Khi cả con phố mọc thêm quán giống mình, việc cần làm là đọc xem đây là làn sóng tạm hay thay đổi lâu dài, tính quán mình trụ được bao nhiêu tháng nếu doanh thu đứng ở mức thấp, rồi chọn một trong ba hướng: trụ nguyên, đổi trọng tâm sang nhóm khách ổn định, hoặc lùi ra có kế hoạch. Mốc dừng nên viết ra từ đầu, khi đầu óc còn tỉnh.
Làn sóng mở quán cùng một kiểu thường đến nhanh: một mô hình được chú ý, nhiều người cùng mở trong vài tháng, rồi phần lớn rút đi sau một hai năm. Quán đã có trước làn sóng ở vào thế khó nhất, vì vừa bị chia khách vừa dễ bị cuốn theo. Bài này đi qua cách đọc làn sóng, bảng tính số tháng chịu được, ba hướng đi, cách giữ nhóm khách không chạy theo trào lưu, và cách viết mốc dừng.
Làn sóng tạm hay thay đổi lâu dài: đọc qua dấu hiệu
Quán mới mở giống hệt nhau về hình thức. Cùng kiểu ki ốt, cùng loại đồ uống, cùng cách bày. Đây thường là dấu hiệu của làn sóng ngắn: người ta mở vì thấy người khác mở, không vì hiểu khách ở phố này.
Nhiều quán mới thuê mặt bằng ngắn hạn. Thuê theo quý, theo sáu tháng, đồ đạc dễ tháo dời. Người mở tự biết đây là thử, và sẽ rút nhanh khi vắng.
Khách đông vào cuối tuần, vắng ngày thường. Khách đến vì tò mò, vì chụp ảnh, không phải vì thói quen. Lượng khách ngày thường mới cho biết phố này nuôi được bao nhiêu quán.
Có thay đổi thật ở khu. Một khu văn phòng mới, một trường học mới, một tuyến đường mới mở. Khi có thay đổi như vậy, số quán tăng có thể là lâu dài, và cạnh tranh sẽ ở lại.
Quán mới đã đóng hay sang nhượng. Đếm số quán đóng mỗi tháng. Khi số quán đóng bắt đầu bằng số quán mở, làn sóng đã qua đỉnh.
Tính quán mình trụ được bao nhiêu tháng
Ví dụ giả định: chị Thảo có quán cà phê nhỏ trên một con phố ven sông ở Huế, mở được ba năm. Sáu tháng qua phố có thêm sáu quán cùng kiểu, doanh thu của chị giảm khoảng một phần ba. Chị tính trên giấy, mọi số là ví dụ:
| Khoản | Trước đây mỗi tháng | Hiện tại mỗi tháng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Doanh thu | 60 triệu | 40 triệu | Giảm chủ yếu ngày thường |
| Nguyên liệu, ly, đá | 21 triệu | 14 triệu | Giảm theo doanh thu |
| Mặt bằng | 12 triệu | 12 triệu | Hợp đồng còn mười tháng |
| Lương hai bạn phụ | 12 triệu | 12 triệu | Có thể giảm còn một người |
| Điện, nước, khác | 4 triệu | 4 triệu | |
| Còn lại cho chủ | 11 triệu | -2 triệu | Đang bù từ tiền dự phòng |
| Tiền dự phòng của quán | 30 triệu | Chỉ tính tiền của quán, không tính tiền nhà |
Với mức hiện tại, quán đang thiếu khoảng hai triệu mỗi tháng, chưa tính công của chính chị. Tiền dự phòng đủ bù khoảng mười lăm tháng nếu không có gì xấu thêm, nhưng nếu doanh thu tụt thêm, con số đó rút ngắn rất nhanh. Nếu giảm còn một bạn phụ và chị đứng quầy nhiều hơn, quán về mức hoà, nhưng chị không có thu nhập.
Bảng này không để quyết ngay, mà để biết mình có bao nhiêu thời gian. Biết có khoảng một năm thì không phải hoảng trong tháng này; biết chỉ có ba tháng thì phải quyết nhanh hơn.
Ba hướng đi và điều kiện của từng hướng
Mỗi hướng hợp với một kiểu quán và một kiểu làn sóng. Đặt quán mình vào bảng để thấy hướng nào khớp:
| Hướng | Hợp khi | Việc cụ thể | Cái giá phải trả |
|---|---|---|---|
| Trụ nguyên | Làn sóng có dấu hiệu tạm, quán có tiền dự phòng đủ dài, có khách quen ngày thường | Giữ chất lượng, giảm chi phí nhỏ, đợi quán mới rút bớt | Vài tháng thu nhập thấp, áp lực tinh thần |
| Đổi trọng tâm | Có nhóm khách ổn định mà quán mới không phục vụ: người làm việc ở gần, khách mua mang đi buổi sáng, khách đặt cho cơ quan | Mở sớm hơn, thêm đồ uống pha sẵn mang đi, nhận giao theo tuần cho văn phòng | Đổi nhịp làm việc, có thể mất bớt khách đến ngồi chơi |
| Lùi ra có kế hoạch | Thay đổi lâu dài, tiền dự phòng ngắn, hợp đồng mặt bằng sắp hết | Không gia hạn mặt bằng, chuyển chỗ nhỏ hơn, hoặc bán lại đồ đạc | Mất chỗ đã quen, phải bắt đầu lại ở mức nhỏ |
Không hướng nào là thua. Lùi ra khi còn tiền và còn sức là một quyết định tốt hơn nhiều so với trụ tới khi hết sạch rồi mới đóng cửa. Nếu đi tới bước thu hẹp hay tạm ngừng, nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế về thủ tục, và xem kỹ điều khoản hợp đồng thuê với người có chuyên môn.
Đừng chạy theo món đang được ưa chuộng
Khi cả phố bán một kiểu đồ uống đang được ưa chuộng, quán cũ hay bị cám dỗ thêm món đó vào để không bị bỏ lại. Đây thường là một bước lỗ: quán phải mua thêm nguyên liệu, tập pha, và bán món mà ở phố đã có sáu quán khác bán. Khách đi tìm món đó sẽ chọn quán chuyên món đó, không chọn quán cũ vừa thêm vào.
Thứ khiến quán cũ khác các quán mới là những gì đã có ba năm: khách quen biết chỗ ngồi, ly cà phê pha đúng vị người ta quen, chủ quán nhớ ai uống gì. Một làn sóng mới không lấy đi được những thứ đó, trừ khi chính quán tự bỏ chúng đi để chạy theo.
Nếu thật sự muốn thêm món, thêm một món, thử hai tuần, ghi xem bao nhiêu ly bán ra mỗi ngày, có kéo được khách mới không hay chỉ là khách cũ đổi món. Nếu chỉ là khách cũ đổi món, món mới không thêm đồng nào, mà còn thêm nguyên liệu tồn.
Ở ví dụ chị Thảo, chị đã thử một món đang được ưa chuộng trong ba tuần. Mỗi ngày bán được vài ly, chủ yếu cho khách quen tò mò. Chị bỏ món đó và dùng tiền nguyên liệu để giữ vị cà phê như cũ.
Giữ nhóm khách không chạy theo trào lưu
Mỗi quán đã có vài năm thường có một nhóm khách ít khi đổi chỗ. Nhóm này là nền để trụ qua làn sóng. Cách giữ:
- Ghi lại tên hoặc đặc điểm của hai ba chục khách quen nhất, giờ họ hay đến, món họ hay gọi.
- Giữ đúng vị, đúng giờ mở cửa, đúng chỗ ngồi họ quen. Một lần đổi giờ mở cửa không báo trước có thể mất người ngồi buổi sáng.
- Với người đi làm ở gần, thêm mua mang đi nhanh vào buổi sáng: pha sẵn một ít, gói gọn, không để họ chờ.
- Nhận đặt theo tuần cho vài văn phòng nhỏ quanh đó, giao một lần mỗi sáng. Đây là nhóm khách quán mới vì mải đón khách chụp ảnh nên ít để ý.
- Không giảm giá cho khách quen chỉ vì sợ họ đi. Họ ở lại vì thói quen và vì quán, không vì giá.
Sau vài tháng, ví dụ chị Thảo có thêm khoảng ba mươi ly mang đi mỗi sáng và hai văn phòng đặt theo tuần, doanh thu lên lại khoảng 48 triệu, đủ để quán hoà vốn và chị có chút thu nhập. Quán vẫn chưa như trước, nhưng đã ra khỏi vùng phải bù tiền.
Nói chuyện với chủ nhà trước khi gia hạn
Với quán nhỏ, tiền mặt bằng thường là khoản cố định lớn nhất và cũng là khoản ít được đem ra bàn nhất. Khi cả phố mọc thêm quán, chủ nhà cũng thấy điều đó: nhiều mặt bằng cho thuê, nhiều người thuê ngắn hạn rồi bỏ đi. Một người thuê lâu năm, trả tiền đúng hẹn, có giá trị với chủ nhà hơn chủ quán thường nghĩ.
