Với tiệm nhỏ, liên kết với hàng xóm cùng khu có lợi nhất khi hai tiệm phục vụ cùng một nhóm khách nhưng không bán cùng một thứ, và khi kiểu hợp tác được chọn nhỏ vừa sức: bắt đầu bằng giới thiệu khách hoặc dùng chung một khoản chi, chưa nên làm ngay những thứ cần góp tiền lớn.
Bài này chia liên kết giữa các tiệm cùng khu thành năm kiểu, so chúng theo mức tốn công, mức rủi ro và cái lợi khách nhìn thấy, rồi đưa cách chọn đối tác và cách thử trong một tháng. Ví dụ là giả định, không gắn với cửa hàng thật nào.
Ai là hàng xóm đáng liên kết
Tiêu chí đầu tiên là cùng khách, khác hàng. Tiệm hoa và tiệm bánh cùng phục vụ người mua quà; tiệm giặt sấy và tiệm sửa quần áo cùng phục vụ người bận rộn trong khu; tiệm sửa xe và quán cà phê bình dân cùng phục vụ người đang phải ngồi chờ. Hai tiệm bán cùng món thì khó liên kết lâu, vì sớm muộn cũng giành khách của nhau.
Tiêu chí thứ hai là cùng nhịp. Hai tiệm mở cửa cùng giờ, đông cùng ngày trong tuần thì dễ phối hợp hơn hai tiệm một bên đông sáng, một bên đông tối. Tiêu chí thứ ba là chủ tiệm có giữ lời không. Cách kiểm nhanh nhất là hỏi những tiệm khác trong khu xem chủ tiệm đó trả tiền nhà cung cấp có đúng hẹn không, có hay đổi ý không.
Ví dụ giả định: chị Mai có tiệm hoa nhỏ ở Huế, cạnh đó là tiệm bánh kem của anh Khoa. Khách đặt bánh sinh nhật hay hỏi mua thêm hoa, khách mua hoa hay hỏi chỗ đặt bánh. Hai tiệm đã giới thiệu khách cho nhau lâu nay bằng miệng mà chưa từng nói chuyện chính thức. Đó là dạng hàng xóm đáng liên kết nhất: khách đã tự tạo ra mối nối, hai chủ tiệm chỉ cần làm cho nó gọn hơn.
Năm kiểu liên kết và bảng so sánh
Mỗi kiểu chấm theo ba mức: thấp, vừa, cao. Bảng là gợi ý chung, tiệm của bạn có thể khác.
| Kiểu liên kết | Ví dụ | Tốn công | Rủi ro | Khách thấy lợi gì |
|---|---|---|---|---|
| Giới thiệu khách cho nhau | Tiệm hoa đưa phiếu giảm giá của tiệm bánh và ngược lại | Thấp | Thấp | Được giới thiệu chỗ tin cậy, có ưu đãi nhỏ |
| Dùng chung người giao hàng | Ba quán ăn cùng thuê một người giao giờ trưa | Vừa | Vừa | Giao nhanh hơn, phí giao có thể thấp hơn |
| Làm điểm nhận hàng cho nhau | Tiệm tạp hoá nhận đồ giặt sấy giúp tiệm giặt ở cuối hẻm | Vừa | Vừa | Gửi và lấy đồ gần nhà |
| Sự kiện chung | Năm tiệm cùng làm một buổi chợ cuối tuần đầu hẻm | Cao | Thấp | Có dịp đi một vòng nhiều tiệm |
| Chia một khoản chi phí | Hai tiệm chung một bảo vệ đêm, chung thuê chỗ để xe | Thấp | Vừa | Ít thấy trực tiếp, nhưng tiệm đỡ tiền để giữ giá |
Nếu chưa từng liên kết với ai, bắt đầu từ dòng đầu tiên. Giới thiệu khách gần như không tốn tiền, không cần chia tiền chung và dừng lúc nào cũng được. Sau vài tháng, nếu hai bên giữ lời, mới tính tới những kiểu cần tiền chung hoặc phụ thuộc nhau hằng ngày như người giao hàng hay điểm nhận hàng.
Thử một tháng với kiểu giới thiệu khách
Cách thử dưới đây làm được bằng giấy bút, không cần phần mềm.
- Hai chủ tiệm thống nhất ưu đãi nhỏ cho khách được giới thiệu, ví dụ giảm 10% hoặc tặng một món nhỏ. Ưu đãi phải đủ nhỏ để không tiệm nào thấy lỗ.
- Làm phiếu viết tay hoặc thẻ đóng dấu của mỗi tiệm. Mỗi phiếu ghi số thứ tự để đếm được.
