Khi đường trước tiệm bị rào sửa nhiều tháng, mục tiêu không phải là giữ doanh thu như cũ mà là đi qua được quãng đó với ít tiền mất nhất và còn giữ được khách quen khi đường thông. Ba việc nên làm ngay: tìm hiểu công trình kéo dài bao lâu từ nguồn chính thức, tính số tiền cần để qua quãng đó, và làm cho khách quen vẫn đến hoặc vẫn mua được dù khó đi lại.
Đây là một cú sốc tạm thời, khác với doanh thu giảm theo xu hướng hay theo mùa. Cách ứng phó vì vậy cũng khác: đừng đổi mô hình, đừng giảm giá sâu, mà tập trung giữ tiền và giữ quan hệ. Ví dụ trong bài là một quán phở nhỏ ở Hải Phòng, giả định, có con đường trước mặt bị rào để mở rộng và làm lại cống.
Biết công trình kéo dài bao lâu, đừng nghe đồn
Câu hỏi đầu tiên quyết định mọi thứ khác là đường sẽ bị rào bao lâu. Nghe hàng xóm nói thì có người bảo ba tháng, có người bảo một năm. Bạn cần thông tin từ nơi chính thức: bảng thông tin công trình đặt ở công trường, thông báo của phường, hoặc hỏi trực tiếp đơn vị thi công ở công trường. Ghi lại mốc dự kiến, và nhớ rằng công trình thường kéo dài hơn dự kiến, nhất là khi gặp mùa mưa.
Cũng nên hỏi công trình chia làm mấy đoạn, đoạn trước tiệm mình làm khi nào và lâu bao lâu. Có những công trình dài cả năm nhưng đoạn trước cửa chỉ bị đào vài tuần, phần thời gian còn lại chỉ là có rào chắn một bên. Biết được điều đó giúp bạn chia quãng khó thành từng giai đoạn để xử lý khác nhau.
Khi tính toán, dùng kịch bản dài hơn dự kiến khoảng một nửa. Nếu thông báo ghi bốn tháng, hãy chuẩn bị cho sáu tháng. Chuẩn bị dư thì cùng lắm còn tiền để dành, chuẩn bị thiếu thì giữa chừng hết tiền đúng lúc công trình còn đang làm.
Tính tiền cần để qua: ví dụ quán phở ở Hải Phòng
Chủ quán ước doanh thu và chi phí trong thời gian bị rào, chia theo giai đoạn. Số chỉ là ví dụ, mỗi quán một khác:
| Giai đoạn | Thời gian | Doanh thu so với bình thường | Lãi gộp mỗi tháng | Chi phí cố định mỗi tháng | Hụt mