SachLuoc.comSách Lược
Khi chi phí tăng

Chi phí tăng mà doanh thu đứng yên: đo biên lãi mỗi tháng và ngưỡng phải đổi lớn

Khách không giảm mà tiền cuối tháng mỏng dần. Cách theo dõi biên lãi mỗi tháng bằng một bảng giấy, đặt ba ngưỡng cảnh báo và nhận ra lúc cần một thay đổi lớn.

Elderly Vietnamese shopkeeper sitting on a low stool among shelves of dry goods in a small grocery at closing time, notebook on his knees, seen from the side, dim yellow bulb light

Khi chi phí tăng mà doanh thu đứng yên, tiệm không sụp ngay mà mỏng dần: khách vẫn đông như cũ nhưng tiền còn lại cuối tháng ít đi. Cách xử lý là theo dõi biên lãi mỗi tháng trên một bảng đơn giản, đặt sẵn ba ngưỡng cảnh báo, và khi chạm ngưỡng cuối thì không vá từng khoản nữa mà xem xét một thay đổi lớn hơn.

Cái khó của tình huống này là không có ngày nào để giật mình. Mỗi tháng chỉ hụt một chút, chủ tiệm quen dần, tới lúc nhận ra thì tiền dự phòng đã cạn. Bài này đưa ra cách đo, cách đặt ngưỡng, thứ tự xử lý khi nhiều khoản cùng tăng, với ví dụ một tiệm tạp hoá giả định ở Nghệ An.

Ví dụ: tiệm tạp hoá ở Nghệ An

Ví dụ giả định: bác Sơn có tiệm tạp hoá ở Nghệ An, bán đồ khô, gia vị, nước uống, đồ dùng gia đình cho khu dân cư quanh chợ. Doanh thu mỗi tháng quanh mức 150 triệu, gần như không đổi suốt hai năm. Bác vẫn nghĩ tiệm ổn vì khách không giảm.

Khi con gái bác ngồi cộng sổ, bức tranh khác đi. Giá nhập nhiều mặt hàng nhích lên trong khi bác ngại tăng giá bán vì khách quen. Tiền thuê kho tăng khi gia hạn. Tiền điện tăng vì bác thêm một tủ mát bán nước. Bác cũng bắt đầu trả lương cho một cháu phụ bán hàng buổi chiều. Mỗi khoản nhỏ, nhưng lãi ròng mỗi tháng từ khoảng 18 triệu hai năm trước còn khoảng 9 triệu.

Không có tháng nào lỗ, nên không có tháng nào bác thấy cần làm gì. Đây chính là kiểu tình huống mà một bảng theo dõi hằng tháng có thể phát hiện sớm hơn cả năm.

Điều đáng chú ý là bác không làm gì sai rõ ràng. Mỗi quyết định riêng lẻ đều có lý: giữ giá cho khách quen, thêm tủ mát để bán thêm nước, thuê người phụ để đỡ mệt. Cái thiếu chỉ là một chỗ nhìn chung tất cả các quyết định đó cùng lúc.

Bảng theo dõi biên lãi theo tháng

Một trang sổ, mỗi tháng một dòng. Không cần chính xác tới từng nghìn, chỉ cần cách ghi giống nhau giữa các tháng. Số dưới đây là ví dụ, đơn vị triệu đồng:

ThángDoanh thuGiá vốn hàng bánChi phí cố địnhLãi ròngLãi ròng trên doanh thu
Tháng 1150120151510%
Tháng 315212316138,6%
Tháng 514912216117,4%
Tháng 71511251796%
Tháng 91501251785,3%

Nhìn cột doanh thu, mọi thứ gần như đứng yên. Nhìn cột cuối, lãi trên doanh thu giảm gần một nửa trong tám tháng. Chính cột cuối là con số cần theo dõi, không phải doanh thu. Nếu chỉ ghi được một con số mỗi tháng, hãy ghi con số đó. Chi phí cố định ở đây gồm tiền thuê, điện, lương người phụ và các khoản trả hằng tháng; tiền công của chính chủ tiệm chưa tính vào, nên lãi ròng thật ra còn phải nuôi cả người chủ. Muốn so với năm trước thì giữ đúng cách ghi đó, đừng đổi giữa chừng.

Tách chi phí cố định và chi phí đi theo doanh thu

Chi phí đi theo doanh thu. Giá vốn hàng bán, bao bì, phí thu hộ là những khoản bán nhiều thì tốn nhiều. Khi các khoản này tăng, cách xử lý là xem lại giá bán, nhà cung cấp, hao hụt, vì chúng ăn vào từng đồng bán ra.

Chi phí cố định. Tiền thuê, lương cố định, điện cho thiết bị chạy suốt, các khoản trả hằng tháng không phụ thuộc bán bao nhiêu. Khi các khoản này tăng, cách xử lý là tăng doanh thu trên cùng mặt bằng đó, hoặc giảm quy mô chi phí cố định.

