SachLuoc.comSách Lược
Khi hợp tác, liên kết

Làm ăn chung đổ vỡ: tách ra thế nào để chia tài sản, khách và nợ cho sòng phẳng

Hai người làm chung không còn hợp: ba đường tách (một người mua lại, bán cả tiệm, chia đôi), bảng liệt kê tài sản và nợ, cách giữ khách và nhân viên khi tách ra.

Two Vietnamese men packing kitchen equipment into cardboard boxes in an emptied small restaurant, one holding a pot, seen from behind the counter, flat grey daylight

Khi làm ăn chung đã đổ vỡ, đường tách ra ít tốn kém nhất thường là một người mua lại phần của người kia theo giá tính trên bảng tài sản trừ nợ, trả dần theo lịch có giấy. Bán cả tiệm hay chia đôi tài sản chỉ nên chọn khi không ai muốn hoặc không ai đủ sức giữ tiệm.

Lúc chia tay là lúc hai người khó nói chuyện với nhau nhất, nhưng lại phải giải quyết nhiều việc nhất: đồ đạc, hàng tồn, tiền cọc, nợ nhà cung cấp, khách quen, nhân viên, tên tiệm. Bài này đưa ra ba đường tách, bảng liệt kê để hai bên cùng nhìn một danh sách, cách định giá phần góp và thứ tự báo tin cho những người xung quanh. Các ví dụ trong bài là giả định; phần pháp lý chỉ là nguyên tắc, cần hỏi luật sư và cơ quan đăng ký kinh doanh cho trường hợp của bạn.

Dấu hiệu đã tới lúc tách, không cố thêm nữa

Nhiều cặp kéo dài thêm cả năm sau khi đã biết không thể làm chung, vì ngại chuyện chia và hy vọng mọi thứ tự ổn. Thời gian đó thường làm tài sản của tiệm hao đi và quan hệ tệ hơn, nên tách sớm thường đỡ thiệt hơn tách muộn. Một số dấu hiệu cho thấy đã tới lúc: hai người không còn họp với nhau mà chỉ nhắn qua nhân viên; mỗi người bắt đầu giữ sổ riêng vì không tin sổ của người kia; một người đã âm thầm tìm mặt bằng khác; nhân viên phải chọn phe khi nhận việc.

Ví dụ giả định: chị Trang và chị Hoa cùng mở tiệm nail ở Lâm Đồng ba năm. Năm thứ ba, chị Hoa muốn mở thêm chi nhánh, chị Trang muốn giữ nhỏ để có thời gian cho con. Hai người cãi nhau mỗi lần họp, rồi thôi không họp. Khách quen bắt đầu nhận ra không khí căng thẳng. Ở đây không ai sai; hai người chỉ muốn hai thứ khác nhau cho cùng một tiệm. Nhận ra điều đó sớm giúp họ bàn chuyện tách như hai người hiểu nhau, thay vì như hai người giận nhau.

Câu nên tự hỏi: nếu bây giờ mới bắt đầu, mình có chọn người này làm chung không? Nếu câu trả lời của cả hai đều là không, việc còn lại là tách thế nào cho gọn.

Ba đường tách và khi nào hợp

Mỗi đường có cái giá riêng. Bảng giúp hai người cùng nhìn ra phương án thay vì mỗi người giữ một phương án trong đầu.

Đường táchHợp khiCái giá phải trảRủi ro hay gặp
Một người mua lại phần người kiaMột bên muốn và đủ sức giữ tiệmNgười mua phải có tiền hoặc trả dầnTrả dần rồi không trả đủ; người bán mở tiệm cạnh tranh ngay bên cạnh
Bán cả tiệm cho người ngoài, chia tiềnKhông ai muốn giữ, tiệm còn giá trịMất thời gian tìm người mua, giá thường thấp hơn mong đợiKéo dài, tiệm xuống dốc trong lúc chờ bán
Đóng tiệm, chia tài sản còn lạiTiệm lỗ, không ai muốn muaĐồ đạc bán lại được rất ít so với lúc muaTranh cãi về món nào thuộc về ai
Chia đôi thành hai tiệmCó hai mảng tách được, như hai chi nhánhMỗi tiệm nhỏ đi, phải chia kháchHai tiệm thành đối thủ của nhau

Trong ví dụ tiệm nail, chị Hoa muốn giữ và mở rộng, chị Trang muốn rút. Đường hợp nhất là chị Hoa mua lại phần chị Trang. Câu hỏi còn lại là giá bao nhiêu và trả thế nào.

Bảng liệt kê: mọi thứ phải đặt lên bàn

Trước khi bàn giá, hai người cùng làm một bảng liệt kê đầy đủ. Mỗi người tự liệt kê riêng rồi ghép lại, món nào một người có mà người kia không có thì đánh dấu để làm rõ.

