SachLuoc.comSách Lược
Khi hợp tác, liên kết

Lập nhóm mua chung nguyên liệu với các tiệm cùng nghề: gom đơn, chia hàng, chia tiền

Năm tiệm nhỏ gom đơn mua chung nguyên liệu để được giá lô: khi nào đáng làm, ai làm đầu mối, chia hàng hao hụt và tiền ứng trước ra sao, bảng tự kiểm sau ba tháng.

Several Vietnamese small shop owners unloading sacks of flour from a small truck at dawn in a narrow alley, one man counting bags, wide angle, cool early light

Mua chung nguyên liệu với các tiệm cùng nghề đáng làm khi món hàng đó chiếm phần lớn chi phí, dùng đều đặn, để được lâu và mức giá lô thấp hơn rõ so với mua lẻ. Nhóm chạy bền khi có một người đầu mối được trả công, tiền thu trước khi đặt hàng và cách chia hao hụt được ghi ra từ đầu.

Mua chung nghe đơn giản: gom đơn của nhiều tiệm thành một đơn lớn để lấy giá tốt hơn. Phần khó nằm ở sau khi hàng về: ai ứng tiền, ai đi nhận, bao bì rách thì ai chịu, tiệm đặt rồi không lấy thì sao. Bài này đưa ra cách chọn món nên mua chung, cách tổ chức nhóm, cách chia và bảng tự kiểm sau ba tháng. Ví dụ và con số trong bài là giả định.

Món nào đáng mua chung, món nào không

Không phải nguyên liệu nào cũng hợp mua chung. Bảng dưới là cách chấm nhanh cho một nhóm tiệm bánh mì, áp tương tự cho ngành khác.

Đặc điểm của món hàngHợp mua chungKhông hợp mua chung
Chiếm bao nhiêu trong chi phí nguyên liệuPhần lớn, như bột mì, dầu ăn, ly giấyMón lặt vặt, gia vị phụ
Độ đồng đềuHàng chuẩn, tiệm nào dùng cũng như nhauMỗi tiệm dùng một loại riêng theo công thức
Hạn dùngĐể được vài tuần đến vài thángRau tươi, thịt, hàng chỉ để được một hai ngày
Chênh giá lô và giá lẻRõ ràng, đủ bù công đi nhận và chiaChênh rất ít, không bù nổi công
Cách chiaTheo bao, thùng nguyênPhải cân lẻ, chia nhỏ, dễ hao hụt

Món nằm hoàn toàn ở cột trái là ứng viên tốt nhất để bắt đầu. Ví dụ giả định: năm tiệm bánh mì ở TP Hồ Chí Minh mỗi tiệm dùng khoảng 20 bao bột một tháng. Gom thành một đơn 100 bao thì nhà phân phối báo giá thấp hơn giá lẻ một khoản đáng kể mỗi bao, và giao tận một điểm. Trong khi đó rau thơm thì mỗi tiệm vẫn nên tự đi chợ, vì giá chênh không bao nhiêu mà chia rau thì vừa mất công vừa hỏng.

Con số chênh lệch cụ thể phải tự hỏi nhà cung cấp, vì mỗi ngành, mỗi vùng mỗi khác. Đừng lập nhóm dựa trên lời đồn rằng mua lô rẻ hơn nhiều; xin báo giá bằng văn bản cho cả mức lẻ và mức lô trước.

Người đầu mối: việc gì và nên được trả gì

Gom đơn đúng hạn. Đặt một ngày cố định trong tuần hoặc trong tháng để chốt đơn. Tiệm nào báo muộn thì đợi đợt sau. Không có hạn chốt cứng, đầu mối sẽ phải đi hỏi từng người mỗi lần.

Thu tiền trước khi đặt. Đây là việc khó nói nhất nhưng quan trọng nhất. Đầu mối không nên ứng tiền túi cho cả nhóm, vì chỉ một tiệm chậm trả là đầu mối gánh thay.

Nhận hàng và kiểm. Đếm số bao, xem bao bì, hạn dùng ngay lúc nhận, ghi lại hàng lỗi và báo nhà cung cấp trước khi chia.

Chia và giao cho từng tiệm hoặc để tiệm tới lấy. Thống nhất trước là đầu mối giao hay các tiệm tự đến, và trong bao lâu phải lấy.

Giữ sổ. Mỗi đợt một trang: ai đặt bao nhiêu, đã trả bao nhiêu, nhận bao nhiêu, lỗi bao nhiêu.

Công cho đầu mối. Việc đầu mối tốn vài giờ mỗi đợt. Nhóm nên trả công, ví dụ một khoản nhỏ trên mỗi bao, hoặc đầu mối được lấy phần hàng của mình miễn phí vận chuyển. Đầu mối làm không công thường chỉ trụ được vài tháng rồi bỏ.

Lập nhóm trong hai tuần: các bước

Bước dưới đây dành cho nhóm ba đến sáu tiệm, quy mô dễ quản lý nhất khi mới bắt đầu.

