SachLuoc.comSách Lược
Khi doanh thu giảm, mùa thấp điểm

Mùa thấp điểm năm nào cũng đến: lập lịch 12 tháng và chuẩn bị trước 8 tuần

Mùa vắng lặp lại mỗi năm nhưng tiệm nào cũng bị bất ngờ. Cách vẽ lịch doanh thu 12 tháng bằng tay và danh sách việc cần làm 8 tuần trước khi vào mùa thấp điểm.

Owner of a small ice cream shop in central Vietnam wiping down empty freezer counters on a rainy afternoon, seen from behind, wide shot, grey diffused light through the doorway

Mùa thấp điểm không phải tai nạn mà là một nhịp lặp lại, nên cách đối phó tốt nhất là vẽ được lịch doanh thu 12 tháng của chính tiệm mình và bắt đầu chuẩn bị khoảng tám tuần trước khi vào mùa vắng. Chuẩn bị ở đây gồm ba việc: để dành tiền đủ cho những tháng hụt, hạ dần các khoản chi cố định có thể hạ, và chọn sẵn một hai việc để làm trong mùa vắng thay vì ngồi chờ.

Phần lớn chủ tiệm biết tháng nào ế, nhưng biết bằng cảm giác. Cảm giác thì không cho biết ế bao nhiêu, kéo dài mấy tuần, và cần bao nhiêu tiền để đi qua. Bài này hướng dẫn cách biến trí nhớ đó thành một tờ lịch và một danh sách việc, với ví dụ giả định một tiệm kem ở Đà Nẵng có mùa mưa kéo dài.

Vì sao năm nào cũng bị mùa vắng làm bất ngờ

Lý do thứ nhất là tiền mùa đông khách thường được tiêu hết ngay trong mùa đông khách: sửa quán, mua thêm thiết bị, trả nợ cũ, chi cho gia đình. Đến khi vào mùa vắng thì tài khoản chỉ còn đủ cho vài tuần, trong khi mùa vắng kéo dài hai, ba tháng. Lý do thứ hai là chi phí cố định không đổi theo mùa: tiền mặt bằng, lương nhân viên chính, khấu hao, tiền điện tối thiểu vẫn chạy đều mỗi tháng.

Lý do thứ ba ít được nói tới: chủ tiệm nhớ mùa vắng nhẹ hơn thực tế. Sau một mùa đông khách bận rộn, ký ức về những ngày ngồi chờ khách tự nhiên mờ đi. Khi được hỏi năm ngoái tháng Mười Một bán được bao nhiêu, nhiều người ước chừng cao hơn số thật một khoảng đáng kể. Vì thế cần số trên giấy, không dựa vào trí nhớ.

Một khi đã có lịch doanh thu 12 tháng, mùa vắng trở thành một khoản chi biết trước, giống như tiền thuê mặt bằng. Bạn không thể làm nó biến mất, nhưng có thể để dành đúng số tiền và làm đúng việc vào đúng lúc.

Lịch doanh thu 12 tháng: ví dụ tiệm kem ở Đà Nẵng

Ví dụ giả định: một tiệm kem và nước giải khát gần biển ở Đà Nẵng, chủ tiệm lấy doanh thu hai năm gần nhất, tính trung bình mỗi tháng, rồi so với tháng bình thường nhất (gọi là mức 100). Số dưới đây chỉ để minh hoạ:

ThángMức so với tháng bình thườngNhận xét
1 đến 270 đến 80Trời lạnh, sát Tết khách chi cho việc khác
3 đến 4100Bắt đầu nắng, khách du lịch quay lại
5 đến 8140 đến 160Mùa cao điểm, thiếu người phục vụ
9100Học sinh đi học lại, giảm dần
10 đến 1245 đến 60Mùa mưa, có tuần gần như không có khách du lịch

Nhìn bảng, chủ tiệm thấy mùa vắng thật sự không phải một tháng mà là ba tháng liền, cộng thêm hai tháng đầu năm chỉ nhỉnh hơn một chút. Tức là năm tháng mỗi năm tiệm thu dưới mức bình thường. Con số này quyết định cả cách để dành tiền lẫn cách giữ người. Bạn có thể làm bảng tương tự cho tiệm mình bằng sổ cũ, lịch sử chuyển khoản, hoặc chỉ là số hoá đơn đã xuất mỗi tháng.

Tính số tiền cần để đi qua mùa vắng

Cách tính đơn giản nhất là lấy tổng chi phí cố định mỗi tháng nhân với số tháng vắng, rồi trừ đi phần lãi gộp dự kiến thu được trong những tháng đó. Phần còn thiếu là số tiền bạn cần để dành từ mùa đông khách.

