SachLuoc.comSách Lược
Khi hợp tác, liên kết

Chủ nhà rủ góp mặt bằng thay tiền thuê: nhận chia lãi hay cứ trả tiền thuê cố định

Chủ nhà đề nghị lấy phần trăm lãi hoặc doanh thu thay tiền thuê: so các cách trả cho mặt bằng, tính thử tháng tốt tháng xấu và những điều phải ghi trước khi đồng ý.

A Vietnamese shop tenant and an elderly landlord standing in an empty ground floor shophouse with bare walls, looking at the open front, seen from inside, bright midday light

Khi chủ nhà rủ góp mặt bằng để lấy phần trăm thay cho tiền thuê, tiệm được nhẹ tiền những tháng đầu nhưng đổi lại phải mở sổ sách cho chủ nhà xem và chia phần khi tiệm làm tốt. Cách này hợp với tiệm chưa chắc doanh thu; tiệm đã chắc khách thì tiền thuê cố định thường rõ ràng và rẻ hơn về lâu dài.

Đề nghị này hay xuất hiện ở mặt bằng đã trống lâu, hoặc chủ nhà là người quen muốn giúp mà vẫn muốn có phần. Nghe như ai cũng lợi, nhưng nó biến chủ nhà từ người cho thuê thành người làm ăn chung, kéo theo mọi chuyện của làm ăn chung: xem sổ, góp ý, chia lãi, và cả lúc muốn dừng. Bài này so bốn cách trả cho mặt bằng, tính thử bằng số giả định, rồi liệt kê điều phải ghi ra. Số trong bài là ví dụ.

Ba cách trả cho mặt bằng: so bằng cùng một ví dụ

Ví dụ giả định: một tiệm bánh cuốn ở Hà Nội. Chủ nhà đưa ra bốn phương án, lấy mốc tiền thuê theo lời chủ nhà là 15 triệu đồng một tháng; con số thật bạn phải tự hỏi quanh khu.

Phương ánCách tínhTháng doanh thu 120 triệu, lãi 10 triệuTháng doanh thu 220 triệu, lãi 40 triệu
A. Thuê cố định15 triệu mỗi thángTrả 15 triệu, tiệm lỗ 5 triệu sau tiền thuêTrả 15 triệu, tiệm còn 25 triệu
B. Phần trăm doanh thu9% doanh thuTrả 10,8 triệuTrả 19,8 triệu
C. Phần trăm lợi nhuận trước tiền mặt bằng40% lợi nhuậnTrả 4 triệuTrả 16 triệu
D. Kết hợp7 triệu cố định cộng 20% lợi nhuậnTrả 9 triệuTrả 15 triệu

Trong ví dụ, lãi ở hai cột cuối là lợi nhuận trước khi trả mặt bằng. Phương án A làm tiệm lỗ ở tháng xấu nhưng giữ được nhiều nhất ở tháng tốt. Phương án C nhẹ nhất ở tháng xấu nhưng phụ thuộc vào con số lợi nhuận, mà lợi nhuận thì dễ cãi nhau nhất vì nó tuỳ cách tính chi phí. Phương án B dựa vào doanh thu, dễ đếm hơn lợi nhuận, nhưng tiệm vẫn trả nhiều khi doanh thu cao mà lãi mỏng.

Phương án D là kiểu dung hoà hay gặp: chủ nhà có một khoản sàn để yên tâm, tiệm không bị đè nặng ở tháng đầu, và hai bên cùng hưởng khi tiệm làm tốt.

Chủ nhà lấy phần trăm thì chủ nhà trở thành gì

Khi trả tiền thuê cố định, chủ nhà chỉ quan tâm tiền có về đúng ngày không và mặt bằng có bị hư hại không. Khi lấy phần trăm, chủ nhà có lý do chính đáng để quan tâm mọi thứ ảnh hưởng tới doanh thu hoặc lợi nhuận: giờ mở cửa, giá bán, số nhân viên, cả món ăn. Đó không phải chủ nhà khó tính; đó là hệ quả tự nhiên của việc họ có phần trong kết quả.

Điều này dẫn tới ba câu hỏi phải trả lời trước: chủ nhà được xem sổ tới mức nào, chủ nhà được góp ý vào những việc gì, và quyền quyết cuối cùng thuộc về ai. Một câu trả lời hợp lý cho tiệm nhỏ: chủ nhà được xem bảng doanh thu và chi phí hằng tháng, được góp ý trong buổi gặp tháng, nhưng việc vận hành hằng ngày do người chủ tiệm quyết.

Ví dụ giả định: anh Đạt mở tiệm bánh cuốn ở mặt bằng của bà Liên theo phương án C. Tháng thứ tư, bà Liên thấy anh Đạt thuê thêm một người phụ, làm chi phí tăng và phần trăm của bà giảm. Bà phản đối. Nếu không có thoả thuận trước về quyền thuê người, chuyện này thành mâu thuẫn lớn dù anh Đạt thuê người là để phục vụ khách nhanh hơn và giữ doanh thu lâu dài.

