Muốn cắt chi phí mà không cắt chất lượng, hãy chia mọi khoản chi của tiệm thành ba nhóm: khoản khách nhìn thấy, khoản khách không thấy nhưng quyết định chất lượng, và khoản khách không thấy cũng không ảnh hưởng gì tới sản phẩm. Cắt ở nhóm thứ ba trước, siết hao hụt ở nhóm thứ hai, và gần như không đụng nhóm thứ nhất.
Cách làm phổ biến là cắt đều mỗi khoản một ít, hoặc cắt khoản lớn nhất. Cả hai đều dễ chạm đúng chỗ khách nhận ra. Bài này đưa ra cách rà từng khoản trong một buổi tối, danh sách khoản thường cắt được và khoản không nên cắt, với ví dụ một tiệm giặt ủi giả định ở Hải Phòng.
Chia chi phí thành ba nhóm
Lấy sổ chi ba tháng gần nhất, xếp từng khoản vào một trong ba nhóm. Một khoản có thể có phần nằm ở nhóm này, phần nằm ở nhóm khác; khi đó tách ra.
| Nhóm | Ví dụ ở tiệm giặt ủi | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Khách nhìn thấy, cảm nhận được | Độ sạch, mùi thơm, gấp gọn, túi đựng, giao đúng hẹn | Gần như không cắt, chỉ tìm cách làm hiệu quả hơn |
| Khách không thấy nhưng quyết định chất lượng | Bột giặt, nước xả, bảo dưỡng máy, người kiểm đồ trước khi trả | Không cắt khoản, chỉ siết hao hụt và lãng phí |
| Khách không thấy, không ảnh hưởng sản phẩm | Phí dịch vụ không dùng, in ấn thừa, giờ đèn thừa, phí giao dịch có thể đổi | Cắt trước, cắt mạnh |
Nhóm thứ ba thường nhỏ hơn mình nghĩ, nhưng là nơi cắt không có rủi ro. Nhóm thứ hai thường lớn, và tiền tiết kiệm thật nằm ở phần hao hụt trong đó chứ không phải ở việc cắt bớt khoản. Khi xếp nhóm, nên hỏi thêm người làm lâu năm trong tiệm: họ thường biết rõ hơn chủ khoản nào khách để ý, khoản nào chẳng ai để ý.
Ví dụ: tiệm giặt ủi ở Hải Phòng
Ví dụ giả định: chị Yến có tiệm giặt ủi nhỏ ở Hải Phòng, bốn máy giặt, hai máy sấy, một bàn ủi hơi, ba người làm. Khách chủ yếu là người đi làm trong khu, vài nhà nghỉ nhỏ gửi khăn, ga trải giường. Trong năm, giá điện, nước, bột giặt và tiền thuê đều tăng; tiền còn lại cuối tháng mỏng đi rõ rệt.
Phản xạ đầu tiên của chị là đổi sang loại bột giặt rẻ hơn và bớt một người làm. Trước khi làm, chị thử chia chi phí thành ba nhóm như bảng trên. Kết quả khiến chị đổi ý: bột giặt rẻ hơn sẽ đụng thẳng tới mùi và độ sạch, thứ khách nhà nghỉ để ý nhất; bớt người thì không còn ai kiểm đồ trước khi trả, rủi ro trả nhầm, trả đồ còn vết bẩn tăng lên.
Thay vào đó, chị phát hiện ba chỗ đáng cắt hơn: lượng bột giặt cho mỗi mẻ đang đong bằng tay, mỗi người một kiểu, thường thừa; máy giặt chạy nửa tải vào giờ vắng; và hai khoản phí dịch vụ hằng tháng tiệm không còn dùng tới. Ba chỗ này cộng lại tiết kiệm được phần lớn số tiền chị định cắt, mà khách không thấy gì khác.
Rà từng khoản trong một buổi tối
Không cần làm cả tuần. Một buổi tối sau giờ đóng cửa, với sổ chi và vài tờ giấy, là đủ cho tiệm nhỏ:
- Liệt kê mọi khoản chi ba tháng gần nhất, kể cả khoản nhỏ trả tự động hằng tháng.
- Ghi bên cạnh mỗi khoản: nhóm một, hai hay ba theo bảng chia nhóm.
- Với nhóm ba, hỏi từng khoản: nếu bỏ hẳn từ mai thì có ai nhận ra không. Không ai nhận ra thì đánh dấu cắt.
- Với nhóm hai, hỏi: có đo được lượng dùng thực tế không, có chỗ nào đang dùng thừa, đổ bỏ, làm lại không. Ghi chỗ nghi có hao hụt.