  • Tiền mặt và tiền trong tài khoản của tiệm tại ngày chốt.
  • Tiền cọc mặt bằng, cọc nhà cung cấp, cọc thiết bị thuê.
  • Máy móc, đồ đạc, kèm giá có thể bán lại thật, không phải giá lúc mua.
  • Hàng tồn và nguyên liệu, đếm thật vào ngày chốt.
  • Tiền khách còn nợ tiệm và tiền khách đã trả trước như thẻ trả trước, gói dịch vụ chưa dùng hết.
  • Nợ của tiệm: nhà cung cấp, lương nhân viên chưa trả, tiền thuê còn thiếu, thuế còn phải nộp.
  • Các cam kết còn hạn: hợp đồng thuê mặt bằng, hợp đồng với nhân viên, đơn hàng đã nhận.
  • Tên tiệm, tài khoản mạng xã hội, số điện thoại của tiệm, danh sách khách. Đây là những thứ hay bị bỏ qua nhưng gây tranh chấp nhiều nhất.

Dòng về tiền khách đã trả trước rất quan trọng với các tiệm dịch vụ. Nếu tiệm đã bán nhiều gói dịch vụ trả trước, đó là một khoản nợ với khách mà ai giữ tiệm sẽ phải phục vụ tiếp. Bỏ sót nó khi tính giá là người mua lại tiệm phải làm không công cho số tiền người bán đã chia.

Định giá phần góp: cách tính bằng giấy bút

Cách dưới đây không thay được thẩm định chuyên nghiệp, nhưng đủ để hai người có một con số chung để bắt đầu bàn.

  1. Cộng giá trị tài sản thật: tiền mặt, tiền cọc thu hồi được, máy móc theo giá bán lại, hàng tồn theo giá vốn, tiền khách còn nợ có khả năng đòi được.
  2. Trừ toàn bộ nợ: nhà cung cấp, lương chưa trả, thuế còn phải nộp, tiền khách đã trả trước cho dịch vụ chưa làm.
  3. Phần còn lại là giá trị ròng. Ví dụ giả định ở tiệm nail: tài sản 260 triệu đồng, nợ 70 triệu đồng, giá trị ròng 190 triệu đồng.
  4. Bàn thêm một khoản cho tên tuổi và khách quen, nếu có. Khoản này khó tính nhất; cách nhẹ nhàng là hai bên mỗi người đưa ra một con số rồi lấy ở giữa, hoặc thống nhất một khoản cố định nhỏ.
  5. Nhân với tỷ lệ sở hữu đã thoả thuận. Nếu chị Trang sở hữu một nửa, phần của chị là 95 triệu đồng cộng một nửa khoản tên tuổi nếu có.
  6. Nếu hai bên không thống nhất được, mời một người thứ ba cả hai tin, hoặc thuê dịch vụ thẩm định giá, chia đôi chi phí.

Bước hai là bước hay bị làm thiếu. Người muốn rút thường nhớ rõ tài sản, còn người ở lại thường nhớ rõ nợ. Làm chung một bảng là cách để cả hai cùng thấy đủ.

Trả dần và cam kết không cạnh tranh

Lịch trả có giấy. Người mua lại thường không có đủ tiền trả một lần. Trả dần theo tháng là bình thường, nhưng phải có giấy ghi số tiền, ngày trả, và nếu chậm trả thì xử lý thế nào. Phần này nên nhờ luật sư soạn.

Ai chịu nợ cũ sau ngày tách. Nợ phát sinh trước ngày chốt mà lúc làm bảng chưa biết, như một hoá đơn nhà cung cấp gửi muộn, ai chịu? Ghi rõ: nợ trước ngày chốt chia theo tỷ lệ cũ, nợ sau ngày chốt người ở lại chịu.

Thoả thuận không mở tiệm cạnh tranh ngay bên cạnh. Người mua lại lo người rút ra mở tiệm cùng loại ngay cạnh và kéo khách đi. Hai bên có thể thoả thuận một khoảng cách hoặc thời gian. Giá trị pháp lý của thoả thuận kiểu này có giới hạn, cần hỏi luật sư.

Đứng tên giấy tờ. Nếu tiệm đã đăng ký kinh doanh, việc thay đổi chủ, thay đổi thành viên cần làm thủ tục với cơ quan đăng ký kinh doanh. Đừng để người đã rút vẫn đứng tên trên giấy phép và hợp đồng thuê, vì họ vẫn có thể phải chịu trách nhiệm.

Báo tin cho nhân viên, khách và nhà cung cấp

Thứ tự báo tin ảnh hưởng tới việc tiệm có giữ được người và khách sau khi tách hay không. Nên báo nhân viên trước, sau khi hai chủ đã thống nhất xong và có ngày chốt. Nhân viên nghe tin từ khách hay từ hàng xóm sẽ lo cho công việc của mình và có thể nghỉ trước. Hai chủ cùng có mặt khi báo, nói rõ ai sẽ là chủ sau ngày nào, lương và chế độ có thay đổi không.