Thời điểm nói chuyện là khoảng hai ba tháng trước khi hết hợp đồng, không phải tuần cuối. Nội dung không phải là xin giảm giá vì khó khăn, mà là đề nghị cụ thể: giữ giá cũ thêm một năm, hoặc giảm một phần trong sáu tháng rồi trở lại mức cũ, đổi lại quán ký thời hạn dài hơn. Mang theo bảng tính, nói thật quán đang ở đâu.
Chủ nhà có thể từ chối, và đó cũng là thông tin quý: nếu chi phí mặt bằng không đổi được, hướng trụ nguyên trở nên khó hơn và hướng lùi ra cần nghĩ nghiêm túc. Nếu chủ nhà đồng ý một phần, mọi thay đổi nên ghi thành văn bản, có chữ ký hai bên; điều khoản phức tạp thì nhờ người có chuyên môn đọc giúp.
Chỗ hay sai là im lặng gia hạn theo giá mới chủ nhà đưa ra vì ngại, rồi ba tháng sau mới thấy không trả nổi.
Viết mốc dừng trước khi cần dùng tới
Mốc dừng là những câu viết sẵn, ký ngày tháng, dán ở chỗ chủ quán thấy mỗi tuần. Nó giúp quyết khi đầu óc còn tỉnh, thay vì quyết lúc đã mệt và tiếc. Mẫu chị Thảo viết:
- Nếu ba tháng liên tiếp doanh thu dưới 38 triệu, giảm còn một bạn phụ và rút ngắn giờ mở cửa buổi tối.
- Nếu tiền dự phòng của quán xuống dưới 15 triệu, không gia hạn mặt bằng ở hợp đồng tới và bắt đầu tìm chỗ nhỏ hơn.
- Không lấy tiền của gia đình bù vào quán quá một lần, và lần đó phải có kế hoạch cụ thể đi kèm.
- Hai tháng trước khi hết hợp đồng mặt bằng, ngồi lại với bảng tính, quyết gia hạn hay không, không để tới tuần cuối.
- Nếu có số quán đóng nhiều hơn số quán mở trong ba tháng liên tiếp, coi như làn sóng đã qua, xem lại kế hoạch theo hướng trụ lâu dài.
Mốc dừng không phải để bỏ cuộc, mà để không trượt dần tới chỗ mất hết. Rất nhiều quán đóng cửa không phải vì một quyết định sai, mà vì không có quyết định nào, chỉ bù tiền tháng này qua tháng khác.
Câu hỏi thường gặp
Phố có quá nhiều quán giống nhau thì có nên đóng quán ngay không?
Không cần đóng ngay. Trước tiên đọc xem làn sóng là tạm hay lâu dài, tính quán trụ được bao nhiêu tháng nếu doanh thu đứng ở mức hiện tại, rồi viết mốc dừng. Nhiều làn sóng rút đi sau một hai năm, quán có nền khách quen thường trụ được.
Có nên thêm món đang được ưa chuộng để giữ khách không?
Thường không đáng nếu cả phố đã bán món đó. Nếu muốn thử, thêm một món trong hai tuần và ghi xem có kéo khách mới không. Nếu chỉ là khách cũ đổi món, món mới chỉ thêm nguyên liệu tồn mà không thêm doanh thu.
Làm sao biết làn sóng mở quán đã qua đỉnh?
Đếm số quán mở và số quán đóng hoặc sang nhượng mỗi tháng trên phố. Khi số quán đóng bằng hoặc nhiều hơn số quán mở trong vài tháng liên tiếp, làn sóng thường đã qua đỉnh. Lượng khách ngày thường ổn định lại cũng là một dấu hiệu.
Tiền dự phòng của quán nên tính thế nào?
Chỉ tính tiền riêng của quán, tách khỏi tiền gia đình. Chia số tiền đó cho khoản thiếu mỗi tháng để biết quán trụ được bao lâu. Con số này để biết mình có bao nhiêu thời gian, không phải để tiêu hết rồi mới quyết.
Muốn thu hẹp hoặc tạm ngừng quán thì cần lưu ý gì?
Xem kỹ hợp đồng thuê mặt bằng, hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế về thủ tục tạm ngừng hoặc thay đổi, và báo trước cho người làm theo đúng thoả thuận. Nên quyết sớm khi còn tiền và còn sức, không đợi tới tuần cuối hợp đồng.