- Với nhóm một, chỉ hỏi: có cách nào làm cùng chất lượng mà tốn ít công hơn không.
- Cộng số tiền dự kiến tiết kiệm của từng nhóm, xếp việc làm theo thứ tự: cắt nhóm ba ngay, đo hao hụt nhóm hai trong hai tuần tới.
Kết quả cuối buổi là một danh sách ngắn, mỗi việc có người làm và ngày kiểm lại. Danh sách dài quá mười việc thường không làm hết; chọn năm việc tiết kiệm nhiều nhất trước.
Những khoản thường cắt được mà khách không thấy
Tuỳ tiệm, nhưng các khoản sau hay xuất hiện trong nhóm cắt được:
- Dịch vụ trả hằng tháng không còn dùng: phần mềm, gói dữ liệu, thuê bao đã quên.
- Thiết bị chạy không tải hoặc chạy nửa tải: gom việc để mỗi lần chạy đủ tải.
- Vật tư đong bằng tay, mỗi người một kiểu: dùng cốc đong, định lượng cố định.
- In ấn và giấy tờ thừa: tờ rơi in nhiều mà phát ít, hoá đơn in hai bản khi chỉ cần một.
- Sửa chữa gấp lặp lại: một thiết bị hỏng đi hỏng lại thì tốn hơn bảo dưỡng định kỳ hoặc thay mới.
- Phí giao dịch, phí thu hộ: so cách thu tiền khác nhau, chọn cách phù hợp với số giao dịch của tiệm.
- Khuyến mãi không đo được hiệu quả: chương trình chạy mãi mà không biết có thêm khách nào không.
Mỗi khoản nghe nhỏ, nhưng cộng lại thường đáng kể với tiệm có lãi mỏng. Điều quan trọng là cắt hẳn, không cắt nửa vời rồi để khoản đó quay lại sau vài tháng.
Những khoản không nên cắt dù đang khó
Bảo dưỡng thiết bị chính. Bỏ bảo dưỡng máy giặt, máy sấy để tiết kiệm vài trăm nghìn mỗi tháng có thể dẫn tới một lần hỏng lớn, tiệm phải nghỉ nhiều ngày, mất khách và tốn tiền sửa gấp nhiều lần.
Người làm khâu cuối. Người kiểm đồ trước khi trả, người kiểm món trước khi ra bàn, người kiểm hàng trước khi giao là chốt chặn chất lượng. Bỏ khâu này thì lỗi đi thẳng tới khách.
Vệ sinh và an toàn. Đây vừa là chất lượng vừa là trách nhiệm. Cắt ở đây có thể gây hậu quả vượt xa số tiền tiết kiệm, kể cả rủi ro pháp lý.
Giờ mở cửa khách đã quen. Đóng cửa sớm hơn để bớt tiền điện, tiền công nghe hợp lý, nhưng khách quen tới lúc tối mà thấy cửa đóng hai lần là bắt đầu tìm chỗ khác. Nếu muốn đổi giờ, xem sổ để chọn khung thật sự vắng và báo trước.
Thứ khách quen nhắc tới. Mỗi tiệm có một hai thứ khách hay khen: mùi thơm của đồ giặt, chiếc túi gói gọn, câu chào của người quen. Đó là lý do khách quay lại. Giữ nguyên, kể cả khi tốn kém.
Siết hao hụt: đo trước rồi mới cắt
Hao hụt là nơi tiền rò rỉ nhiều nhất mà ít ai thấy, vì nó không hiện thành một dòng riêng trong sổ chi. Nó nằm trong tiền bột giặt, tiền nguyên liệu, tiền điện nước, dưới dạng dùng thừa, đổ bỏ, làm lại. Muốn siết, phải đo trước.
Ở tiệm của chị Yến, cách đo đơn giản: trong hai tuần, mỗi lần mở bao bột giặt mới thì ghi ngày, cuối hai tuần chia lượng dùng cho số mẻ giặt. Song song, đặt một cốc đong cố định cho từng cỡ mẻ và dặn mọi người dùng đúng cốc. Hai tuần sau so lại, lượng bột mỗi mẻ giảm khoảng một phần năm mà đồ vẫn sạch như cũ.
Với tiệm khác, cách đo tương tự: quán ăn cân phần nguyên liệu bỏ đi cuối ngày, xưởng đếm số sản phẩm phải làm lại, tiệm bán lẻ đếm hàng hư hỏng, hết hạn. Con số đo được là căn cứ để đặt định mức, và định mức có người theo dõi thì mới giữ được lâu.
