Giảm giờ mở cửa là cách giảm lỗ hợp lý khi có những khung giờ mà tiền thu không đủ bù phần chi phí phát sinh riêng cho khung giờ đó, nhưng chỉ nên cắt sau khi đếm khách theo từng khung ít nhất hai tuần. Cắt theo cảm giác "buổi chiều vắng lắm" dễ cắt nhầm đúng khung giờ của nhóm khách quen, mà khách quen đã mất thì rất khó lấy lại.
Cách làm gồm bốn bước: đếm khách và doanh thu theo khung giờ, tách chi phí nào thật sự tiết kiệm được khi đóng khung đó, chọn khung cắt ít ảnh hưởng nhất, rồi báo khách và người làm trước. Ví dụ trong bài là một quán bún bò nhỏ ở Huế, giả định, mở từ sáng sớm đến tối và đang tính bỏ ca chiều.
Giảm giờ không phải dấu hiệu thua cuộc
Nhiều chủ quán ngại giảm giờ vì sợ khách nghĩ quán sắp dẹp, hoặc tự thấy mình đang lùi bước. Thật ra mở cửa nhiều giờ mà vắng khách mới là cách lùi chậm: tiền điện, gas, công người làm, nguyên liệu hỏng cứ đều đều ra đi, trong khi người đứng quầy mệt mỏi và chất lượng phục vụ ở những giờ đông cũng giảm theo.
Có những quán nhỏ thu hẹp giờ lại về đúng khung mạnh nhất, làm thật tốt khung đó, và có lãi hơn trước. Khách quen biết rõ giờ quán mở thì cũng ghé đúng giờ hơn. Điều quan trọng là giờ mới phải ổn định và được báo rõ, không phải hôm mở hôm đóng tuỳ hứng.
Ngược lại, có những trường hợp không nên giảm giờ dù khung đó vắng: khi khung vắng là lúc chuẩn bị nguyên liệu cho khung đông, khi người làm vẫn phải có mặt dù đóng hay mở, hoặc khi đó là khung duy nhất của một nhóm khách nhỏ nhưng trung thành, những người hay kéo theo người khác vào giờ đông. Vì vậy cần số, không chỉ cảm giác.
Đếm khách theo khung giờ trong hai tuần
Không cần máy móc, chỉ cần một tờ giấy dán cạnh quầy chia sẵn ô. Làm như sau:
- Chia ngày bán thành ba đến năm khung, ví dụ 6 đến 9 giờ, 9 đến 11 giờ, 11 đến 14 giờ, 14 đến 17 giờ, 17 đến 20 giờ.
- Mỗi khung ghi số tô hoặc số lượt khách, và tổng tiền thu nếu tách được. Gạch một nét cho mỗi khách là đủ.
- Đánh dấu khách quen trong mỗi khung bằng một ký hiệu riêng, ví dụ khoanh tròn nét gạch.
- Làm đủ hai tuần, gồm cả ngày thường lẫn cuối tuần. Nếu có ngày mưa lớn hay ngày lễ, ghi chú lại để không làm lệch số.
- Cộng trung bình mỗi khung mỗi ngày, tách ngày thường và cuối tuần.
Hai tuần đếm tay nghe phiền, nhưng nó tránh cho bạn một quyết định khó rút lại. Nhiều chủ quán đếm xong mới biết khung mình tưởng vắng nhất thật ra không vắng bằng khung khác, chỉ là khách đến rải rác nên cảm giác ít.
Ca nào lỗ thật: ví dụ quán bún bò ở Huế
Sau hai tuần đếm, chủ quán ghi lại doanh thu trung bình mỗi ngày theo khung và các chi phí CHỈ phát sinh khi mở khung đó: công người làm theo giờ, gas giữ nồi nóng, điện, phần nguyên liệu bỏ đi cuối ngày. Số chỉ là ví dụ:
| Khung giờ | Tô bán mỗi ngày | Lãi gộp sau nguyên liệu | Chi phí riêng của khung | Còn lại |
|---|---|---|---|---|
| 6 đến 9 giờ | 70 | 1,4 triệu | 250 nghìn | +1,15 triệu |
| 9 đến 11 giờ | 20 | 400 nghìn | 150 nghìn | +250 nghìn |
| 11 đến 14 giờ | 35 | 700 nghìn | 200 nghìn | +500 nghìn |
| 14 đến 17 giờ | 6 | 120 nghìn | 220 nghìn | -100 nghìn |
| 17 đến 20 giờ | 18 | 360 nghìn | 250 nghìn | +110 nghìn |
Chỉ khung 14 đến 17 giờ thật sự âm. Khung tối ít khách nhưng vẫn dương, và chủ quán để ý trong mười tám khách buổi tối có gần một nửa là khách quen đi làm về. Nếu cắt cả chiều lẫn tối như dự định ban đầu, quán bớt được khoảng 100 nghìn lỗ mỗi ngày ở khung chiều nhưng mất thêm 110 nghìn dương ở khung tối, chưa kể mất khách quen. Quyết định hợp lý hơn là đóng khung 14 đến 17 giờ, dùng thời gian đó để chuẩn bị nồi cho buổi tối.
