SachLuoc.comSách Lược
Khi doanh thu giảm, mùa thấp điểm

Mùa vắng mà vẫn phải trả lương: giữ ai, giao việc gì và nói với người làm thế nào

Mùa vắng khách nhưng lương vẫn phải trả. Cách chia người làm thành ba nhóm, tính giữ người rẻ hay tuyển lại rẻ, giao việc gì cho có ích và nói chuyện thẳng với nhân viên.

Young hairdresser practising on a mannequin head in an empty small salon in a coastal town, owner watching from a chair, both seen from behind, soft midday light

Mùa vắng không nhất thiết phải cho người làm nghỉ bớt, vì với nhiều tiệm nhỏ, giữ người chính qua vài tháng vắng rẻ hơn tuyển và dạy lại người mới khi vào mùa đông khách. Điều cần làm là chia người làm thành nhóm cần giữ bằng mọi giá, nhóm có thể giảm ca theo thoả thuận, và nhóm thời vụ, rồi giao cho người ở lại những việc có ích cho mùa sau.

Cũng quan trọng không kém là nói chuyện thẳng và sớm với người làm, thay vì để họ tự đoán qua việc tiệm vắng dần. Mọi thay đổi về giờ làm, tiền lương phải đúng hợp đồng và quy định lao động, nên hỏi luật sư hoặc kế toán trước. Ví dụ trong bài là một tiệm làm tóc nhỏ ở Khánh Hoà, giả định, đông khách mùa du lịch và vắng hẳn mùa mưa.

Giữ người rẻ hơn hay tuyển lại rẻ hơn

Khi vào mùa vắng, nhiều chủ tiệm tính rất nhanh: ba tháng lương một thợ là một khoản lớn, cho nghỉ thì tiết kiệm được ngay. Phép tính đó đúng nhưng thiếu. Nó bỏ qua những gì tiệm mất khi người đó đi và khi phải tìm người mới.

Những khoản ít được ghi lại gồm: thời gian tìm người, có khi vài tuần ngay đầu mùa đông khách; thời gian dạy việc, trong đó chủ tiệm hoặc thợ chính phải kèm, làm chậm cả tiệm; những khách bị phục vụ kém trong tháng đầu và không quay lại; và khách quen của người thợ cũ, nhiều người đi theo thợ chứ không theo tiệm. Với nghề cần tay nghề như làm tóc, sửa xe, nấu bếp, phần khách đi theo thợ có thể lớn hơn bạn nghĩ.

Ví dụ giả định ở tiệm tóc Khánh Hoà: một thợ chính lương khoảng 9 triệu mỗi tháng, mùa mưa ba tháng. Giữ lại tốn khoảng 27 triệu, trừ đi phần doanh thu thợ đó vẫn làm ra trong mùa vắng, ước 12 triệu, còn 15 triệu. Năm trước cho nghỉ, đầu mùa tiệm mất gần một tháng tìm người, chủ tiệm ước mất khoảng 20 khách quen của thợ cũ và một tháng làm việc chậm. Chỉ riêng 20 khách quen, mỗi người ghé vài lần trong mùa, đã là một khoản lớn hơn 15 triệu.

Chia người làm thành ba nhóm

Không phải ai cũng cần giữ theo cùng một cách. Chia ra để biết nên dồn tiền giữ ai và linh hoạt với ai:

NhómLà aiCách làm trong mùa vắngNếu mất người này
Giữ bằng mọi giáThợ chính có khách quen riêng, người nắm công thức, quy trìnhGiữ đủ thu nhập, giao thêm việc chuẩn bị cho mùa sauMất khách, mất cách làm, rất khó thay
Giảm ca theo thoả thuậnNgười làm lâu, việc thay được nhưng mất công dạyThoả thuận giảm ca, nghỉ phép dồn, hoặc làm việc khác trong tiệmTốn vài tuần dạy người mới
Thời vụNgười làm theo mùa, đã biết trước là theo mùaHẹn lịch quay lại mùa sau, giữ liên lạcTìm người mới tương đối dễ

Điều quan trọng là xếp nhóm theo giá trị thật, không theo cảm tình hay thâm niên. Một người làm lâu năm nhưng không có khách quen riêng và việc dễ thay có thể thuộc nhóm hai. Một thợ trẻ mới vào hai năm nhưng có nhiều khách hỏi tên lại thuộc nhóm một.

Với nhóm hai, mọi thoả thuận về giảm ca, nghỉ phép, đổi việc phải được người làm đồng ý và ghi lại rõ ràng, đúng hợp đồng đã ký. Nên hỏi kế toán hoặc luật sư nếu bạn không chắc cách làm đúng.