Tiếp theo là nhà cung cấp, đặc biệt là những nơi tiệm đang nợ hoặc có hợp đồng. Báo bằng văn bản ngắn hoặc tin nhắn, có cả hai chủ cùng xác nhận, nói rõ từ ngày nào thì ai chịu trách nhiệm thanh toán. Việc này tránh trường hợp nhà cung cấp vẫn đòi người đã rút.

Khách quen nên được báo nhẹ nhàng, không cần kể lý do. Một câu mẫu cho tiệm nail trong ví dụ: "Từ tháng sau chị Hoa sẽ phụ trách tiệm, chị Trang nghỉ để có thời gian cho gia đình. Các gói dịch vụ của anh chị vẫn dùng bình thường." Câu này trả lời đúng điều khách lo nhất: gói đã trả trước có mất không.

Điều không nên làm là nói xấu người kia với nhân viên hay khách, dù tách ra trong không vui. Khách và nhân viên nghe những chuyện đó thường mất niềm tin vào cả hai người, không riêng ai.

Việc không nên làm trong lúc đang tách

Giai đoạn từ lúc quyết tách tới ngày chốt là lúc dễ xảy ra những việc làm hỏng cả cuộc thương lượng. Hai bên nên hứa với nhau, tốt nhất bằng vài dòng viết ra, không làm những việc dưới đây.

  • Rút tiền khỏi tài khoản tiệm ngoài các khoản chi thường ngày đã thống nhất. Một lần rút không báo là đủ để bên kia nghi mọi con số khác.
  • Mang máy móc, hàng hoá về nhà với lý do giữ hộ. Đồ phải nằm nguyên chỗ cho tới khi bảng liệt kê được chốt.
  • Xả hàng giá rẻ để lấy tiền mặt nhanh. Hàng tồn bị bán dưới giá vốn làm giảm giá trị chung, và người thiệt là cả hai.
  • Ký hợp đồng mới, nhận đơn lớn, nhận cọc của khách mà không hỏi bên kia. Những cam kết mới trong giai đoạn này làm bảng nợ thay đổi trong khi đang tính.
  • Rủ riêng nhân viên giỏi hoặc khách lớn sang chỗ mới trước khi tách xong.

Nếu có một bên làm những việc này, bên còn lại nên ghi lại ngày giờ, số tiền, món đồ, và đưa vào bảng khi tính giá. Không cần cãi tại chỗ; cái cần là con số cuối cùng phản ánh đúng những gì đã xảy ra.

Câu hỏi thường gặp

Người góp vốn muốn rút nhưng không ai mua lại thì sao?

Khi không ai trong nhóm đủ sức mua lại, có thể tìm người ngoài mua phần đó, bán cả tiệm hoặc đóng tiệm chia tài sản. Thoả thuận ban đầu có điều khoản rút vốn thì làm theo đó; không có thì cần thương lượng và hỏi luật sư.

Tên tiệm thuộc về ai khi tách ra?

Nếu tên đã đăng ký bảo hộ thì theo người đứng tên. Nếu chưa, tên thường đi theo người giữ tiệm, nhưng nên ghi rõ trong thoả thuận tách để người rút không dùng tên đó mở tiệm khác.

Nhân viên muốn đi theo người rút ra thì có được không?

Nhân viên có quyền chọn nơi làm việc. Hai chủ có thể thoả thuận về việc không chủ động lôi kéo nhân viên trong một thời gian, nhưng không thể cấm người lao động nghỉ việc theo đúng luật lao động.

Có nên nhờ người thứ ba đứng giữa khi tách không?

Nên, nếu hai người không còn nói chuyện bình tĩnh được. Người thứ ba có thể là người lớn trong gia đình, một người cùng nghề được cả hai tin, hoặc luật sư. Họ giúp giữ cuộc bàn tập trung vào bảng liệt kê thay vì chuyện cũ.

Tách ra rồi người ở lại không trả đủ tiền theo lịch thì làm gì?

Vì vậy lịch trả dần phải có giấy, ghi rõ số tiền, ngày trả và cách xử lý khi chậm. Khi bị chậm, nhắc bằng văn bản trước, sau đó hỏi luật sư về các bước tiếp theo.

Làm sao để lần sau làm chung không đổ vỡ như vậy?

Ghi điều khoản rút vốn, cách định giá phần góp và quyền quyết ngay từ ngày đầu, khi mọi người còn vui vẻ. Phần lớn chuyện khó khăn khi tách là do lúc vào đã không ai muốn nói tới lúc ra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138