Chọn giờ cắt sao cho ít mất khách nhất
Cắt ở giữa, ít khi cắt ở đầu ngày. Khách buổi sáng thường là khách quen theo thói quen, mất một lần là họ tìm chỗ khác ngay. Khung giữa buổi chiều thường có ít khách quen hơn.
Cắt cả khung, không cắt lẻ vài chục phút. Đóng sớm hơn hai mươi phút gần như không tiết kiệm được gì, lại làm khách đến muộn hụt hẫng. Đóng nguyên một khung mới bớt được công và gas.
Giữ ngày cuối tuần nếu khác ngày thường. Có quán vắng ngày thường nhưng đông chiều thứ Bảy, Chủ nhật. Có thể đóng chiều các ngày trong tuần mà giữ chiều cuối tuần.
Cắt thử một tháng trước khi chốt. Báo khách là giờ mới áp dụng thử, theo dõi doanh thu khung tối và khung sáng hôm sau. Nếu hai khung đó không giảm, giờ mới đứng được.
Nhìn cả chi phí không cắt được. Tiền mặt bằng, lương tháng của người làm cố định không đổi khi bạn đóng bớt khung. Đừng đưa chúng vào bảng khi tính khung nào lỗ, chỉ đưa những khoản mất đi thật sự.
Người làm và giờ mới: chỉ nguyên tắc
Giảm giờ mở cửa thường kéo theo thay đổi giờ làm của người làm. Với người làm theo giờ, theo ca, việc giảm ca cần được thoả thuận và báo trước đủ thời gian. Với người có hợp đồng lao động ghi rõ thời giờ làm việc và lương, mọi thay đổi về giờ làm hay tiền lương cần làm đúng theo hợp đồng và quy định pháp luật lao động. Trước khi thay đổi điều khoản nào, nên hỏi luật sư hoặc kế toán.
Ngoài chuyện đúng luật, còn chuyện giữ người. Người làm giỏi mà bị cắt bớt giờ đột ngột sẽ tìm chỗ khác có đủ giờ. Cách hay làm là ngồi nói chuyện thẳng: vì sao quán giảm giờ, số giờ mới là bao nhiêu, ai muốn giữ đủ thu nhập thì có thể nhận thêm việc gì khác như chuẩn bị nguyên liệu, dọn kho, giao hàng.
Trong ví dụ quán bún, người phụ ca chiều được chuyển sang lo khâu chuẩn bị nồi và rau cho buổi tối, thời gian làm gần như giữ nguyên, nhưng quán bớt được gas và điện giữ nồi nóng cả buổi chiều. Không phải lúc nào cũng xếp được như vậy, nhưng nên thử trước khi cắt giờ của người làm.
Nếu buộc phải giảm giờ của ai đó, nói sớm và nói rõ lý do bằng số, ví dụ đưa luôn bảng đếm khách cho người làm xem. Người làm hiểu tình hình thường chấp nhận dễ hơn nhiều so với khi chỉ nghe một câu quán ế quá.
Khi nào giảm giờ là chưa đủ
Giảm giờ chỉ giải quyết phần lỗ nằm ở những khung vắng. Nếu sau khi cắt khung âm mà tổng phần còn lại của các khung mở vẫn không đủ trả tiền mặt bằng và lương cố định, thì giờ mở cửa không phải là vấn đề chính. Trong ví dụ quán bún, phần còn lại sau khi đóng khung chiều là khoảng 2 triệu mỗi ngày, nhân với số ngày bán trong tháng là khoảng 52 triệu. Nếu chi phí cố định mỗi tháng chỉ 25 triệu thì quán vẫn ổn. Nếu chi phí cố định lên tới 60 triệu thì dù cắt giờ thế nào quán vẫn hụt.