Vì sao phải tách. Hai loại tăng cần hai cách xử lý khác nhau. Giá nhập tăng thì cắt tiền thuê không giải quyết được; tiền thuê tăng thì đổi nhà cung cấp cũng không giải quyết được. Không tách thì dễ dùng sai thuốc.

Trong ví dụ của bác Sơn. Giá vốn hàng bán tăng từ khoảng 80% lên gần 83% doanh thu, tức phần lớn lãi bị ăn ở đây; chi phí cố định tăng thêm khoảng 2 triệu mỗi tháng. Vậy việc cần làm trước là xem lại giá bán và nguồn hàng của những mặt hàng bán chạy, sau đó mới tới tiền thuê và điện.

Đặt ba ngưỡng cảnh báo cho tiệm mình

Ngưỡng do chủ tiệm tự đặt dựa trên mức lãi bình thường của tiệm và nhu cầu chi tiêu của gia đình, không có con số chung. Ví dụ với tiệm của bác Sơn:

NgưỡngDấu hiệuViệc cần làm
VàngLãi trên doanh thu giảm hai tháng liền, hoặc dưới 8%Rà lại giá nhập và giá bán mười mặt hàng chạy nhất
CamLãi ròng không còn đủ chi tiêu gia đình từ tiệm, hoặc dưới 6%Rà toàn bộ chi phí, điều chỉnh giá, cắt khoản không cần
ĐỏHai tháng liền phải lấy tiền dự phòng bù, hoặc dưới 4%Dừng vá từng khoản, xem xét thay đổi lớn

Điều quan trọng là ngưỡng được viết ra từ khi tiệm còn ổn, không phải lúc đang khó. Khi đang khó, ai cũng có xu hướng nới ngưỡng thêm một chút, thêm một tháng nữa. Viết sẵn thì đến lúc chạm ngưỡng chỉ việc làm theo.

Thứ tự xử lý khi nhiều khoản cùng tăng

Khi mọi thứ cùng tăng, chủ tiệm dễ bị rối và xử lý theo khoản nào gây khó chịu nhất. Làm theo thứ tự này giúp dồn sức vào chỗ có tác dụng:

  1. Xếp các khoản tăng theo số tiền tăng mỗi tháng, từ lớn tới nhỏ. Ghi bên cạnh là khoản đi theo doanh thu hay khoản cố định.
  2. Chọn hai khoản đầu bảng. Phần lớn tiền mất thường nằm ở đây; các khoản sau tuy gây khó chịu nhưng nhỏ.
  3. Với khoản đi theo doanh thu, thử theo thứ tự: siết hao hụt, thương lượng hoặc đổi nguồn hàng, điều chỉnh giá bán những mặt hàng ít nhạy giá.
  4. Với khoản cố định, thử theo thứ tự: tận dụng tốt hơn cái đang trả tiền, thương lượng lại, thu hẹp quy mô.
  5. Đặt hạn kiểm lại sau một tháng cho từng việc, ghi kết quả vào bảng theo dõi.
  6. Chỉ chuyển sang các khoản nhỏ hơn khi hai khoản đầu đã có kết quả.

Bác Sơn bắt đầu với mười mặt hàng bán chạy nhất. Sau một tháng, nhờ đổi nguồn hai mặt hàng và điều chỉnh giá nhẹ bốn mặt hàng ít khách để ý giá, lãi trên doanh thu nhích lên lại khoảng một điểm phần trăm.

Khi nào là tín hiệu phải thay đổi lớn

Khi đã làm hết các bước mà vẫn chạm ngưỡng đỏ. Nếu đã siết hao hụt, đổi nguồn, điều chỉnh giá, cắt khoản không cần mà lãi vẫn tiếp tục giảm, vấn đề không nằm ở từng khoản nữa mà ở mô hình: mặt bằng không hợp, mặt hàng không còn hợp khu, hoặc cách bán không còn hợp khách.

Khi chi phí cố định quá lớn so với doanh thu có thể có. Nếu tính ra tiệm cần doanh thu cao hơn nhiều so với mức khu này có thể mang lại để đủ trang trải, thì cố gắng bán thêm không giải quyết được. Cần nghĩ tới thu hẹp, chuyển chỗ, hay đổi cách làm.

Khi gia đình phải bù tiền cho tiệm nhiều tháng liền. Đây là tín hiệu rõ nhất. Tiệm là để nuôi gia đình, không phải ngược lại. Một hai tháng bù là bình thường; kéo dài thì cần ngồi lại cả nhà bàn chuyện lớn.