Theo ví dụ tiệm kem: chi phí cố định khoảng 30 triệu mỗi tháng gồm mặt bằng, lương hai người chính, điện nước tối thiểu. Ba tháng mùa mưa, lãi gộp từ bán hàng ước khoảng 15 triệu mỗi tháng. Mỗi tháng hụt 15 triệu, ba tháng hụt 45 triệu. Đó là khoản tiệm cần có sẵn vào đầu tháng Mười. Nếu mùa cao điểm kéo dài bốn tháng thì mỗi tháng cao điểm cần giữ lại khoảng 11 đến 12 triệu, đặt ở tài khoản riêng, không đụng tới.

Hai sai lầm hay gặp: chỉ tính tiền mặt bằng mà quên lương, và tính lãi gộp mùa vắng theo mức trung bình năm thay vì mức thấp. Khi tính tiền dự phòng, nên dùng con số xấu hơn một chút so với năm ngoái, để nếu mùa vắng năm nay đến sớm hay kéo dài thêm vài tuần thì bạn không bị hụt.

Nếu tính ra số tiền cần để dành lớn hơn hẳn phần lãi mùa đông khách, đó là tín hiệu đáng ngồi xuống nghĩ kỹ: hoặc chi phí cố định đang quá cao so với nhịp mùa của tiệm, hoặc tiệm cần thêm một nguồn thu cho mùa vắng. Cả hai đều là quyết định lớn, nên làm khi còn đang đông khách, đầu óc thoải mái, chứ không phải giữa tháng tiền nhà đến hạn mà quầy vắng.

Danh sách việc cần làm trước mùa vắng 8 tuần

Tám tuần là đủ dài để kịp thương lượng, kịp thử, nhưng không quá xa để bị quên. Đánh dấu ngày bắt đầu lên lịch treo ở quầy hoặc trong điện thoại:

  1. Tuần 8: chốt số tiền dự phòng cần có, kiểm xem tài khoản riêng đã đủ chưa. Nếu chưa, xác định mỗi tuần còn lại phải giữ thêm bao nhiêu.
  2. Tuần 7: nói chuyện với người làm về lịch mùa vắng: ai muốn nghỉ phép dài, ai muốn làm ít ca hơn, ai cần giữ thu nhập đều. Nói sớm để người làm có thời gian sắp xếp.
  3. Tuần 6: rà nhà cung cấp: những mặt hàng nào giảm lượng nhập, có đổi được sang nhập lẻ hơn hay không, hạn chót trả công nợ có giãn ra được hay không.
  4. Tuần 5: chọn một sản phẩm hoặc dịch vụ hợp mùa vắng để thử, ví dụ đồ uống nóng cho tiệm kem. Làm thử với khách quen trước.
  5. Tuần 4: quyết định giờ mở cửa mùa vắng dựa trên số khách theo khung giờ năm ngoái.
  6. Tuần 3: liệt kê việc tận dụng mùa vắng: sửa chữa, sơn lại, dạy việc cho người mới, sắp xếp kho, làm lại công thức.
  7. Tuần 2: báo khách quen về giờ mới và món mới, bằng lời khi khách đến hoặc tin nhắn cho nhóm khách đã quen.
  8. Tuần 1: giảm hàng tồn dễ hỏng về mức tối thiểu, kiểm lại tài khoản dự phòng lần cuối.

Không phải tiệm nào cũng cần đủ tám bước. Tiệm sửa xe hay xưởng may có mùa vắng ngắn hơn có thể gộp còn bốn tuần. Điều quan trọng là có ngày bắt đầu cụ thể, không để đến lúc thấy vắng mới lo.

Mỗi loại hình một kiểu mùa vắng, đừng chép lịch của người khác

Cùng một tháng nhưng tiệm này đông, tiệm kia vắng. Bảng sau chỉ là gợi ý để bạn tự đối chiếu, không phải quy luật chung. Thời điểm cụ thể phụ thuộc khu vực và nhóm khách của từng tiệm:

Loại hình (ví dụ)Thường vắng khiVì saoViệc hợp để làm lúc vắng
Quán ăn gần trường họcNghỉ hè, nghỉ TếtNhóm khách chính không có mặtNhận suất cơm cho công trình, văn phòng gần đó
Tiệm may, sửa quần áoSau Tết đến giữa nămKhách đã may sắm xong dịp cuối nămSửa, chỉnh đồ cũ; nhận may đồng phục
Tiệm điện lạnhCác tháng mát trờiÍt máy lạnh hỏng, ít lắp mớiVệ sinh máy định kỳ, bảo dưỡng trước hè
Tiệm ở khu du lịchMùa mưa, mùa lạnhKhách du lịch giảm mạnhPhục vụ khách địa phương, sửa sang
Xưởng gia công nhỏĐầu năm, sau TếtĐơn hàng cuối năm đã giao xongBảo trì máy, dạy thợ, nhận đơn nhỏ lẻ

Điều đáng chú ý là mùa vắng của tiệm bạn có thể lệch với mùa vắng chung của khu phố. Một tiệm điện lạnh ở Cần Thơ vắng vào đúng những tháng quán cà phê bên cạnh đông khách nhất. Vì vậy đừng dựa vào câu "tháng này ai cũng ế", hãy dựa vào sổ của chính mình.

