SachLuoc.comSách Lược
Khi phải thu hẹp, tạm dừng, đóng cửa

Dấu hiệu nên đóng cửa tiệm sớm: 7 tín hiệu dừng lúc này đỡ mất hơn cố thêm

Bảy tín hiệu cho thấy dừng sớm đỡ mất hơn cố thêm, cách đo từng tín hiệu bằng sổ sách của tiệm, và cách đặt trước mức mất tối đa để không bị kéo dài.

Tired Vietnamese bakery owner sitting alone on a low stool behind an empty glass display case after closing, head bowed, face hidden, dim warm light, wide shot

Nên cân nhắc dừng sớm khi tiệm lỗ đều nhiều tháng không phải do mùa, khi tiền nhà bắt đầu phải bù cho tiền tiệm, khi khách quen giảm dần chứ không chỉ khách vãng lai, và khi bạn đã thử những cách thay đổi hợp lý mà không thấy chuyển biến. Một hai tín hiệu riêng lẻ chưa đủ để đóng; nhưng khi bốn năm tín hiệu cùng xuất hiện, mỗi tháng cố thêm thường là mất thêm.

Bài này không khuyên bạn đóng hay giữ. Nó đưa ra bảy tín hiệu, cách đo từng tín hiệu bằng chính sổ sách của tiệm, và một cách đặt giới hạn trước để quyết định không bị cảm xúc kéo dài. Ví dụ giả định là một tiệm bánh nhỏ ở Hải Phòng mở được hai năm. Mọi con số trong bài là ví dụ.

Bảy tín hiệu cần nhìn thẳng

Lỗ đều nhiều tháng, không theo mùa. Tiệm nào cũng có tháng lỗ. Đáng lo là khi tháng cao điểm năm nay cũng lỗ, hoặc lỗ đều sáu tháng liền mà năm trước không như vậy.

Tiền nhà phải bù cho tiền tiệm. Lấy tiền chi tiêu gia đình, tiền dành dụm để trả lương, trả tiền thuê. Đây là tín hiệu mạnh, vì nó cho thấy tiệm không tự nuôi được mình.

Khách quen giảm, không chỉ khách lạ. Khách lạ giảm có thể do mùa, do đường sửa. Khách quen giảm thường do có chỗ khác hợp hơn, hoặc do sản phẩm không còn hợp với họ.

Đã thử thay đổi mà không chuyển biến. Đổi món, đổi giá, đổi giờ, thêm kênh bán, mỗi thứ thử đủ lâu, mà doanh thu vẫn không lên. Nếu chưa thử gì, đây chưa phải tín hiệu.

Chi phí cố định tăng mà không giảm được. Chủ nhà báo tăng giá khi gia hạn, không thương lượng được, và không có chỗ khác phù hợp.

Sức khoẻ, gia đình bắt đầu trả giá. Ngủ không đủ, ốm thường xuyên, người trong nhà phải gánh thay. Tiệm có thể mở lại, sức khoẻ thì khó.

Bạn không còn muốn làm. Sáng nào cũng thấy nặng nề khi mở cửa, không còn nghĩ ra cách mới. Không có sổ nào đo được điều này, nhưng nó thường là tín hiệu đến sớm nhất.

Đo từng tín hiệu bằng sổ sách

Cảm giác "dạo này ế" dễ sai theo cả hai chiều: có người thấy ế khi tiệm vẫn ổn, có người thấy ổn khi tiệm đang chảy máu. Đo bằng sổ trong ba mươi phút:

Tín hiệuCách đoĐáng lo khi
Lỗ không theo mùaSo lãi lỗ từng tháng năm nay với cùng tháng năm trướcPhần lớn các tháng năm nay tệ hơn rõ rệt
Tiền nhà bù tiền tiệmCộng các lần lấy tiền ngoài tiệm đưa vào trong sáu thángCó đều đặn, không phải một lần
Khách quen giảmĐếm số khách quen ghé trong một tuần, so với ba tháng trướcGiảm đều qua nhiều lần đếm
Thay đổi không hiệu quảGhi từng thay đổi, ngày bắt đầu, doanh thu trước và sauBa bốn thay đổi đều không nhích
Chi phí cố địnhTiền thuê, lương cố định so với lãi gộp trung bìnhChi phí cố định gần bằng hoặc vượt lãi gộp

Ví dụ giả định: chủ tiệm bánh ở Hải Phòng ghi lại thì thấy bảy trên mười tháng gần đây lỗ, mỗi tháng lấy thêm khoảng 8 triệu từ tiền gia đình, số khách quen mua đều hằng tuần từ khoảng sáu mươi xuống còn ba mươi lăm. Ba tín hiệu mạnh cùng lúc. Trước khi có sổ, chị nghĩ chỉ là "mấy tháng nay hơi chậm".