Khi chủ tiệm kiệt sức. Không phải tín hiệu tài chính nhưng quan trọng không kém. Làm nhiều hơn, lo nhiều hơn mà tiền ít đi thì sức sẽ cạn trước tiền. Thay đổi lớn có khi là giảm giờ mở cửa, giảm mặt hàng, chứ không nhất thiết là làm thêm.

Câu chủ tiệm nên tự hỏi khi lãi mỏng dần

Mười mặt hàng bán chạy nhất của tiệm còn lãi bao nhiêu? Với tạp hoá, một nhóm nhỏ mặt hàng thường làm ra phần lớn doanh thu. Nếu chính nhóm này bị giá nhập ép mà giá bán đứng yên, mọi cố gắng ở các món lặt vặt khác đều không bù nổi.

Mình đang giữ giá cho ai, và họ có biết không? Giữ giá cho khách quen là tình cảm đáng quý, nhưng nếu khách không hề biết tiệm đang chịu thiệt thì đó chỉ là thiệt im lặng. Đôi khi khách quen sẵn lòng chấp nhận điều chỉnh nhẹ khi được nói thẳng.

Khoản chi nào thêm vào trong năm mà chưa từng tính lại? Tủ mát mới, người phụ mới, kho thuê thêm đều được quyết vì một lý do lúc đó. Hỏi lại xem lý do đó còn đúng không, khoản đó có đem về đủ tiền để trả cho chính nó không.

Nếu tiệm đóng một ngày mỗi tuần thì mất bao nhiêu? Câu hỏi này giúp nhìn rõ ngày nào trong tuần thật sự làm ra tiền, ngày nào chỉ để mở cho có. Không phải để đóng ngay, mà để biết chi phí cố định đang nuôi những ngày nào.

Những việc không cần làm

Khi lãi mỏng dần, có vài phản xạ phổ biến tốn công mà ít tác dụng:

  • Không cần tăng giá đồng loạt mọi mặt hàng: khách tạp hoá nhớ giá vài món quen, tăng đều làm khách thấy ngay mà lãi chẳng thêm bao nhiêu.
  • Không cần nhập thêm nhiều mặt hàng mới để kéo doanh thu khi chưa biết chúng có lãi: thêm hàng là thêm vốn nằm kho.
  • Không cần chạy khuyến mãi lớn khi lãi đang mỏng: khuyến mãi bán thêm được nhưng thường bán với lãi còn mỏng hơn.
  • Không cần mua phần mềm quản lý đắt tiền ngay: một trang sổ ghi đều đặn mỗi tháng đã đủ để thấy chiều hướng.
  • Không cần quyết định lớn trong một đêm: chạm ngưỡng đỏ là lúc bắt đầu tính, không phải lúc đóng cửa ngay.

Điều cần làm thật ra rất đơn giản: mỗi cuối tháng dành mười lăm phút ghi một dòng vào bảng, so với ngưỡng đã đặt. Tiệm nào làm đều việc này thường không bao giờ phải giật mình.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao khách không giảm mà tiền cuối tháng lại ít đi?

Thường vì giá vốn và chi phí cố định tăng dần trong khi giá bán và doanh thu giữ nguyên. Mỗi khoản tăng một chút nên không thấy rõ, nhưng cộng lại làm lãi ròng mỏng đi. Theo dõi lãi trên doanh thu mỗi tháng sẽ thấy ngay.

Nên theo dõi con số nào mỗi tháng nếu chỉ có thời gian ghi một con số?

Ghi lãi ròng chia cho doanh thu của tháng. Con số này cho biết mỗi đồng bán ra còn lại bao nhiêu, phản ánh cả giá vốn lẫn chi phí cố định. Doanh thu đứng yên mà con số này giảm là dấu hiệu cần xử lý.

Ngưỡng cảnh báo nên đặt bao nhiêu phần trăm?

Không có con số chung, vì mỗi loại tiệm có mức lãi bình thường khác nhau. Lấy mức lãi bình thường của tiệm mình trong một năm ổn định làm gốc, rồi đặt ba ngưỡng thấp dần, ngưỡng cuối là mức không đủ chi tiêu gia đình.

Khi nhiều chi phí cùng tăng thì xử lý khoản nào trước?

Xếp các khoản theo số tiền tăng mỗi tháng và xử lý hai khoản lớn nhất trước. Khoản đi theo doanh thu thì xem hao hụt, nguồn hàng, giá bán; khoản cố định thì xem cách tận dụng, thương lượng hoặc thu hẹp quy mô.

Chạm ngưỡng đỏ có phải là nên đóng cửa không?

Không nhất thiết. Ngưỡng đỏ là lúc dừng vá từng khoản và xem xét thay đổi lớn: thu hẹp, chuyển chỗ, đổi mặt hàng hay đổi cách bán. Đóng cửa chỉ là một trong các lựa chọn, và nên bàn kỹ với gia đình trước khi quyết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138