SachLuoc.comSách Lược
Khi doanh thu giảm, mùa thấp điểm

Sản phẩm trái mùa cho tháng vắng: chọn món nào, thử nhỏ ra sao trước khi làm thật

Thêm sản phẩm trái mùa để lấp tháng vắng nghe dễ mà hay lỗ. Bốn tiêu chí chọn, bảng chấm ý tưởng, cách thử bốn tuần và cách tính lãi không tự lừa mình.

Two women in hairnets shaping small pastries on a floured wooden table in a modest family bakery workshop, hands in focus, faces out of frame, overhead angle, soft window light

Sản phẩm trái mùa đáng làm khi nó dùng lại được người, máy và khách sẵn có của tiệm, bán đúng vào những tuần vắng, và không bắt bạn ôm nhiều hàng tồn. Thiếu một trong ba điều đó, sản phẩm mới thường biến thành một việc kinh doanh thứ hai chạy song song, tốn công và tốn vốn hơn phần nó đem lại.

Cách làm an toàn là liệt kê vài ý tưởng, chấm điểm theo bốn tiêu chí, chọn một cái và thử nhỏ trong bốn tuần với khách quen trước khi làm thật. Ví dụ trong bài là một cơ sở làm bánh kẹo Tết gia đình ở Ninh Bình, giả định, có mùa bận từ tháng Mười đến Tết và mùa vắng gần nửa năm còn lại.

Trái mùa nghĩa là gì với một tiệm nhỏ

Với doanh nghiệp lớn, thêm sản phẩm là cả một dự án. Với tiệm nhỏ, sản phẩm trái mùa nên được hiểu hẹp hơn nhiều: một thứ bán thêm trong những tuần vắng, để người làm có việc, máy móc không nằm im, và khách quen vẫn có lý do ghé. Mục tiêu đầu tiên không phải là kiếm thật nhiều, mà là bù được một phần chi phí cố định vẫn phải trả trong mùa vắng.

Hiểu theo cách đó thì nhiều ý tưởng nghe hay sẽ tự rơi ra. Cơ sở bánh kẹo ở ví dụ từng nghĩ tới bán đồ uống đóng chai mùa hè, nhưng việc đó không dùng lại được lò nướng, không dùng tay nghề của thợ, và phải cạnh tranh với những người đã bán đồ uống từ lâu. Nó là một việc kinh doanh khác hẳn, không phải sản phẩm trái mùa.

Ngược lại, một ý tưởng nghe nhỏ như nhận làm bánh cho tiệc thôi nôi, tiệc sinh nhật trong xóm lại dùng đúng lò, đúng thợ, đúng nguyên liệu quen, và bán cho đúng những gia đình vẫn mua bánh Tết mỗi năm. Doanh thu có thể không lớn, nhưng gần như mỗi đồng thu về là phần bù vào chi phí đang phải trả.

Bốn tiêu chí chọn sản phẩm trái mùa

Dùng lại được người và máy có sẵn. Nếu phải mua thêm máy hoặc thuê thêm người có tay nghề khác, chi phí ban đầu sẽ ăn hết phần lãi mùa đầu. Câu hỏi: thợ đang có làm được sau vài buổi tập không, máy đang có dùng được không?

Bán cho khách đã quen tiệm. Tìm khách mới cho một sản phẩm mới là hai việc khó cộng lại. Khách đã tin chất lượng của tiệm thì dễ thử món mới hơn nhiều. Câu hỏi: ai trong số khách quen sẽ mua thứ này?

Bán đúng vào tuần vắng. Có sản phẩm hay nhưng mùa bán lại trùng mùa bận, làm tiệm càng quá tải. Câu hỏi: nhu cầu của sản phẩm này rơi vào tháng nào, có khớp tháng vắng của mình không?

Không phải ôm nhiều hàng. Hàng làm theo đơn, đặt trước, hoặc bán hết trong ngày thì rủi ro thấp. Hàng phải làm sẵn số lượng lớn, có hạn dùng ngắn thì một mùa bán chậm là đủ lỗ. Câu hỏi: nếu không bán được, mình mất bao nhiêu?

