Bỏ cửa hàng để chỉ bán online chỉ đáng khi phần lớn đơn đã đến từ kênh online, chi phí mới cho giao hàng, đổi trả, quảng cáo và người trực tin nhắn vẫn thấp hơn tiền mặt bằng, và bạn chấp nhận mất nhóm khách chỉ mua khi được cầm tận tay. Tiền mặt bằng là khoản dễ thấy nhất, nên nó hay làm người ta quên các khoản sẽ mọc ra khi không còn cửa hàng.
Bài này dành cho shop quần áo, đồ trẻ em, phụ kiện, đồ gia dụng nhỏ đang cân nhắc trả mặt bằng. Bạn sẽ có bảng so chi phí hai cách, danh sách những gì mất theo cửa hàng, cách chuẩn bị ba tháng trước khi trả và dấu hiệu chưa nên bỏ. Ví dụ là một shop đồ sơ sinh ở Nghệ An, các con số đều là giả định. Phần hợp đồng thuê và đăng ký kinh doanh chỉ nêu nguyên tắc, bạn cần hỏi luật sư và cơ quan đăng ký kinh doanh.
Đo xem khách thật sự mua qua đâu
Trước khi tính chuyện trả mặt bằng, cần biết rõ cửa hàng đang đóng góp bao nhiêu. Nhiều chủ shop có cảm giác "giờ toàn bán online" vì điện thoại reo cả ngày, nhưng khi đếm lại thì đơn tại cửa hàng vẫn chiếm phần đáng kể, nhất là đơn giá trị cao. Cảm giác dễ lệch vì đơn online đến nhiều lần nhỏ, còn khách tại quầy thì lặng lẽ.
Cách đo đơn giản: trong một tháng, mỗi đơn ghi một dòng gồm kênh (tại cửa hàng, nhắn tin, sàn, gọi điện), giá trị đơn, và khách đã từng đến cửa hàng chưa. Cột cuối quan trọng hơn bạn nghĩ: nhiều khách đặt online là người đã từng đến xem tận nơi, tin shop vì đã thấy cửa hàng, và có thể sẽ không đặt nữa nếu cửa hàng biến mất.
Ví dụ giả định: shop đồ sơ sinh ở Nghệ An đếm một tháng thấy khoảng 60 phần trăm số đơn đến từ online nhưng chỉ khoảng 45 phần trăm doanh thu, vì khách tại cửa hàng thường mua cả bộ đồ đi sinh. Và gần một nửa khách đặt online từng ghé cửa hàng. Kết quả này khác hẳn cảm giác "toàn bán online" của chủ shop.
Bảng so chi phí mỗi tháng
So từng khoản, đừng chỉ so tiền mặt bằng. Số dưới đây là ví dụ giả định cho shop ở Nghệ An, bạn thay bằng số của mình.
| Khoản | Có cửa hàng | Chỉ bán online |
|---|---|---|
| Tiền mặt bằng | 12 triệu | 0 |
| Điện, nước, an ninh cửa hàng | 2 triệu | khoảng 0,5 triệu ở kho tại nhà |
| Người đứng cửa hàng | 7 triệu | 0 |
| Người trực tin nhắn, đóng gói | chủ tự làm | 6 triệu cho một người |
| Quảng cáo để bù khách vãng lai | 1 triệu | 5 triệu |
| Phí giao, hàng hoàn, đổi trả | 2 triệu | 4 triệu |
| Cộng | 24 triệu | khoảng 15,5 triệu |
Trong ví dụ, bỏ cửa hàng tiết kiệm khoảng 8,5 triệu mỗi tháng trên giấy. Nhưng bảng chưa tính phần doanh thu sẽ mất: nếu nhóm khách mua bộ đồ đi sinh tại cửa hàng giảm đi, lãi gộp mất đi có thể lớn hơn khoản tiết kiệm. Bạn cần ước tính cả dòng này trước khi quyết.
Hai dòng hay bị đánh giá thấp nhất là quảng cáo và đổi trả. Khi không còn cửa hàng, mọi khách mới đều phải đến qua màn hình, và mọi lần khách muốn đổi cỡ đều thành một chuyến giao hàng hai chiều.
Những gì mất theo cửa hàng, không nằm trong bảng chi phí
Một cửa hàng làm nhiều việc hơn là chỗ bán. Khi trả mặt bằng, những thứ sau đây cũng đi theo:
- Khách vãng lai đi ngang thấy hàng, nhất là ở những khu đông người đi lại.
- Chỗ để khách cầm, sờ, thử, so màu, việc rất quan trọng với hàng vải, hàng cho trẻ sơ sinh, khi người mua thường là mẹ bầu hoặc người thân muốn sờ tận tay chất vải.
