Chuyển từ bán lẻ sang bán sỉ chỉ có lời khi tổng lãi mỗi tháng tăng lên dù lãi trên từng món giảm, và bạn đủ tiền để chịu công nợ của các mối mà không phải bán non hàng hay ôm nợ nhà cung cấp. Bán sỉ không phải là bán lẻ nhân lên: biên lãi mỏng hơn, khách ít hơn nhưng mỗi khách nặng hơn, và tiền về chậm hơn.
Bài này giúp bạn so hai mô hình bằng con số của chính tiệm mình: lãi mỗi tháng, vòng quay tiền, mức công nợ chịu được, rồi đưa ra cách thử với vài mối trước khi bỏ quầy lẻ. Ví dụ xuyên suốt là một tiệm bán đồ khô ở Cần Thơ, các con số đều là giả định.
Vì sao bán sỉ hấp dẫn và vì sao nhiều tiệm vấp
Lý do thường gặp khiến chủ tiệm muốn chuyển sang sỉ là đã mệt với việc đứng quầy cả ngày cho những đơn nhỏ, trong khi thấy có vài tiệm tạp hoá, quán ăn quanh vùng hay hỏi lấy hàng số lượng lớn. Bán một lần vài chục thùng nghe nhẹ nhàng hơn bán vài trăm lượt lẻ. Ngoài ra, nhà cung cấp thường cho giá tốt hơn khi bạn nhập nhiều, nên bán sỉ còn giúp bạn mua vào rẻ hơn.
Nhưng chỗ vấp nằm ở ba thứ ít ai tính trước. Một là biên lãi: khách sỉ mua để bán lại, họ chỉ chịu giá thấp hơn đáng kể so với giá lẻ, nên lãi mỗi món của bạn mỏng đi. Hai là công nợ: mối quen thường xin gối đầu, lấy lô này trả lô trước, tức là tiền của bạn nằm ở kệ nhà người khác. Ba là vốn hàng: muốn giao đủ cho mối thì phải giữ tồn kho lớn hơn, tiền nhập hàng đội lên.
Ví dụ giả định: tiệm đồ khô ở Cần Thơ bán lẻ mỗi tháng khoảng 120 triệu đồng, lãi gộp khoảng 25 phần trăm. Có năm quán ăn quanh chợ muốn lấy sỉ, mỗi quán khoảng 15 triệu một tháng, đòi giá thấp hơn giá lẻ chừng 12 phần trăm và trả sau hai tuần. Bài sẽ tính tiếp trên ví dụ này.
So hai mô hình bằng con số của tiệm mình
Tính trên một tháng, đặt hai cột cạnh nhau. Số dưới đây là ví dụ giả định cho tiệm đồ khô nói trên; bạn thay bằng số thật.
| Khoản | Giữ bán lẻ | Lẻ cộng sỉ cho năm quán |
|---|---|---|
| Doanh thu | 120 triệu | 120 triệu lẻ + 75 triệu sỉ |
| Lãi gộp phần trăm | 25% | 25% phần lẻ, khoảng 12% phần sỉ |
| Lãi gộp ước tính | 30 triệu | 30 + 9 = 39 triệu |
| Chi phí thêm (giao hàng, người bốc xếp, hao hụt) | 0 | khoảng 4 triệu |
| Lãi còn lại so với hiện tại | mốc so sánh | thêm khoảng 5 triệu |
| Tiền nằm ở công nợ các mối | 0 | khoảng nửa tháng doanh thu sỉ, chừng 37 triệu |
Dòng cuối là dòng quan trọng nhất mà bảng lãi không cho thấy: để kiếm thêm khoảng 5 triệu mỗi tháng, tiệm phải để khoảng 37 triệu nằm ở các mối. Nếu bạn không có sẵn khoản đó, bạn sẽ phải nợ nhà cung cấp hoặc nhập ít đi, và cả quầy lẻ cũng thiếu hàng.
Câu hỏi cần trả lời thật thà: khoản lãi thêm có đáng với số tiền phải bỏ ra chịu nợ và rủi ro một mối không trả? Với nhiều tiệm, câu trả lời là chỉ đáng khi mối trả đúng hạn và không dồn hết vào một quán.
Công nợ: phần dễ làm chết tiệm nhất
Đặt hạn mức nợ cho từng mối ngay từ đầu. Ví dụ mỗi quán chỉ được nợ tối đa bằng một lô hàng; lô sau chỉ giao khi lô trước đã trả đủ. Nói trước, ghi rõ, áp dụng như nhau cho mọi mối thì không ai phật lòng.