Giao việc gì cho người ở lại để có ích

Người ở lại mà ngồi chờ khách cả ngày thì vừa chán vừa thấy mình không cần thiết. Mùa vắng lại là lúc làm được những việc mùa đông không ai có thời gian:

  • Dạy và học kỹ thuật mới: thợ chính dạy thợ phụ những kiểu khó, cả tiệm thử kỹ thuật mới trên người nhà, người quen.
  • Ghi lại cách làm: công thức pha thuốc, cách xử lý từng loại tóc, cách chào khách. Thứ chỉ nằm trong đầu một người thì mất khi người đó đi.
  • Sửa sang, sắp xếp: sơn lại, sửa ghế, dọn kho, kiểm lại dụng cụ. Việc tay chân nhưng tiết kiệm được tiền thuê ngoài.
  • Gọi lại khách cũ: người làm nhắn hỏi thăm khách quen của mình, nhắc lịch, mời ghé lúc tiệm rảnh để không phải chờ.
  • Làm dịch vụ hợp mùa: nhận làm tại nhà cho người lớn tuổi, nhận làm cho đám cưới, sự kiện trong vùng nếu tiệm có tay nghề.
  • Chuẩn bị cho mùa đông khách: nhập trước vật tư không hỏng, lên lịch trực, viết sẵn hướng dẫn cho người thời vụ sẽ vào.

Khi giao việc, nói rõ vì sao việc đó quan trọng cho mùa sau. Người làm thấy mình đang góp vào tiệm chứ không chỉ được giữ lại vì thương thì gắn bó hơn nhiều.

Nói chuyện với người làm thế nào

Người làm biết tiệm vắng trước cả khi chủ tiệm nói. Họ thấy ghế trống, thấy chủ hay ngồi tính toán, và bắt đầu tự đoán. Đoán thường tệ hơn sự thật, nên người giỏi nhất, người dễ tìm việc khác nhất, lại là người đi trước. Vì vậy nên nói sớm, trước khi vào mùa vắng vài tuần, chứ không đợi đến tháng đầu tiên trả lương khó khăn.

Nói thẳng ba điều: tình hình tiệm trong mùa vắng bằng con số đơn giản, ví dụ số khách mỗi ngày dự kiến chỉ còn khoảng một nửa; tiệm định làm gì; và với từng người, công việc và thu nhập trong mấy tháng tới sẽ ra sao. Câu mẫu: "Mấy tháng mưa tới tiệm mình sẽ vắng như năm ngoái. Chị muốn giữ em vì khách quen của em nhiều. Lương vẫn giữ, nhưng ngày vắng em giúp chị dạy bé mới và ghi lại cách pha thuốc, được không em?"

Với người thuộc nhóm hai, đưa ra lựa chọn chứ không chỉ thông báo: giảm ca, dồn phép, làm thêm việc khác. Người được chọn thường chấp nhận dễ hơn người bị ép. Và lắng nghe: có người muốn nghỉ vài tuần về quê, có người cần làm đủ giờ vì gánh nặng gia đình. Xếp theo đó sẽ đỡ va chạm.

Chỗ hay sai khi giữ người qua mùa vắng

Cắt lương hoặc giờ làm đơn phương. Ngoài chuyện có thể trái hợp đồng và luật lao động, việc này làm mất lòng tin rất nhanh. Người làm sẽ nhớ chuyện đó cả khi tiệm đông trở lại.

Giữ ai cũng được, không ai bị ảnh hưởng. Nghe nhân hậu nhưng nếu tiền không đủ, đến giữa mùa vắng phải cho nghỉ cùng lúc nhiều người, tệ hơn nhiều so với sắp xếp sớm.

Hứa thưởng mùa sau khi chưa chắc làm được. Hứa để giữ người là con dao hai lưỡi. Nếu mùa sau không đông như mong đợi, lời hứa không giữ được sẽ làm mất người giỏi nhất.

Để người ở lại ngồi không. Ngồi chờ khách cả ngày làm người làm mệt mỏi và dễ bỏ đi hơn cả khi bận rộn. Giao việc có ích là cách giữ người không tốn thêm đồng nào.

Quên giữ liên lạc với người thời vụ. Người thời vụ làm tốt mùa trước là người dễ quay lại nhất. Một tin nhắn hỏi thăm giữa mùa vắng và hẹn lịch sớm giúp bạn khỏi phải tuyển từ đầu.

Khi tiền thật sự không đủ để giữ người

Có những năm mùa vắng sâu hơn dự tính, hoặc tiền để dành không đủ, và chủ tiệm không thể giữ thu nhập cho cả nhóm một lẫn nhóm hai. Lúc đó cần thứ tự rõ ràng thay vì cắt đều mỗi người một ít. Cắt đều nghe công bằng nhưng thường làm người giỏi nhất ra đi, vì họ là người dễ tìm chỗ khác trả đủ nhất, trong khi tiệm vẫn không đủ tiền.