- Lòng tin của khách mới khi thấy shop có địa chỉ thật, có người thật.
- Chỗ đổi trả nhanh: khách mang tới đổi cỡ ngay, không mất phí giao.
- Chỗ gặp nhà cung cấp, chỗ nhận hàng, chỗ để hàng mẫu.
- Nhịp làm việc tách khỏi nhà: khi kho chuyển về nhà, việc kinh doanh tràn vào sinh hoạt gia đình.
Không phải tiệm nào cũng cần tất cả những thứ này. Với hàng mà khách đã biết rõ, mua lặp lại, ít đổi trả, mất cửa hàng không ảnh hưởng nhiều. Với hàng cần thử, cần tư vấn, khách mua lần đầu nhiều, mất cửa hàng có thể là mất phần lớn khách mới.
Giữ lòng tin của khách mới khi không còn địa chỉ để ghé
Cho khách thấy người thật, hàng thật. Ảnh hàng chụp tại kho, tay người cầm sản phẩm, video ngắn soạn hàng giúp khách mới hình dung có một người đứng sau shop. Không cần đẹp, cần thật.
Trả lời nhanh và nhất quán. Khi khách không thể ghé xem, tin nhắn là cửa hàng. Đặt khung giờ trả lời rõ và người trực trả lời giống nhau về giá, cỡ, cách đổi. Khách mới hay hỏi lại câu đã hỏi để thử, trả lời lệch nhau là mất lòng tin.
Hướng dẫn chọn cỡ kỹ hơn. Với đồ sơ sinh, quần áo, giày dép, bảng cỡ theo cân nặng, chiều cao và vài câu hỏi trước khi chốt đơn giúp giảm số lần đổi. Mỗi lần đổi bớt được là một chuyến giao hai chiều bớt được.
Nói rõ cách đổi trả trước khi khách trả tiền. Khách mới sợ nhất là mua sai mà không đổi được. Một vài dòng ngắn về thời hạn đổi, ai chịu phí giao, hàng thế nào thì đổi được, gửi kèm khi chốt đơn.
Giữ một cách gặp trực tiếp khi cần. Có shop hẹn khách quen tới lấy hàng tại kho vào khung giờ cố định, hoặc ra một hội chợ nhỏ vài lần một năm. Không phải cửa hàng, nhưng đủ cho khách thấy shop có thật.
Chuẩn bị ba tháng trước khi trả mặt bằng
Nếu đã đo và tính xong mà vẫn thấy nên bỏ, hãy chuẩn bị theo lịch thay vì trả mặt bằng ngay.
- Tháng thứ ba trước khi trả: đọc lại hợp đồng thuê về thời hạn báo trước, tiền cọc, điều khoản phạt. Chỗ nào không rõ thì hỏi luật sư. Bắt đầu thu thập cách liên lạc của khách tại cửa hàng, có sự đồng ý của họ.
- Cũng trong tháng đó: thử vận hành kho tại nhà song song, chuyển dần hàng ít bán ra cửa hàng về kho, tập đóng gói và giao từ kho.
- Tháng thứ hai: báo khách quen tại cửa hàng về việc chuyển, nói rõ cách đặt hàng, cách đổi trả sau này. Thử cách đổi trả mới với vài khách quen trước.
- Cũng trong tháng đó: hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và kế toán về việc thay đổi địa điểm kinh doanh, địa chỉ trên giấy tờ, cách kê khai khi bán online.
- Tháng cuối: bán xả hàng mẫu, hàng cũ tại cửa hàng; giữ lại đúng lượng hàng kho tại nhà chứa được. Báo nhà cung cấp địa chỉ nhận hàng mới.
- Sau khi trả: theo dõi doanh thu và số khách mới mỗi tuần trong ba tháng, so với cùng kỳ khi còn cửa hàng.
Lịch ba tháng giúp bạn phát hiện sớm những thứ chưa chạy được, như kho tại nhà quá chật hay cách đổi trả làm khách phiền, khi vẫn còn cửa hàng để quay lại. Trả mặt bằng rồi mới phát hiện thì thuê lại một chỗ tốt thường khó và tốn hơn.