Bảng chấm ý tưởng: ví dụ cơ sở bánh kẹo Tết ở Ninh Bình

Chủ cơ sở liệt kê năm ý tưởng, chấm mỗi tiêu chí từ 0 đến 2 điểm (0 là không đạt, 2 là đạt rõ). Đây là cách chấm của riêng cơ sở này, giả định, bạn tự chấm lại theo tiệm mình:

Ý tưởngDùng lại người, máyKhách quen muaĐúng tuần vắngÍt hàng tồnTổng
Bánh cho tiệc thôi nôi, sinh nhật theo đơn22228
Bánh trung thu làm thủ công22105
Hộp quà bánh khô cho dịp lễ giữa năm21216
Đồ uống đóng chai mùa hè01214
Dạy làm bánh cho người muốn học nghề10225

Bánh trung thu nghe hợp lý vì cùng lò, cùng thợ, nhưng chấm thấp ở ô hàng tồn: phải làm sẵn nhiều trước rằm tháng Tám, hạn dùng ngắn, và mùa bán chỉ khoảng ba tuần. Một năm bán chậm là ôm cả lô. Bánh theo đơn cho tiệc gia đình đứng đầu vì làm đến đâu bán đến đó. Bảng không quyết thay bạn, nhưng nó buộc bạn nhìn từng ý tưởng dưới cùng một ánh sáng, thay vì chọn cái mình thích nhất.

Thử nhỏ trong bốn tuần

Đừng in bảng hiệu mới hay mua thêm khuôn trước khi có kết quả thử. Thử nhỏ để biết khách có mua không và mình làm có kịp không:

  1. Tuần 1: làm mẫu ba đến năm loại, mời mười khách quen nếm thử, hỏi họ sẽ đặt dịp nào và với giá khoảng bao nhiêu thì thấy hợp.
  2. Tuần 1: chốt hai loại được khen nhiều nhất, tính giá vốn từng loại theo công thức thật, không ước chừng.
  3. Tuần 2: báo cho khách quen là cơ sở nhận đơn, bằng lời khi họ đến và tin nhắn cho người đã có số. Nhận đơn trong giới hạn làm được, ví dụ tối đa năm đơn mỗi ngày.
  4. Tuần 2 đến 4: ghi mỗi đơn vào sổ: ngày đặt, ngày giao, loại bánh, giá bán, giá vốn, giờ công bỏ ra.
  5. Cuối tuần 4: cộng số đơn, số tiền lãi sau giá vốn, số giờ công. Hỏi lại vài khách đã đặt xem có đặt nữa không.
  6. Quyết định: làm tiếp như cũ, làm lớn hơn có giới hạn, hoặc dừng.

Trong ví dụ, bốn tuần thử có hai mươi hai đơn, phần lớn từ khách quen và người được họ giới thiệu. Con số không lớn, nhưng đủ để thợ chính có việc ba ngày mỗi tuần thay vì ở nhà chờ mùa.

Tính lãi đúng, đừng tự lừa mình

Có hai cách tính sai hay gặp. Cách sai thứ nhất là quên giờ công của chính mình và người nhà, coi như miễn phí. Nếu sản phẩm trái mùa chỉ có lãi khi không tính công, thì thật ra bạn đang đổi sức lao động lấy rất ít tiền. Nên ghi giờ công bỏ ra và chia phần lãi cho số giờ đó, để biết mỗi giờ làm thêm đem lại bao nhiêu.

Cách sai thứ hai ngược lại: chia toàn bộ tiền mặt bằng, khấu hao lò vào sản phẩm mới rồi kết luận nó lỗ. Tiền mặt bằng và khấu hao lò bạn vẫn phải trả dù có làm thêm hay không. Với sản phẩm trái mùa, câu hỏi đúng là: làm thêm sản phẩm này thì tiền thu thêm trừ tiền chi thêm (nguyên liệu, điện, gas, bao bì, công thuê thêm) còn dương bao nhiêu. Phần dương đó là phần bù vào chi phí cố định.

Ví dụ giả định: một đơn bánh thôi nôi bán 600 nghìn, nguyên liệu và bao bì hết 260 nghìn, điện gas khoảng 40 nghìn, còn lại 300 nghìn. Hai mươi hai đơn trong bốn tuần là khoảng 6,6 triệu bù vào tiền mặt bằng và lương thợ chính, những khoản vốn vẫn phải trả dù có làm bánh thôi nôi hay không.

Câu chủ cơ sở nên tự hỏi trước khi bắt đầu

Trước khi làm mẫu chiếc bánh đầu tiên, dành mười phút trả lời thật lòng mấy câu sau, viết ra giấy: Nếu sản phẩm này bán tốt, ai sẽ làm nó vào những tuần mình đang bận nhất? Nếu bán chậm, số tiền tối đa mình chịu mất là bao nhiêu, và khi chạm mức đó thì dừng? Khách quen nào là người đầu tiên mình sẽ mời thử, và họ có thật sự cần thứ này không hay chỉ mua để ủng hộ?

Thêm một câu nữa ít ai hỏi: sản phẩm này có làm khách nhìn tiệm khác đi không? Một cơ sở nổi tiếng bánh Tết làm thêm bánh tiệc gia đình thì khách thấy hợp lý. Cũng cơ sở đó bán thêm đồ gia dụng thì khách bắt đầu băn khoăn tiệm đang làm gì. Tên tuổi của tiệm nhỏ thường gắn với một thứ, đừng để sản phẩm phụ làm mờ thứ đó.