Năm điều phải ghi trước khi đồng ý

Con số dùng để tính phần trăm. Doanh thu hay lợi nhuận. Nếu là lợi nhuận, những khoản chi nào được trừ: lương chủ tiệm có được trừ không, khấu hao bếp, tiền sửa sang ban đầu có được trừ dần không.

Mức sàn và mức trần. Mức tối thiểu chủ nhà nhận ở tháng xấu, và có thể có mức tối đa ở tháng tốt để tiệm không trả quá giá thuê cố định quá nhiều.

Cách xem số và ngày chốt. Chủ nhà xem sổ hay chỉ xem bảng tổng; doanh thu tính theo máy bán hàng, theo sổ, hay theo tài khoản ngân hàng; ngày nào trong tháng chốt số và trả tiền.

Thời hạn và lúc chuyển sang tiền thuê cố định. Ví dụ sau mười hai tháng, hai bên xem lại và có quyền chuyển sang thuê cố định với giá tính theo cách đã định trước.

Khi một bên muốn dừng. Báo trước bao lâu, đồ đạc và phần sửa sang tiệm đã đầu tư thì xử lý thế nào. Những điều khoản này đụng tới luật dân sự và có thể đụng tới thuế của chủ nhà, nên hỏi luật sư và kế toán trước khi ký.

Khi nào nên từ chối và cứ thuê cố định

Có những trường hợp phương án chia lãi tưởng nhẹ mà thật ra nặng hơn tiền thuê cố định.

  • Tiệm đã có khách chắc chắn, ví dụ chuyển từ chỗ cũ sang và mang theo khách quen. Doanh thu cao ngay từ đầu nên phần trăm sẽ sớm vượt tiền thuê.
  • Biên lãi mỏng nhưng doanh thu lớn, như tiệm bán hàng tạp hoá. Phần trăm doanh thu sẽ ăn hết phần lãi.
  • Chủ nhà sống ngay trên lầu và rất hay góp ý. Lấy phần trăm sẽ cho họ thêm lý do để góp ý mỗi ngày.
  • Bạn không muốn ai xem sổ của mình. Nếu đây là điều bạn không chấp nhận được, phương án chia lãi không hợp, dù tiền có nhẹ hơn.
  • Chủ nhà không chịu ghi mức sàn, mức trần và cách tính. Thoả thuận phần trăm mơ hồ là thoả thuận sẽ phải cãi lại mỗi tháng.

Từ chối không có nghĩa là bỏ mặt bằng. Có thể đề nghị ngược lại: thuê cố định nhưng giảm giá ba tháng đầu, hoặc tăng dần theo lịch. Cách này cho tiệm thời gian đứng vững mà chủ nhà vẫn chỉ là chủ nhà.

Tính thử bằng giấy bút trước khi trả lời chủ nhà

Bạn chỉ cần ba con số ước tính và một buổi tối.

  1. Ước doanh thu và lãi trước tiền mặt bằng cho ba kịch bản: tháng xấu, tháng trung bình, tháng tốt. Dùng số của tiệm cũ nếu có, không dùng số mơ ước.
  2. Với mỗi kịch bản, tính số tiền phải trả theo từng phương án chủ nhà đề xuất.
  3. Cộng tổng ba kịch bản theo tỷ lệ bạn nghĩ sẽ xảy ra, ví dụ năm tháng xấu, năm tháng trung bình, hai tháng tốt trong năm đầu.
  4. So tổng tiền mặt bằng cả năm của từng phương án. Ghi thêm cột: tháng xấu nhất phải trả bao nhiêu.
  5. Chọn phương án mà tháng xấu nhất bạn vẫn trả được mà không phải bỏ tiền nhà ra bù, rồi mới xét tới tổng cả năm.

Bước cuối là thứ tự ưu tiên quan trọng. Tiệm nhỏ ít khi chết vì trả mặt bằng hơi cao trong cả năm, mà hay chết vì vài tháng đầu không trả nổi.

Nếu chưa có số của tiệm cũ để ước, hãy dùng số thấp: lấy mức doanh thu bạn nghĩ là bình thường rồi giảm đi một phần ba cho năm tháng đầu. Ước thấp mà vẫn chọn được phương án trả nổi thì khi thực tế tốt hơn, phần dư là phần thưởng chứ không phải phần cứu.

Giữ quan hệ tốt khi chủ nhà đã thành người chung phần

Mỗi tháng gửi chủ nhà một bảng số ngắn: doanh thu, các khoản chi chính, phần của chủ nhà và cách tính. Gửi đều đặn, kể cả tháng tốt, để chủ nhà không phải hỏi. Chủ nhà phải hỏi mới biết là chủ nhà sẽ bắt đầu nghi.