  1. Chọn một món duy nhất để thử, món đáp ứng cột trái của bảng ở trên.
  2. Mỗi tiệm ghi lượng dùng thật của ba tháng gần nhất, không ghi lượng ước. Lượng ước thường cao hơn thật, làm đơn chung bị đặt dư.
  3. Đầu mối xin báo giá ở hai hoặc ba nhà cung cấp cho cả mức lẻ và mức lô, kèm điều kiện giao hàng, đổi trả hàng lỗi, thời hạn thanh toán.
  4. Cả nhóm ngồi lại chọn nhà cung cấp và thống nhất năm điều: ngày chốt đơn, ngày nộp tiền, cách nhận hàng, công đầu mối, và tiệm đặt rồi không lấy thì xử lý thế nào.
  5. Viết năm điều đó ra một trang, mỗi tiệm ký hoặc nhắn xác nhận.
  6. Chạy đợt đầu nhỏ hơn bình thường, chỉ khoảng một nửa lượng dùng của mỗi tiệm, để thử quy trình mà không ai bị kẹt hàng.

Đợt đầu nhỏ là chỗ nhiều nhóm bỏ qua vì muốn được giá tốt nhất ngay. Nhưng đợt đầu sẽ lộ ra những vấn đề như xe giao không vào được hẻm, một tiệm không có chỗ chứa, hoặc nhà cung cấp giao thiếu. Sửa những thứ đó khi đơn còn nhỏ thì rẻ hơn nhiều.

Chia hao hụt, hàng lỗi và tiệm đặt rồi không lấy

Hàng về luôn có chút hao hụt: một bao rách, một thùng móp, vài chai rò. Nếu không có quy tắc, đầu mối sẽ phải tự quyết chia cho ai, và tiệm nào nhận phải bao rách cũng thấy mình bị thiệt. Quy tắc đơn giản nhất là hàng lỗi được ghi lại, báo nhà cung cấp đổi; nếu không đổi được thì thiệt hại chia đều theo tỷ lệ đơn của mỗi tiệm, trừ vào tiền đợt sau. Cách này tránh được chuyện ai nhận phải món lỗi thì người đó chịu một mình.

Tiệm đặt rồi không lấy là chuyện thứ hai. Vì tiền đã thu trước, chuyện này ít gây thiệt về tiền, nhưng hàng nằm ở chỗ đầu mối chiếm chỗ và có thể hết hạn. Nên thống nhất: hàng không lấy sau ba ngày thì đầu mối được quyền bán lại cho tiệm khác trong nhóm theo giá vốn, tiền trả lại cho tiệm đã đặt sau khi bán được. Quá hai lần đặt không lấy thì tiệm đó tạm ngừng tham gia vài đợt.

Chuyện thứ ba là tiệm muốn đặt thêm sau khi đã chốt đơn. Đầu mối nên giữ nguyên tắc: đơn đã gửi thì không sửa, cần thêm thì tự mua lẻ hoặc đợi đợt sau. Mềm tay một lần sẽ thành lệ, và hạn chốt đơn mất ý nghĩa.

Chỗ hay sai và vì sao

Phần lớn nhóm mua chung tan không phải vì giá không tốt, mà vì những lỗi tổ chức dưới đây.

  • Đầu mối ứng tiền cho cả nhóm. Vài tháng sau đầu mối đang bị các tiệm nợ một khoản lớn và không muốn làm tiếp.
  • Không có hạn chốt đơn. Đơn kéo dài cả tuần, nhà cung cấp bực vì đơn đổi liên tục.
  • Mua chung quá nhiều món ngay từ đầu. Mỗi món một nhà cung cấp, một lịch giao, sổ sách rối và đầu mối quá tải.
  • Chọn nhà cung cấp chỉ vì giá thấp nhất. Nếu họ giao chậm hoặc hàng không đều chất lượng, cả nhóm cùng bị ảnh hưởng một lúc, không còn tiệm nào có nguồn dự phòng.
  • Một tiệm lớn chiếm phần lớn đơn. Tiệm đó dần nói chuyện riêng với nhà cung cấp và rời nhóm, các tiệm còn lại không đủ lượng để giữ giá lô.

Lỗi thứ tư đáng chú ý: mỗi tiệm nên giữ liên lạc với một nguồn mua lẻ dự phòng, phòng khi đợt mua chung bị trễ. Mua chung là để giảm chi phí, không phải để giao trọn nguồn hàng của tiệm vào tay một nhà cung cấp.

Bảng tự kiểm sau ba tháng

Sau ba đợt, cả nhóm ngồi lại chấm từng dòng. Nếu hơn hai dòng ra "không", nên sửa cách làm hoặc dừng.