- Mỗi tiệm giữ một tờ giấy ghi số phiếu đã phát và số phiếu của tiệm kia khách mang tới.
- Mỗi tuần hai chủ tiệm gặp năm phút đối chiếu số. Không cần đều nhau từng tuần; điều cần xem là cả hai bên đều có khách sang.
- Cuối tháng, mỗi bên tự trả lời: khách được giới thiệu có quay lại lần hai không, ưu đãi có làm mình lỗ không, mình có muốn làm tiếp không.
Nếu sau một tháng phiếu đi một chiều, nghĩa là một tiệm gửi khách nhiều mà nhận ít, đừng vội kết luận đối tác không nhiệt tình. Có thể khách của tiệm kia đơn giản không cần thứ mình bán. Khi đó đổi kiểu liên kết, không nhất thiết đổi đối tác.
Chỗ hay sai khi liên kết với hàng xóm
Hứa ưu đãi lớn để gây ấn tượng. Giảm 30% cho khách được giới thiệu nghe hấp dẫn, nhưng sau vài tuần tiệm nào cũng thấy nặng và lặng lẽ bỏ, khách cầm phiếu đến bị từ chối thì mất lòng cả hai tiệm.
Dùng chung người giao mà không thống nhất thứ tự. Giờ cao điểm, đơn của tiệm nào giao trước là chuyện gây cãi nhau nhiều nhất. Phải thống nhất trước: theo thứ tự đơn vào, hay theo khoảng cách.
Giữ hàng hộ mà không ghi. Làm điểm nhận hàng cho tiệm khác thì mỗi món giao nhận phải có ghi chép, ai nhận, giờ nào. Mất một túi đồ của khách là mất cả mối quan hệ.
Chi tiền chung mà không có người giữ sổ. Ngay cả khoản nhỏ như tiền thuê bảo vệ chung cũng cần một người thu, một trang ghi, và lịch đóng cố định.
Liên kết với tiệm đang bán cùng thứ với mình. Đầu tiên vui vẻ, nhưng chỉ cần một bên mở thêm món của bên kia là liên kết đổ.
Để nhân viên không biết gì về thoả thuận. Chủ hai tiệm bàn xong nhưng quên dặn người đứng quầy. Khách cầm phiếu tới, nhân viên ca chiều không biết phiếu là gì, khách đứng chờ gọi điện hỏi chủ. Một lần như vậy là khách không cầm phiếu thêm lần nào nữa. Dặn mọi người đứng quầy ngay ngày đầu, và dán mẫu phiếu ở chỗ chỉ nhân viên nhìn thấy để ai cũng nhận ra.
Khi liên kết thêm một khoản tiền chung: ghi gì ra giấy
Giới thiệu khách thì nói miệng được, nhưng khi đã có tiền chung, như cùng thuê người giao hàng, cùng trả một bảo vệ, cùng thuê một khoảng sân, thì nên có vài dòng viết ra và mỗi bên ký. Nội dung tối thiểu: khoản chi là gì, mỗi tiệm đóng bao nhiêu và vào ngày nào, ai giữ tiền và ghi sổ, ai là người chỉ đạo công việc hằng ngày của người làm thuê chung, và một tiệm muốn rút thì báo trước bao lâu.
Người làm thuê chung, như người giao hàng hay bảo vệ, là chỗ cần cẩn thận. Người đó do tiệm nào ký hợp đồng và trả lương chính thức, có đóng bảo hiểm hay không, khi xảy ra sự cố thì ai chịu, là những câu thuộc về luật lao động. Phần này nên hỏi kế toán hoặc luật sư trước khi bắt đầu, đừng để mặc định là "chia nhau trả là được".
Ví dụ giả định: ba quán ăn ở Hải Phòng cùng thuê một người giao giờ trưa, mỗi quán góp một phần lương theo số đơn tháng trước. Quán đông nhất ký hợp đồng với người giao, hai quán kia chuyển phần của mình cho quán đó trước ngày năm mỗi tháng. Cách chia theo đơn được viết rõ, nên khi một quán vắng đi, phần đóng cũng giảm mà không ai phải xin.
Câu nên tự hỏi trước khi gõ cửa hàng xóm
Trước khi sang đề nghị, chủ tiệm nên tự trả lời vài câu. Trả lời được thì buổi nói chuyện đầu tiên sẽ ngắn và rõ, không thành lời mời chung chung rồi để đó.
- Khách của mình hay hỏi thêm thứ gì mà tiệm mình không bán? Thứ đó có tiệm nào gần đây bán không?