Những việc không nên làm khi vừa vào mùa vắng

Giảm giá sâu ngay tuần đầu. Mùa vắng là do khách không có nhu cầu hoặc không có mặt, không phải do giá. Giảm giá lúc này chủ yếu làm khách quen trả ít đi, trong khi lượng khách mới gần như không đổi.

Cho nghỉ hết người rồi tuyển lại khi đông. Tuyển và dạy người mới tốn nhiều hơn bạn nghĩ, cả tiền lẫn chất lượng phục vụ trong tháng đầu mùa cao điểm. Giữ được người chính qua mùa vắng thường rẻ hơn.

Dồn tiền dự phòng vào sửa sang lớn. Mùa vắng đúng là lúc tiện sửa quán, nhưng chỉ nên dùng phần tiền đã để riêng cho việc sửa. Lấy tiền dự phòng ra sửa rồi giữa mùa thiếu tiền lương là chuyện rất hay gặp.

Đóng cửa hẳn mà không báo. Nếu bạn quyết định nghỉ vài tuần, hãy báo khách quen ngày nghỉ và ngày mở lại. Khách thấy cửa đóng mà không rõ lý do thường nghĩ tiệm đã dẹp, và chuyển hẳn sang chỗ khác.

Câu chủ tiệm nên tự hỏi sau mỗi mùa vắng

Ngay khi mùa vắng vừa qua, lúc ký ức còn rõ, dành nửa tiếng ghi lại vài dòng trả lời cho năm câu sau. Năm sau mở ra đọc lại sẽ đỡ rất nhiều công: Mùa vắng năm nay bắt đầu và kết thúc tuần nào, so với dự tính sớm hay muộn? Tiền dự phòng có đủ không, hụt hay thừa bao nhiêu? Việc thử trong mùa vắng nào mang lại tiền, việc nào chỉ tốn công? Có người làm nào nghỉ hẳn vì mùa vắng không, vì lý do gì? Nếu làm lại, điều gì nên bắt đầu sớm hơn?

Sau hai, ba năm ghi như vậy, bạn sẽ có một cuốn sổ riêng về nhịp kinh doanh của chính tiệm mình, đáng giá hơn mọi lời khuyên chung chung. Cuốn sổ đó cũng là thứ rất có ích nếu sau này bạn giao tiệm cho người khác quản lý.

Cách tự kiểm đơn giản: nếu đến giữa mùa vắng mà bạn vẫn trả lương đúng hạn, không phải gọi nhà cung cấp xin lùi tiền, và có ít nhất một việc đang làm để chuẩn bị cho mùa sau, thì phần chuẩn bị đã đạt.

Câu hỏi thường gặp

Tiệm mới mở chưa đủ một năm thì làm lịch doanh thu 12 tháng thế nào?

Bạn hỏi chủ các tiệm cùng loại hình trong khu, hỏi chủ mặt bằng xem người thuê trước kêu ế tháng nào, và để ý lịch của nhóm khách chính như trường học, khu công nghiệp, mùa du lịch. Ghi thành bản phác rồi sửa dần theo số thật.

Nên để dành tiền mùa vắng ở đâu?

Điều quan trọng là để riêng, tách khỏi tiền bán hàng hằng ngày và tiền gia đình, để không vô tình tiêu mất. Một tài khoản ngân hàng riêng chỉ dùng cho việc này là đủ. Không cần và không nên đem khoản này đi đầu tư để kiếm thêm.

Mùa vắng có nên giảm lương nhân viên không?

Giảm lương đơn phương có thể vi phạm hợp đồng và luật lao động. Cách thường làm là thoả thuận trước về số ca, ngày nghỉ phép, hoặc làm việc khác trong mùa vắng. Trước khi thay đổi điều khoản nào, nên hỏi luật sư hoặc kế toán về cách làm đúng.

Mùa vắng năm nay đến sớm hơn mọi năm thì sao?

Lấy số tiền dự phòng hiện có chia cho phần hụt mỗi tháng để biết còn trụ được bao lâu. Sau đó làm ngay những bước còn thiếu trong danh sách tám tuần, ưu tiên việc giữ tiền và nói chuyện với người làm trước.

Có nên đóng cửa luôn trong mùa vắng nhất không?

Có tiệm nghỉ hẳn vài tuần lại đỡ hơn mở mà lỗ, nhất là khi chi phí điện, nguyên liệu, nhân công theo ca lớn hơn lãi gộp. Tính thử hai phương án rồi chọn, và nếu nghỉ thì báo khách quen ngày mở lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138