Khi rơi vào trường hợp thứ hai, bạn cần quay lại câu hỏi lớn hơn: khách ít đi vì đâu, mặt bằng có đang quá đắt so với lượng khách không, có nên đổi món, đổi nhóm khách hay thu hẹp mặt bằng. Giảm giờ lúc đó vẫn nên làm để bớt lỗ trong lúc tìm hướng, nhưng đừng coi nó là lời giải. Ghi lại phần hụt mỗi tháng sau khi đã cắt giờ, đó là con số cần lấp bằng những quyết định khác.
Báo khách giờ mới cho khéo
Giờ mới chỉ có tác dụng nếu khách biết. Một tuần trước khi áp dụng, làm đủ mấy việc sau:
- Nói trực tiếp với khách quen khi họ đến: từ tuần sau quán nghỉ trưa từ hai giờ đến năm giờ, sáng và tối vẫn như cũ.
- Viết giờ mới rõ ràng, chữ to, dán ở cửa và chỗ khách trả tiền.
- Cập nhật giờ ở mọi nơi khách có thể tra: trang của quán trên mạng xã hội, ứng dụng giao đồ ăn, thông tin trên bản đồ điện thoại.
- Nếu có nhóm khách đặt trước buổi chiều, báo riêng và hỏi họ có thể đổi giờ lấy hàng không.
- Trong tháng đầu, dặn người làm trả lời giống nhau khi khách hỏi, tránh mỗi người nói một kiểu.
Điều làm khách mất lòng không phải là giờ mở cửa ngắn lại, mà là đến nơi thấy cửa đóng trong khi trên mạng vẫn ghi đang mở. Một lần như vậy đủ để khách gạch quán khỏi danh sách quen.
Chỗ hay sai và cách tự kiểm
Tính cả chi phí cố định vào khung giờ. Chia tiền mặt bằng cho từng khung sẽ làm khung nào cũng có vẻ lỗ, dẫn tới cắt quá tay. Chỉ tính những khoản mất đi khi đóng khung đó.
Đổi giờ liên tục. Tháng này đóng chiều, tháng sau mở lại, tháng sau nữa đóng tối. Khách không theo kịp và thôi không ghé giờ nào nữa.
Đóng khung giờ mà quên thời gian chuẩn bị. Khung vắng đôi khi là khung chuẩn bị cho khung đông. Đóng cửa thì vẫn phải có người làm bên trong, tính lại chi phí cho đúng.
Cách tự kiểm sau một tháng. Cộng doanh thu các khung còn mở, so với trước khi đổi giờ. Nếu tổng doanh thu giảm ít hơn phần chi phí tiết kiệm được, quyết định đúng. Nếu khung ngay sau giờ đóng giảm mạnh, có thể khách quen đã bị ảnh hưởng, cần xem lại.
Câu hỏi thường gặp
Quán vắng cả ngày thì có nên giảm giờ không?
Nếu khung nào cũng vắng thì vấn đề không nằm ở giờ mở cửa mà ở lượng khách nói chung. Giảm giờ chỉ giúp bớt lỗ tạm thời. Cần tìm hiểu vì sao khách ít đi, và tính các hướng lớn hơn như đổi nhóm khách hay đổi mô hình.
Đóng cửa một ngày trong tuần có tốt hơn đóng bớt mỗi ngày vài tiếng không?
Tuỳ cách khách ghé quán. Nếu có một ngày trong tuần rõ ràng vắng hơn hẳn, nghỉ trọn ngày đó giúp người làm có ngày nghỉ và bớt được cả chi phí chuẩn bị. Nếu ngày nào cũng có một khung vắng giống nhau, đóng khung đó hợp hơn.
Giảm giờ có làm khách nghĩ quán sắp đóng cửa không?
Có thể nếu đổi đột ngột và không báo. Khi giờ mới được báo rõ, ổn định, và chất lượng ở giờ mở vẫn tốt, khách thường chỉ nghĩ quán sắp xếp lại cho hợp lý. Tránh ghi những câu như tạm thời mở ít giờ vì vắng khách.
Mùa đông khách trở lại thì có mở lại giờ cũ không?
Có thể, miễn là báo khách rõ như lúc giảm giờ. Nhiều quán có hai lịch cố định cho mùa đông khách và mùa vắng, năm nào cũng áp dụng giống nhau, khách quen dần sẽ nhớ.
Có cần báo cơ quan nào khi đổi giờ mở cửa không?
Thường việc đổi giờ mở cửa trong ngày không cần thủ tục riêng. Nhưng nếu bạn tính nghỉ dài ngày hoặc tạm ngừng kinh doanh, quy định có thể khác. Nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế nơi đặt quán để làm đúng.