Dấu hiệu nên bỏ và dấu hiệu chưa nên bỏ
Đặt các dấu hiệu cạnh nhau, đánh dấu cột nào đúng với shop mình nhiều hơn.
| Nên tính chuyện bỏ cửa hàng | Chưa nên bỏ |
|---|---|
| Phần lớn doanh thu, không chỉ số đơn, đến từ online | Đơn tại cửa hàng ít nhưng giá trị cao |
| Khách online phần lớn chưa từng đến cửa hàng | Nhiều khách online đã từng đến xem trước khi đặt |
| Hàng ít cần thử, ít đổi trả | Hàng cần thử cỡ, so màu, tư vấn |
| Hợp đồng thuê sắp hết, chủ nhà tăng giá mạnh | Hợp đồng còn dài, trả sớm bị phạt nặng |
| Có chỗ làm kho riêng, tách khỏi sinh hoạt gia đình | Kho phải để chung trong phòng ở |
| Đã có người lo được tin nhắn và đóng gói | Chủ shop một mình làm mọi việc |
Nếu cột bên phải đúng nhiều hơn, có một hướng trung gian: chuyển sang mặt bằng nhỏ hơn, rẻ hơn, giữ một góc trưng bày cho khách đến thử và đổi trả, phần còn lại bán online. Cách này giữ được lòng tin và chỗ đổi trả, mà cắt được một phần lớn tiền thuê.
Câu tự hỏi cuối cùng: nếu một năm sau thấy sai, mình có thể thuê lại một chỗ tương tự với giá tương tự không? Nếu câu trả lời là khó, hãy cân nhắc kỹ hơn nữa trước khi trả mặt bằng đang có.
Ba tháng sau khi trả: đọc số để biết đúng hay sai
Sau khi trả mặt bằng, mỗi tuần ghi ba con số và so với cùng kỳ còn cửa hàng. Ví dụ giả định cho shop ở Nghệ An, tính trung bình theo tuần:
| Chỉ số | Còn cửa hàng | Tháng 1 sau khi trả | Tháng 3 sau khi trả |
|---|---|---|---|
| Doanh thu | 30 triệu | 22 triệu | 27 triệu |
| Số khách mua lần đầu | 25 | 12 | 18 |
| Số đơn đổi trả | 6 | 11 | 8 |
Tháng đầu doanh thu tụt là chuyện thường gặp, vì một phần khách chưa biết shop đã chuyển. Điều cần nhìn là xu hướng: nếu tới tháng thứ ba doanh thu và khách mới hồi lại dần, đổi trả giảm dần nhờ hướng dẫn chọn cỡ kỹ hơn, thì quyết định đang đi đúng hướng.
Nếu sau ba tháng số khách mới vẫn chỉ bằng một nửa trước đây và không nhích lên, nghĩa là cửa hàng từng là nguồn khách mới chính. Lúc đó nên nghĩ tới hướng trung gian như mặt bằng nhỏ hoặc góc trưng bày, thay vì đổ thêm tiền quảng cáo để bù mãi. Ghi chép đều mỗi tuần là cách duy nhất để thấy điều này sớm, trước khi khoản tiết kiệm từ mặt bằng bị ăn hết.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ cửa hàng để bán online có thật sự tiết kiệm không?
Có thể, nhưng ít hơn bạn nghĩ. Khi không còn cửa hàng, chi phí quảng cáo, giao hàng, đổi trả và người trực tin nhắn thường tăng. Cần so từng khoản trên giấy và ước tính cả phần doanh thu sẽ mất theo khách tại cửa hàng.
Có cần báo cơ quan nào khi chuyển sang chỉ bán online không?
Khi địa điểm kinh doanh hoặc thông tin đăng ký thay đổi, nguyên tắc là phải báo cơ quan đăng ký kinh doanh. Cách kê khai thuế khi bán online cũng cần hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế để làm đúng quy định hiện hành.
Làm sao giữ khách đổi trả khi không còn cửa hàng?
Nói rõ cách đổi trả từ trước khi chuyển: đổi qua giao hàng, ai chịu phí, trong bao lâu. Giữ cách đổi đơn giản và nhanh. Với hàng hay đổi cỡ, có thể hướng dẫn chọn cỡ kỹ hơn khi khách đặt để giảm số lần đổi.
Có cách nào ở giữa, không bỏ hẳn cửa hàng không?
Có. Nhiều shop chuyển sang mặt bằng nhỏ hơn, chỉ giữ một góc trưng bày cho khách thử và đổi trả, còn phần lớn hàng để kho và bán online. Cách này cắt được tiền thuê mà vẫn giữ được lòng tin của khách.
Kho hàng tại nhà cần chuẩn bị gì?
Một chỗ khô ráo, có kệ, tách khỏi khu sinh hoạt nếu được, đủ ánh sáng để soạn hàng và kiểm hàng. Tính trước lượng hàng tối đa chứa được, và ghi sổ tồn kho để không phải lục tìm mỗi khi có đơn.