọn
Trả lời từng câu bằng có hoặc không. Càng nhiều câu "không", đường tự đóng càng đáng cân nhắc.
- Chủ nhà đã đồng ý cho chuyển nhượng hoặc ký hợp đồng mới với người nhận chưa?
- Hợp đồng thuê còn ít nhất một năm, hoặc chủ nhà sẵn lòng gia hạn?
- Quán vẫn có khách đều trong ba tháng gần nhất?
- Mình đủ sức trông quán thêm vài tháng trong lúc chờ người?
- Mình có đủ tiền gánh chi phí chờ mà không phải vay mượn?
- Không có công nợ hay tranh chấp nào làm người nhận ngại?
Nếu câu thứ tư hoặc thứ năm là "không", hãy coi đó là câu nặng ký nhất. Sang nhượng được giá mà chủ quán kiệt sức hoặc nợ thêm thì cũng không còn là lời.
Nếu đa số câu là "có" nhưng bạn vẫn ngại, hãy hỏi một người cùng nghề đã từng sang nhượng quán ở khu mình. Họ thường biết người nhận hay hỏi gì, mất bao lâu thì có người, và những chuyện rắc rối hay gặp sau khi giao quán.
Câu hỏi thường gặp
Quán đang lỗ thì có sang nhượng được không?
Vẫn có thể, nếu lý do lỗ nằm ở cách vận hành chứ không ở vị trí hay mô hình, và người nhận thấy mình làm khác được. Nhưng phí sang nhượng thường thấp, gần với giá đồ đạc. Nói thật lý do lỗ giúp tìm đúng người hơn.
Nên chờ người sang nhượng bao lâu thì bỏ?
Không có con số chung. Hãy lấy phần chênh lệch giữa sang nhượng và tự đóng, chia cho chi phí giữ quán mỗi tháng để ra số tháng tối đa đáng chờ, rồi đặt hạn chót sớm hơn mức đó. Tới hạn thì chuyển đường.
Chủ nhà không đồng ý cho sang nhượng thì làm sao?
Khi đó bạn thường chỉ bán được đồ đạc, máy móc, còn mặt bằng phải trả lại theo hợp đồng. Có thể thương lượng để chủ nhà gặp người muốn thuê mới, nhưng quyết định là của chủ nhà. Đọc kỹ điều khoản trả mặt bằng để giữ cọc.
Có nên đóng cửa trước rồi mới tìm người sang nhượng không?
Thường không nên, vì quán đóng thì khách tản, người nhận không thấy được lượng khách thật và trả thấp hơn. Nếu buộc phải đóng sớm vì sức khoẻ hay tiền, hãy rao ngay trong những tuần cuối còn mở cửa và giữ sổ bán hàng để chứng minh.
Nhân viên cũ có đi theo khi sang nhượng không?
Họ không bắt buộc đi theo; đó là thoả thuận giữa họ với chủ mới. Với bạn, việc chấm dứt hợp đồng với người làm vẫn phải theo đúng nguyên tắc báo trước và trả đủ. Hỏi luật sư hoặc kế toán về trình tự cho đúng.
Có cần người môi giới sang nhượng không?
Không bắt buộc. Người môi giới giúp tìm người nhanh hơn nhưng có phí, và bạn cần kiểm soát những gì họ nói về quán. Nhiều quán nhỏ tìm được người qua khách quen, nhà cung cấp, người trong nghề trong khu vực.