Câu tự hỏi trước khi cắt một khoản
Nếu khách biết mình cắt khoản này, họ có thấy phiền không? Nếu câu trả lời là có, đó là khoản thuộc nhóm một hoặc nhóm hai, cần cân nhắc rất kỹ. Nếu khách không quan tâm, cắt được.
Cắt khoản này có làm phát sinh khoản khác không? Bớt người có thể làm tăng làm thêm giờ. Bỏ bảo dưỡng có thể làm tăng sửa chữa. Đổi vật tư rẻ có thể làm tăng hàng làm lại. Tính cả khoản phát sinh mới biết có thật sự tiết kiệm.
Một năm sau mình có hối hận vì cắt khoản này không? Một số khoản cắt đi rất khó lấy lại, như người làm giỏi, khách quen, uy tín. Những khoản đó cần cân nhắc với tầm nhìn dài hơn một hai tháng khó khăn.
Ai sẽ theo dõi để khoản này không quay lại? Cắt mà không có người theo dõi thì vài tháng sau khoản chi lại về như cũ. Mỗi khoản cắt nên có tên một người chịu trách nhiệm, kể cả khi người đó là chính chủ tiệm.
Giữ kết quả: đừng để chi phí quay lại
Cắt được một lần không khó; giữ được mức đó sau sáu tháng mới khó. Chi phí có xu hướng quay về như nước tìm chỗ trũng. Một vài thói quen giúp giữ kết quả:
- Ghi định mức đã đặt ra giấy và dán ở chỗ làm việc, ví dụ một cốc bột cho mẻ đầy, nửa cốc cho mẻ nhỏ. Không ghi chữ số thì định mức chỉ nằm trong đầu chủ.
- Mỗi cuối tháng so tổng chi của các khoản đã cắt với tháng trước khi cắt. Khoản nào nhích lên lại thì hỏi ngay người phụ trách.
- Trước khi đăng ký bất kỳ dịch vụ trả tiền hằng tháng nào mới, hỏi: có thể bỏ dịch vụ cũ nào để bù không.
- Khi có người làm mới, hướng dẫn định mức ngay từ ngày đầu, đừng để họ học theo thói quen cũ của người khác.
- Sáu tháng một lần làm lại buổi tối rà chi phí, vì giá cả và cách làm của tiệm đã đổi so với lần trước.
- Kể cho người làm biết tiệm đã tiết kiệm được bao nhiêu nhờ họ. Người làm thấy kết quả thì giữ thói quen lâu hơn.
Tiệm của chị Yến dán định mức bột giặt ngay cạnh máy giặt và giao cho người làm ca sáng ghi số bao bột mở mỗi tuần. Sau ba tháng, lượng bột dùng vẫn ổn định ở mức mới, không trượt về như trước.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu cắt chi phí từ khoản nào?
Bắt đầu từ những khoản khách không nhìn thấy và không ảnh hưởng tới sản phẩm, như dịch vụ không dùng, in ấn thừa, thiết bị chạy không tải. Sau đó đo và siết hao hụt ở vật tư. Hạn chế đụng tới những gì khách trực tiếp cảm nhận.
Đổi sang nguyên liệu rẻ hơn có phải là cắt chi phí không?
Có, nhưng đó là cắt ở nhóm ảnh hưởng chất lượng, rủi ro cao. Trước khi đổi, nên siết hao hụt với nguyên liệu đang dùng. Nếu vẫn cần đổi, thử trên một phần nhỏ và hỏi ý kiến khách quen trước.
Có nên giảm người làm để cắt chi phí không?
Chỉ nên cân nhắc sau khi đã cắt các khoản khác và xem lại cách sắp việc. Bớt người ở khâu kiểm tra chất lượng thường gây hại nhiều hơn lợi. Mọi việc liên quan tới chấm dứt hợp đồng lao động nên hỏi người có chuyên môn.
Làm sao biết tiệm đang hao hụt bao nhiêu?
Đo trong một khoảng ngắn, ví dụ hai tuần: ghi lượng vật tư dùng, chia cho số sản phẩm hoặc số mẻ làm ra. So với định mức hợp lý hoặc với một người làm cẩn thận nhất trong tiệm. Chênh lệch chính là phần hao hụt có thể siết.
Cắt chi phí xong bao lâu thì nên rà lại?
Nên xem lại sau một tháng để chắc các khoản đã cắt không quay lại, và rà toàn bộ khoảng mỗi sáu tháng. Chi phí có xu hướng tăng dần âm thầm, nên rà định kỳ giúp phát hiện sớm thay vì đợi tới khi tiền cuối tháng mỏng đi.