Tín hiệu tạm và tín hiệu cấu trúc

Không phải tín hiệu nào cũng nặng như nhau. Có loại do hoàn cảnh tạm thời: đường trước tiệm sửa nửa năm, một đối thủ mới mở đang giảm giá khai trương, chủ ốm một thời gian. Loại này thường có ngày kết thúc, và cách xử lý là cầm cự có kế hoạch, không phải đóng.

Loại khác là do cấu trúc: khu phố đổi hẳn, người dân chuyển đi, văn phòng gần đó dời đi nơi khác; thói quen mua của khách đổi hẳn sang kênh khác; mặt bằng tăng giá vượt khả năng mà ngành của bạn không tăng giá bán được tương ứng. Loại này không tự hết. Chờ không làm nó tốt lên.

Cách phân biệt: viết ra nguyên nhân bạn nghĩ đang làm tiệm khó, rồi hỏi "sáu tháng nữa, nguyên nhân này còn không?". Nếu câu trả lời là "chắc là hết", hãy tìm bằng chứng cho chữ "chắc" đó, ví dụ lịch sửa đường, lời chủ nhà. Nếu câu trả lời là "không biết" hay "vẫn còn", hãy xếp nó vào loại cấu trúc. Tiệm bánh trong ví dụ phát hiện ra hai văn phòng lớn gần đó đã dời đi, khách quen giảm từ đó, và không có dấu hiệu văn phòng mới tới.

Đặt trước mức mất tối đa

Quyết định đóng cửa khó nhất khi bạn đang ở giữa nó. Cách giúp là đặt giới hạn khi đầu óc còn tỉnh, rồi để giới hạn đó quyết thay mình.

  1. Ghi số tiền tối đa gia đình chấp nhận mất thêm vào tiệm, tính từ hôm nay. Bàn với người trong nhà, không tự quyết một mình.
  2. Ghi khoảng thời gian tối đa sẽ cố thêm, ví dụ ba hay sáu tháng.
  3. Ghi một hai thay đổi cuối cùng sẽ thử trong thời gian đó, và chỉ số sẽ nhìn: doanh thu tuần, số khách quen.
  4. Mỗi tuần cộng số tiền đã bù thêm vào tiệm, ghi cạnh mức tối đa.
  5. Chạm mức tiền hoặc mức thời gian, cái nào tới trước, thì chuyển sang chuẩn bị đóng hoặc sang nhượng, không đặt lại mức mới.

Bước cuối là bước khó nhất. Khi gần chạm mức, ai cũng muốn nới thêm "một tháng nữa thôi". Nếu thật sự có thông tin mới, như có người muốn nhận lại tiệm hay có hợp đồng lớn đã ký, hãy ngồi lại cùng người trong nhà để quyết; nếu chỉ là hy vọng, giữ mức cũ.

Bẫy "đã bỏ vào nhiều rồi"

Lý do hay gặp nhất khiến chủ tiệm cố thêm là tiếc số tiền đã bỏ: tiền sửa sang, tiền máy, tiền đặt cọc, công sức hai năm. Nhưng số tiền đó đã chi rồi, đóng hay giữ cũng không lấy lại được bằng cách cố thêm. Câu hỏi đúng chỉ nhìn về phía trước: từ hôm nay, nếu giữ tiệm thêm sáu tháng, mình sẽ mất hoặc được bao nhiêu, so với đóng hôm nay?

Một cách tự kiểm: tưởng tượng có người khác đang sở hữu tiệm đúng như hiện tại, và rao bán cho bạn với giá bằng không. Bạn có nhận không, biết rằng phải trả tiền thuê, lương, gánh lỗ như hiện nay? Nếu bạn không nhận, thì việc tiếp tục giữ cũng là đang "mua lại" tiệm mỗi tháng với giá bằng số lỗ.

Một lý do khác là sợ người khác nhìn vào. Đóng cửa trong một khu nhỏ đôi khi bị nói ra nói vào. Nhưng người ta quên nhanh hơn bạn nghĩ, và một người đóng cửa gọn gàng, trả đủ cho mọi người thường được tôn trọng hơn người cố tới lúc nợ khắp nơi.

Thêm một điều đáng nghĩ: thời gian và sức của bạn cũng là một khoản chi. Mỗi tháng đứng một tiệm đang lỗ là một tháng không dùng tay nghề đó ở nơi khác, không học thêm điều mới, không dành cho gia đình. Khoản này không nằm trong sổ, nhưng nó có thật, và nên được đặt lên bàn cân cùng với tiền.

Nói chuyện với người trong nhà trước khi quyết

Với tiệm gia đình, quyết định đóng cửa ít khi là chuyện của một người. Vợ chồng cùng đứng tiệm, cha mẹ góp tiền ban đầu, con cái phụ bán cuối tuần. Nếu bạn quyết một mình rồi báo, người trong nhà có thể thấy bị gạt ra, dù họ đồng ý với kết luận. Ngược lại, nếu bạn giấu những tín hiệu xấu quá lâu, tới lúc nói ra thì mọi người bị sốc, và cuộc nói chuyện thành trách móc thay vì tìm cách.