Cuối cùng, hỏi người nhà và người làm. Mùa vắng với họ có khi là mùa nghỉ ngơi sau mấy tháng làm ngày làm đêm. Một sản phẩm trái mùa làm mọi người kiệt sức trước khi vào mùa chính là cái giá không ghi trong sổ nhưng sẽ hiện ra vào tháng Chạp.

Chỗ hay sai khi thêm sản phẩm trái mùa

Làm quá nhiều loại cùng lúc. Mỗi loại mới cần công thức, nguyên liệu riêng, thử riêng. Năm loại cùng lúc thì không loại nào được làm kỹ, và khi bán chậm cũng không biết loại nào là vấn đề.

Kéo sang mùa bận mà không có giới hạn. Sản phẩm trái mùa bán tốt dễ khiến chủ tiệm nhận luôn trong mùa bận, rồi đơn chính bị trễ. Hãy ghi rõ thời gian nhận đơn, ví dụ đến hết tháng Chín.

Hạ chất lượng vì nghĩ đây là hàng phụ. Khách mua món phụ vẫn đánh giá cả tiệm qua món đó. Một chiếc bánh thôi nôi làm vội có thể làm mất một khách mua bánh Tết hai mươi năm.

Bỏ quá sớm. Hai tuần đầu thường ít đơn vì khách chưa biết. Nếu sau bốn tuần đã có khách đặt lại lần hai, đó là tín hiệu tốt dù tổng đơn còn ít.

Khi nào giữ, khi nào dừng

Sau mùa thử đầu tiên, dùng mấy dấu hiệu sau để quyết định, không dựa vào cảm giác vui hay mệt:

  • Giữ nếu phần lãi sau chi phí thêm bù được ít nhất một khoản cố định cụ thể, ví dụ lương một thợ chính trong mùa vắng.
  • Giữ nếu có khách đặt lại lần hai, lần ba và có người được giới thiệu tới.
  • Thu nhỏ nếu có lãi nhưng làm cả nhà kiệt sức, ảnh hưởng tới việc chuẩn bị cho mùa chính.
  • Dừng nếu phải giảm giá liên tục mới có đơn, hoặc phần lãi chia cho giờ công thấp hơn hẳn tiền công thuê ngoài cho việc tương tự.
  • Dừng nếu nguyên liệu phải mua theo lô lớn mà mỗi mùa vẫn thừa nhiều.

Dừng một sản phẩm thử không phải là thất bại. Bạn đã mất ít tiền để biết một điều chắc chắn, thay vì mất nhiều tiền hơn khi làm lớn ngay từ đầu. Ghi lại lý do dừng để năm sau không thử lại đúng ý tưởng đó.

Câu hỏi thường gặp

Sản phẩm trái mùa có cần đăng ký thêm ngành nghề không?

Tuỳ sản phẩm có nằm trong ngành nghề đã đăng ký hay chưa và có yêu cầu riêng như an toàn thực phẩm hay không. Trước khi bán rộng, nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế nơi đặt cơ sở để biết có cần bổ sung gì.

Thử sản phẩm mới có nên giảm giá cho khách quen không?

Lúc mời nếm thử thì tặng là hợp lý. Khi đã nhận đơn thật, nên bán đúng giá dự định để biết khách có chấp nhận mức đó không. Giảm giá lúc thử sẽ cho kết quả đẹp giả, đến khi bán giá thật thì khách không đặt nữa.

Bao lâu thì biết sản phẩm trái mùa có đáng làm không?

Bốn tuần thử là đủ để biết khách có quan tâm không, còn một mùa vắng trọn vẹn mới cho biết nó có bù được chi phí hay không. Đừng quyết định làm lớn sau một hai tuần đông đơn, vì đó có thể chỉ là khách quen ủng hộ ban đầu.

Có nên bán sản phẩm trái mùa qua mạng không?

Có thể, nhưng nên bắt đầu với khách quen và khu vực gần trước. Bán qua mạng thêm việc chụp ảnh, trả lời tin nhắn, đóng gói, giao hàng. Chỉ mở rộng khi thấy sản phẩm có người đặt lại và bạn còn sức làm thêm.

Sản phẩm trái mùa bán chạy hơn cả hàng chính thì làm sao?

Đó là tín hiệu đáng ngồi xuống nghĩ kỹ, có khi tiệm nên đổi trọng tâm. Nhưng đừng bỏ hàng chính ngay. Theo dõi thêm ít nhất một năm để chắc nhu cầu không chỉ là nhất thời, rồi mới tính đến chuyện đổi mô hình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138