Câu hỏiCách kiểmCó / Không
Giá thật sự thấp hơn mua lẻ sau khi trừ công đầu mối và vận chuyển?So hoá đơn ba đợt với giá lẻ cùng thời điểm
Mọi đợt đều thu đủ tiền trước khi đặt?Xem sổ của đầu mối
Hàng lỗi được ghi và xử lý đúng quy tắc?Đếm số lần có lỗi và cách đã chia
Đầu mối vẫn muốn làm tiếp?Hỏi thẳng, cho người khác thay nếu cần
Không tiệm nào bị thiếu hàng vì đợt mua chung trễ?Hỏi từng tiệm

Dòng đầu tiên là dòng quan trọng nhất và hay bị tính sai, vì người ta chỉ so giá trên hoá đơn mà quên công đi nhận, công chia và tiền xe. Nếu sau khi tính đủ mà chênh lệch chỉ còn rất nhỏ, mua chung đang tốn công hơn là tiết kiệm.

Nói chuyện với nhà cung cấp: đề nghị gì, đừng đòi gì

Nhà cung cấp nhìn nhóm mua chung bằng hai con mắt. Một mặt, họ được một đơn lớn, giao một điểm, thu tiền một lần, đỡ công hơn giao lẻ cho từng tiệm. Mặt khác, họ lo nhóm sẽ tan sau vài đợt, hoặc lo bị ép giá xuống mức không còn lời. Buổi nói chuyện đầu nên trấn an mặt thứ hai bằng những thứ cụ thể, thay vì chỉ hỏi giá thấp nhất là bao nhiêu.

Những thứ nhóm có thể đề nghị đổi lấy giá lô: lịch đặt hàng cố định, ví dụ mỗi tháng hai đợt vào cùng ngày; một điểm nhận hàng thuận tiện cho xe; thanh toán ngay khi giao, không đòi nợ gối đầu; một người đầu mối duy nhất để nhà cung cấp không phải nói chuyện với năm người. Đó là những thứ thật sự làm nhà cung cấp đỡ tốn, nên họ có lý do để giảm giá.

Những thứ không nên đòi ngay từ đầu: giá bằng giá đại lý cấp một, giao hàng miễn phí tận từng tiệm, đổi trả không điều kiện, công nợ dài ngày. Đòi những thứ đó khi nhóm chưa chứng minh được mình đặt đều sẽ làm nhà cung cấp hoặc từ chối, hoặc đồng ý cho có rồi giao hàng kém hơn. Ví dụ giả định ở nhóm năm tiệm bánh mì: nhóm xin giá lô cho 100 bao mỗi đợt, cam kết hai đợt mỗi tháng và trả tiền khi nhận; sau ba tháng đặt đều mới hỏi thêm chuyện giao tận từng tiệm.

Một điều nữa: đầu mối nên giữ lại báo giá và mọi thay đổi giá bằng tin nhắn hoặc giấy. Khi nhà cung cấp báo tăng giá, cả nhóm có căn cứ để so và quyết có đổi nguồn hay không.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm mua chung nên có bao nhiêu tiệm?

Ba đến sáu tiệm là dễ quản lý khi mới bắt đầu. Ít hơn thì thường không đủ lượng để được giá lô; nhiều hơn thì việc gom đơn, thu tiền, chia hàng nặng dần và cần chia thành nhiều đầu mối.

Mua chung có cần hoá đơn riêng cho từng tiệm không?

Câu này phụ thuộc vào cách mỗi tiệm kê khai thuế. Nên hỏi kế toán trước và trao đổi với nhà cung cấp xem họ có xuất hoá đơn tách theo từng tiệm được không, tránh trường hợp một tiệm đứng tên cả lô.

Đầu mối có nên được nhận phần trăm hoa hồng không?

Có thể, miễn là cả nhóm biết và đồng ý. Điều cần tránh là đầu mối nhận khoản riêng từ nhà cung cấp mà nhóm không biết, vì khi lộ ra thì niềm tin của cả nhóm mất ngay.

Có nên mua chung với tiệm đang cạnh tranh với mình không?

Được, vì mua chung chỉ đụng đến đầu vào, không đụng tới khách và giá bán. Nhiều tiệm cùng ngành cạnh tranh ở quầy nhưng vẫn mua chung bột, ly, bao bì. Chỉ nên tránh bàn chuyện giá bán khi ngồi với nhau.

Một tiệm muốn rời nhóm thì xử lý ra sao?

Tiệm đó báo trước ít nhất một đợt, lấy hết hàng đã đặt và thanh toán đủ. Nhóm xem lại lượng đơn còn lại có giữ được giá lô không, nếu không thì tìm thêm tiệm khác hoặc đàm phán lại với nhà cung cấp.

Có cần lập tổ hợp tác hay hợp tác xã để mua chung không?

Với nhóm nhỏ mua một vài món, thường chưa cần. Khi nhóm lớn dần, có tài sản chung hoặc muốn ký hợp đồng lớn bằng tên chung thì nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và luật sư về hình thức phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138