Khi có thay đổi lớn ảnh hưởng tới con số tính phần trăm, như đổi giờ mở cửa, thêm người, tăng giá, hãy báo trước và nói lý do, dù thoả thuận không bắt phải hỏi. Báo trước tốn một cuộc nói chuyện; không báo có thể tốn cả mặt bằng khi tới hạn gia hạn.

Chuẩn bị sẵn cho lúc xem lại thoả thuận, thường sau năm đầu. Nếu tiệm làm tốt, chủ nhà sẽ muốn tăng phần trăm hoặc chuyển sang tiền thuê cao. Nếu tiệm làm kém, bạn sẽ muốn giảm. Có sẵn bảng số mười hai tháng thì cuộc bàn lại dựa trên con số, không dựa trên cảm giác ai đang được lợi hơn.

Chỗ hay cãi nhau khi tính phần trăm và cách chặn trước

Phần trăm nghe đơn giản, nhưng con số đem nhân lại có nhiều cách hiểu. Dưới đây là những chỗ hay lệch giữa chủ tiệm và chủ nhà, kèm cách ghi để chặn trước.

  • Tiền đơn giao qua ứng dụng. Doanh thu ghi trên ứng dụng là giá khách trả, nhưng tiệm chỉ nhận về sau khi bị trừ phí. Ghi rõ doanh thu tính theo tiền tiệm thực nhận hay theo giá bán.
  • Khuyến mãi, giảm giá, món tặng. Tháng làm khuyến mãi lớn thì doanh thu thấp đi; chủ nhà có thể cho rằng tiệm cố ý giảm. Ghi trước rằng khuyến mãi là quyền của chủ tiệm, hoặc đặt mức trần khuyến mãi mỗi tháng.
  • Tiền thu hộ và hàng bán hộ. Tiệm nhận bán hộ hàng của người khác hưởng hoa hồng thì chỉ phần hoa hồng mới là doanh thu của tiệm. Ghi rõ để không bị tính phần trăm trên tiền của người khác.
  • Bán ra ngoài mặt bằng. Tiệm nhận đơn sỉ giao thẳng từ xưởng khác, hay bán ở hội chợ, có tính vào doanh thu của mặt bằng không. Câu này rất hay bị quên.
  • Lương của chính chủ tiệm. Nếu chia theo lợi nhuận mà không trừ lương chủ tiệm, chủ tiệm đang làm không công cho phần của chủ nhà.

Cách tự kiểm: lấy sổ một tháng bất kỳ, chủ tiệm và chủ nhà mỗi người tự tính phần của chủ nhà theo thoả thuận đã viết. Nếu hai con số khác nhau, chỗ khác chính là chỗ phải viết lại cho rõ, và tốt nhất là phát hiện ra điều đó trước khi ký chứ không phải sau tháng đầu.

Câu hỏi thường gặp

Trả tiền mặt bằng theo phần trăm doanh thu có lợi hơn thuê cố định không?

Lợi ở tháng doanh thu thấp, thiệt ở tháng doanh thu cao. Tiệm chưa chắc khách thì phần trăm giúp nhẹ gánh lúc đầu; tiệm đã chắc khách thì thuê cố định thường rẻ hơn tính theo cả năm.

Nên chọn phần trăm doanh thu hay phần trăm lợi nhuận?

Doanh thu dễ đếm và ít cãi nhau hơn. Lợi nhuận công bằng hơn với tiệm biên lãi mỏng nhưng phải thống nhất rất kỹ cách tính chi phí. Nhiều bên chọn kết hợp một khoản cố định nhỏ với phần trăm lợi nhuận.

Chủ nhà có quyền xem sổ sách của tiệm không?

Chỉ khi thoả thuận cho phép. Nếu trả theo phần trăm thì chủ nhà gần như chắc chắn cần xem số để biết tiền mình nhận có đúng không, nên hãy ghi rõ xem gì và xem lúc nào.

Thoả thuận kiểu này có phải là hợp đồng thuê nhà bình thường không?

Nó có thể được xem như một dạng hợp tác kinh doanh hơn là thuê nhà đơn thuần, ảnh hưởng tới cách ghi hợp đồng và nghĩa vụ thuế của các bên. Phần này nên hỏi luật sư và kế toán.

Tiệm đóng cửa giữa chừng thì phần sửa sang mặt bằng xử lý sao?

Phải ghi trước trong thoả thuận: phần nào tiệm được tháo mang đi, phần nào để lại cho chủ nhà, có được bù tiền không. Không ghi trước thì đây là chỗ tranh chấp hay gặp nhất khi kết thúc.

Sau một năm có nên chuyển sang thuê cố định không?

Nếu doanh thu đã ổn định và phần trả cho chủ nhà theo phần trăm cao hơn mức thuê cố định hợp lý, chuyển sang thuê cố định thường có lợi cho tiệm và giảm việc phải báo số hằng tháng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138