Không để một mối chiếm quá phần lớn công nợ. Nếu một quán nợ bằng nửa tổng số tiền ngoài đường, ngày họ đóng cửa hay chậm trả là ngày tiệm bạn kẹt tiền. Chia đều rủi ro ra nhiều mối nhỏ an toàn hơn một mối lớn.
Ghi sổ công nợ mỗi ngày, đối chiếu mỗi tuần. Một cuốn sổ riêng cho từng mối: ngày giao, số lượng, số tiền, ngày trả. Cuối tuần gọi đối chiếu. Nợ lâu không đối chiếu thường thành nợ tranh cãi.
Có giấy tờ giao nhận. Mỗi lần giao nên có phiếu giao hàng có chữ ký người nhận. Với mối lớn, nên có thoả thuận mua bán ghi rõ giá, hạn thanh toán, cách xử lý hàng lỗi. Nội dung cụ thể nên hỏi luật sư hoặc người có kinh nghiệm soạn hợp đồng.
Biết lúc dừng giao. Khi một mối trễ hạn hai lần liên tiếp, tạm dừng giao lô mới cho tới khi trả đủ. Tiếp tục giao vì nể chỉ làm khoản nợ lớn thêm.
Thử bán sỉ với vài mối trước khi bỏ quầy lẻ
Không cần chọn ngay một trong hai. Cách làm an toàn là chạy sỉ nhỏ bên cạnh lẻ trong vài tháng.
- Chọn hai hoặc ba mối có lịch sử trả tiền tốt, ưu tiên những người đã mua lẻ của bạn lâu năm.
- Đặt giá sỉ theo bậc số lượng, không theo người: lấy từ một mức trở lên thì một giá, mức cao hơn thì giá khác. Như vậy khách lẻ mua nhiều cũng được hưởng, và không ai thấy bị phân biệt.
- Giao theo lịch cố định, ví dụ hai lần một tuần, để gom chuyến và không phải chạy lẻ tẻ.
- Ghi riêng lãi gộp phần sỉ, chi phí giao, công nợ cuối mỗi tuần trong ba tháng.
- Sau ba tháng, so tổng lãi thật với tổng tiền đã phải để ngoài đường. Nếu lãi thêm không đủ bù công sức và rủi ro, giữ sỉ ở mức nhỏ hoặc dừng.
Trong giai đoạn thử, đừng nhập tăng hàng quá mạnh chỉ vì nhà cung cấp cho giá tốt khi lấy nhiều. Hàng nằm kho là tiền đứng yên, mà bán sỉ đã làm tiền chậm sẵn rồi.
Giữ khách lẻ khi đã có khách sỉ
Một rủi ro ít người nói là khách lẻ thấy tiệm bận giao sỉ thì bị bỏ rơi: quầy vắng người, hàng lẻ hết vì đã dồn cho mối, giá lẻ không đổi trong khi mối mua rẻ hơn. Khách lẻ là nhóm cho lãi cao nhất trên mỗi món, mất họ là mất phần lời dày nhất.
Vài nguyên tắc giữ được hai bên. Tách giờ: sáng sớm soạn và giao hàng sỉ, giờ chợ đông thì dồn người đứng quầy. Tách hàng: để riêng một phần tồn kho cho lẻ, không giao hết cho mối. Tách người: nếu có thể, một người chuyên lo sỉ, một người chuyên quầy, để không ai phải bỏ khách đang đứng chờ.
Còn chuyện giá, nếu khách lẻ hỏi vì sao quán bên lấy rẻ hơn, câu trả lời đơn giản là giá theo số lượng: "Anh chị lấy từ một thùng trở lên thì mình tính giá sỉ như mọi người." Nói rõ, công khai bậc giá thì không ai thấy bị thiệt.
Cuối mỗi tháng, xem lại số lượt khách lẻ so với tháng trước khi bắt đầu bán sỉ. Nếu lượt khách lẻ giảm rõ trong khi bạn không đổi gì khác, nhiều khả năng quầy đang bị bỏ bê: hàng hay hết, người đứng quầy hay vắng, khách phải chờ lâu. Lúc đó cần sắp lại giờ giao sỉ hoặc thuê thêm người phụ, chứ đừng để phần lãi dày nhất của tiệm hao dần mà không ai để ý. Một cuốn sổ đếm lượt khách lẻ mỗi ngày, chỉ cần gạch một nét cho mỗi lượt, là đủ để thấy chuyện này sớm.
Dấu hiệu chưa nên chuyển sang sỉ
Không phải tiệm nào cũng hợp với bán sỉ. Nếu bạn thấy mình trong nhiều dòng dưới đây, nên chờ thêm.
- Tiền mặt trong tiệm chỉ đủ nhập hàng cho hai tuần, không có khoản để chịu nợ mối.