Cách làm nhẹ nhàng hơn là mở sổ ra cùng xem, trước khi có kết luận. Đưa bảng đo tín hiệu ở trên, nói rõ mình thấy gì và đang lo gì, rồi hỏi họ thấy gì. Người trong nhà đôi khi thấy những điều chủ tiệm không thấy: sức khoẻ của bạn đã khác, con cái ít được gặp bố mẹ, hay ngược lại, họ sẵn lòng gánh thêm một thời gian nếu có kế hoạch rõ.

Ví dụ giả định: chủ tiệm bánh ở Hải Phòng mời chồng và mẹ ngồi xem sổ một buổi tối. Mẹ chị góp tiền ban đầu, chị ngại nhất là nói với mẹ. Kết quả là cả nhà đồng ý đặt mức mất tối đa ba tháng nữa, thử bán bánh đặt trước cho các nhà trong khu, nếu không khá thì đóng. Ba tháng sau tiệm vẫn không khá, và việc đóng cửa diễn ra nhẹ nhàng hơn nhiều vì mọi người đã cùng đặt mức từ trước.

Cái không cần làm và câu tự hỏi cuối

Có vài việc không cần làm khi đang cân nhắc dừng:

  • Không cần chờ hết sạch tiền mới quyết. Đóng khi còn tiền thì đóng được có trước có sau; đóng khi hết tiền thì thường nợ lương, nợ nhà cung cấp.
  • Không cần một lần nữa đổi toàn bộ mô hình trong tuyệt vọng. Thay đổi lớn cần tiền và sức, đúng hai thứ đang thiếu.
  • Không cần nghe lời khuyên của người không xem sổ sách của bạn, dù là khuyên giữ hay khuyên đóng.
  • Không cần giấu người trong nhà. Họ thường đã thấy, và họ là người cùng gánh hậu quả.

Câu tự hỏi cuối cùng: nếu một người bạn thân đưa cho bạn đúng cuốn sổ này, đúng những tín hiệu này, bạn sẽ khuyên họ làm gì? Thường thì ta khuyên người khác tỉnh táo hơn tự khuyên mình. Nếu câu trả lời là "dừng", hãy cho mình phép làm điều mình sẽ khuyên người khác, và chuyển sang chuẩn bị đóng cửa hoặc sang nhượng cho chu đáo.

Câu hỏi thường gặp

Lỗ bao nhiêu tháng thì nên đóng cửa?

Không có số tháng chung cho mọi tiệm. Quan trọng hơn là lỗ có theo mùa không, tiền nhà có phải bù không, khách quen có giảm không. Đặt trước một mức tiền và thời gian tối đa với người trong nhà, rồi để mức đó quyết định thay cảm xúc.

Đã thử nhiều cách mà vẫn không khá thì có phải là nên đóng?

Đó là một tín hiệu mạnh, nhưng hãy xem các cách đó đã được thử đủ lâu và có ghi lại kết quả chưa. Nếu mỗi thay đổi chỉ làm vài tuần rồi bỏ, có thể chưa đủ để kết luận. Nếu đã thử đủ và có sổ, nên tin vào sổ.

Có nên vay thêm để cố giữ tiệm không?

Trang này không đưa lời khuyên về vay mượn. Điều nên tự hỏi là nguyên nhân khó khăn là tạm thời hay cấu trúc, và khoản tiền thêm sẽ thay đổi được điều gì. Nếu đang cân nhắc, nên nói chuyện với kế toán và người trong nhà trước khi quyết.

Làm sao biết khó khăn là tạm thời hay lâu dài?

Viết ra nguyên nhân, rồi hỏi sáu tháng nữa nó còn không. Nguyên nhân có ngày kết thúc rõ như sửa đường thường là tạm thời. Nguyên nhân như khu phố đổi, thói quen khách đổi, chi phí tăng vượt khả năng thường là lâu dài và không tự hết.

Tiếc tiền đã bỏ ra thì làm sao quyết được?

Tách phần tiền đã chi khỏi quyết định, vì giữ hay đóng cũng không lấy lại được. Chỉ so hai đường từ hôm nay trở đi: giữ thêm thì mất hoặc được bao nhiêu, đóng ngay thì sao. Tự hỏi nếu tiệm được cho không, mình có nhận không.

Có nên hỏi ý kiến người khác trước khi đóng cửa?

Nên hỏi người trong nhà, kế toán, và một người cùng nghề tin được, nhưng đưa họ xem sổ sách thật. Lời khuyên không dựa trên con số thật dễ chỉ phản ánh tính cách người khuyên: người lạc quan khuyên cố, người thận trọng khuyên dừng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138