- Mình muốn đổi lấy cái gì: thêm khách, bớt một khoản chi, hay chỉ là có người trông giúp lúc vắng?
- Mình sẵn sàng bỏ ra cái gì: một ưu đãi nhỏ, chỗ đặt phiếu ở quầy, vài giờ công mỗi tháng?
- Nếu tiệm kia đông khách hơn mình nhờ liên kết, mình có khó chịu không?
- Nếu sau ba tháng muốn dừng, mình sẽ nói thế nào để không mất lòng một người ngày nào cũng gặp?
Câu thứ tư hay bị bỏ qua. Liên kết hiếm khi đem lại lợi đều cho hai bên; tiệm nào có món khách cần thường xuyên hơn sẽ được lợi hơn. Nếu điều đó làm mình khó chịu, nên chọn kiểu liên kết chia chi phí, nơi phần lợi dễ chia đều hơn, thay vì kiểu giới thiệu khách.
Câu cuối cũng đáng nghĩ kỹ. Đối tác liên kết là người ngày nào cũng chạm mặt, nên một lần dừng không khéo có thể làm khó chịu nhiều năm. Có sẵn câu nói dừng từ đầu, ví dụ thoả thuận thử ba tháng rồi cùng xem lại, thì chuyện dừng trở thành bình thường.
Những việc không cần làm khi mới liên kết
Không cần lập nhóm hay hội có tên. Hai tiệm làm với nhau thì chưa cần tên gọi, quy chế hay quỹ chung. Hình thức đến trước công việc thường làm người ta tưởng đã liên kết xong trong khi chưa có khách nào được giới thiệu.
Không cần in ấn tốn kém. Phiếu viết tay có đóng dấu hoặc chữ ký đủ cho tháng thử. Chỉ in đẹp khi đã biết liên kết chạy được và hai bên muốn làm lâu.
Không cần thống nhất giá bán với hàng xóm. Bàn chuyện cùng nâng giá hay giữ giá với tiệm khác dễ đi quá giới hạn của cạnh tranh lành mạnh, và cũng không phải mục đích của liên kết. Mỗi tiệm tự định giá của mình.
Không cần kéo cả khu vào ngay. Rủ năm, bảy tiệm cùng lúc thì buổi họp đầu sẽ nhiều ý kiến và ít việc. Hai tiệm làm được thì những tiệm khác tự hỏi muốn vào.
Không cần chia sẻ danh sách khách. Số điện thoại và thông tin khách là của khách, không phải của tiệm để trao đổi. Giới thiệu bằng phiếu, để khách tự chọn có sang hay không.
Câu hỏi thường gặp
Liên kết với tiệm bên cạnh có cần làm hợp đồng không?
Giới thiệu khách đơn giản thì thoả thuận miệng hoặc vài dòng viết tay là đủ. Khi có tiền chung, người làm thuê chung hoặc giữ hàng hộ thì nên viết ra và nhờ luật sư xem các phần về trách nhiệm và lao động.
Nên chọn bao nhiêu tiệm để liên kết cùng lúc?
Với tiệm nhỏ, bắt đầu với một tiệm. Thêm tiệm là thêm người phải phối hợp, thêm chuyện để đối chiếu. Khi liên kết đầu tiên chạy ổn vài tháng, thêm tiệm thứ hai sẽ dễ hơn nhiều.
Làm sao biết liên kết có đem lại khách thật không?
Đếm phiếu hoặc hỏi khách mới vì sao biết tiệm. Cách đếm phiếu đánh số là đơn giản nhất. Sau một tháng, nhìn số khách được giới thiệu và số người trong đó quay lại lần hai.
Tiệm hàng xóm không giữ thoả thuận thì làm gì?
Nói chuyện trực tiếp, dựa trên số đã ghi, không nói qua nhân viên. Nếu vẫn lặp lại thì dừng liên kết một cách nhẹ nhàng, báo trước ngày dừng để khách cầm phiếu không bị hụt.
Có nên liên kết với tiệm bán cùng mặt hàng không?
Liên kết bán chung khó bền, nhưng liên kết chi phí như mua chung nguyên liệu, chung người bảo vệ vẫn có thể làm được với tiệm cùng ngành, miễn là không đụng tới khách và giá bán.
Sự kiện chung khu phố cần lưu ý gì?
Ngoài phân công việc và tiền, cần hỏi trước chính quyền địa phương về việc dùng vỉa hè, lòng đường và giờ giấc. Chọn một người làm đầu mối liên lạc để các tiệm không mỗi người nói một kiểu.