- Lãi gộp phần lẻ đã mỏng, giảm thêm cho sỉ thì gần như không còn gì.
- Chỉ có một mối muốn lấy sỉ và họ đòi nợ dài.
- Tiệm không có chỗ chứa thêm hàng, phải thuê kho mới chỉ để thử.
- Mặt hàng dễ hỏng, hạn dùng ngắn, nếu mối trả lại hàng thì bạn không bán lẻ kịp.
- Bạn chưa từng ghi sổ lãi gộp riêng từng nhóm hàng, nên không biết món nào thật sự có lời để bán sỉ.
Nếu có ba dòng trở lên, việc nên làm trước là sắp lại sổ sách phần lẻ và để dành một khoản tiền riêng. Bán sỉ để sau, khi bạn biết chắc mình có bao nhiêu tiền để ngoài đường mà tiệm vẫn chạy bình thường.
Mặt hàng nào trong tiệm hợp để đưa sang sỉ
Không phải món nào bán lẻ chạy cũng hợp bán sỉ. Chia hàng trong tiệm thành bốn nhóm theo hai câu hỏi: món đó có lãi gộp đủ dày để giảm giá không, và mối có lấy đều đặn không.
| Nhóm | Đặc điểm | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Lãi dày, mối lấy đều | Hàng khô đóng gói, gia vị, đồ dùng quán ăn cần hàng tuần | Đây là nhóm chính để bán sỉ, đặt bậc giá rõ ràng |
| Lãi dày, mối lấy thất thường | Hàng theo mùa, hàng biếu dịp lễ | Chỉ nhận đặt trước, thu một phần tiền khi nhận đơn |
| Lãi mỏng, mối lấy đều | Gạo, đường, dầu ăn và những thứ ai cũng bán | Chỉ bán kèm để giữ mối, không giảm thêm, tính kỹ phí giao |
| Lãi mỏng, mối lấy thất thường | Hàng ít người hỏi, hàng dễ hỏng | Để lại cho quầy lẻ, không đưa vào danh mục sỉ |
Với tiệm đồ khô trong ví dụ, sau khi chia nhóm thấy chỉ khoảng một phần ba số mặt hàng thật sự đáng bán sỉ. Danh mục sỉ ngắn lại giúp tồn kho gọn hơn, ít tiền chôn ở kho hơn, và bạn dễ giữ giá ổn định cho mối.
Cách tự kiểm sau một tháng: cộng lãi gộp theo từng nhóm. Nếu nhóm lãi mỏng chiếm phần lớn doanh số sỉ, nghĩa là bạn đang làm công giao hàng hộ cho mối với giá rất rẻ. Lúc đó nên nâng ngưỡng số lượng tối thiểu hoặc bỏ bớt món trong danh mục sỉ, thay vì cố bán thêm.
Câu hỏi thường gặp
Bán sỉ có cần đăng ký kinh doanh khác với bán lẻ không?
Nguyên tắc là ngành nghề và quy mô bạn đăng ký phải khớp với việc đang làm. Khi chuyển sang bán buôn, hãy hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đã cấp giấy xem có cần bổ sung ngành nghề không, và hỏi kế toán về hoá đơn, kê khai thuế.
Giá sỉ nên thấp hơn giá lẻ bao nhiêu?
Không có con số chung. Mức giảm phải đủ để mối bán lại có lời, nhưng không làm bạn lỗ sau khi trừ chi phí giao và công nợ. Hãy tính ngược từ lãi tối thiểu bạn cần trên mỗi lô, đừng lấy theo mức người khác đang chào.
Có nên cho mối nợ gối đầu không?
Gối đầu là chuyện thường gặp khi bán sỉ, nhưng cần hạn mức rõ cho từng mối và nguyên tắc dừng giao khi trễ hạn. Nếu bạn không đủ tiền để chịu khoản nợ đó mà vẫn nhập hàng bình thường, chỉ nên bán sỉ thu tiền ngay.
Bán sỉ rồi có nên đóng quầy lẻ không?
Chỉ nên nghĩ tới khi phần sỉ đã ổn định nhiều tháng, có nhiều mối trả tiền đều và lãi sỉ đủ nuôi tiệm. Quầy lẻ cho lãi mỗi món cao hơn và tiền về ngay, đóng nó là bỏ đi phần tiền mặt đều đặn nhất.
Làm sao biết một mối có đáng tin để bán chịu không?
Nhìn lịch sử mua bán với bạn, hỏi khéo những người cung cấp khác cho họ, bắt đầu bằng lô nhỏ trả tiền ngay rồi mới nới dần. Mối tốt thường không ngại thoả thuận rõ ràng về hạn mức và hạn trả.