Thứ tự thường hợp lý là: giữ trọn nhóm một trước; với nhóm hai, đưa ra các lựa chọn để từng người tự chọn; với người thời vụ, nói thẳng là mùa này tiệm chưa cần và hẹn lịch quay lại. Chủ tiệm và người nhà cũng nên tự giảm phần mình rút ra từ tiệm trước khi đề nghị người làm chia sẻ khó khăn. Người làm nhìn thấy điều đó, và nó làm lời đề nghị của bạn có sức nặng hơn.

Nếu đã phải nghĩ tới việc chấm dứt hợp đồng với ai đó, đây là việc có quy định riêng về báo trước, trợ cấp và thủ tục. Đừng làm theo thói quen trong xóm. Hỏi luật sư hoặc kế toán, làm đúng từng bước, và nói chuyện với người làm một cách đàng hoàng, vì người cũ nói gì về tiệm cũng ảnh hưởng tới việc tuyển người sau này.

Các bước làm trước khi vào mùa vắng

Làm theo thứ tự, mỗi bước ghi ra giấy để không quên khi mùa bận vừa kết thúc:

  1. Liệt kê từng người làm, xếp vào một trong ba nhóm, ghi lý do.
  2. Tính tổng lương cần giữ cho nhóm một và nhóm hai theo phương án dự kiến, so với tiền để dành cho mùa vắng.
  3. Nếu không đủ, xem lại nhóm hai: thoả thuận được những gì, cần hỏi kế toán, luật sư điều gì.
  4. Lên danh sách việc cho người ở lại theo từng tuần.
  5. Nói chuyện riêng với từng người, nghe họ, chốt cách làm và ghi lại.
  6. Hẹn lịch quay lại với người thời vụ, lưu số liên lạc.
  7. Giữa mùa vắng, xem lại một lần: tiền có đủ không, người làm có ổn không.

Cách tự kiểm sau mùa vắng: đếm xem người nhóm một còn đủ không, người thời vụ quay lại được bao nhiêu, và tháng đầu mùa đông khách có bị chậm vì thiếu người hay không. Ghi vào sổ để năm sau điều chỉnh.

Sau hai ba mùa ghi như vậy, bạn sẽ biết chính xác tiệm mình cần giữ mấy người qua mùa vắng, cần bao nhiêu tiền cho việc đó, và việc gì đáng làm trong những tuần rảnh. Đó là thứ không ai khuyên thay được.

Câu hỏi thường gặp

Mùa vắng có được giảm lương nhân viên không?

Tiền lương và giờ làm đã ghi trong hợp đồng lao động thì không nên tự ý thay đổi. Mọi thay đổi cần được người làm đồng ý và làm đúng quy định. Trước khi làm, nên hỏi luật sư hoặc kế toán để biết cách thoả thuận hợp pháp với từng loại hợp đồng.

Thợ chính đòi nghỉ mùa vắng để đi làm chỗ khác thì sao?

Hỏi rõ lý do, thường là chuyện thu nhập. Nếu thợ này thuộc nhóm cần giữ, tính xem giữ đủ thu nhập tốn bao nhiêu so với mất khách quen của họ. Nhiều khi giao thêm việc như dạy người mới, làm tại nhà cho khách là cách bù được thu nhập.

Có nên cho nhân viên nghỉ hết rồi tiệm đóng cửa trong mùa vắng không?

Với tiệm có mùa vắng rất sâu và người làm chủ yếu là thời vụ, đóng hẳn vài tuần có thể hợp lý. Nhưng nếu có thợ chính có khách quen, nên tìm cách giữ họ. Việc tạm ngừng kinh doanh có thể có thủ tục riêng, hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế.

Làm sao để người làm không cảm thấy bị giữ lại vì thương hại?

Giao việc có mục đích rõ ràng và nói vì sao việc đó quan trọng cho mùa sau. Khi người làm dạy được người mới, ghi lại được cách làm, gọi lại được khách cũ, họ thấy mình góp phần chứ không phải được nuôi qua mùa.

Tiệm chỉ có hai vợ chồng và một thợ phụ thì có cần chia nhóm không?

Không cần bảng phức tạp, nhưng vẫn nên trả lời một câu: mất người thợ phụ này đầu mùa sau thì tốn bao nhiêu để tìm và dạy lại. Câu trả lời đó quyết định nên giữ hay để họ nghỉ có hẹn quay lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138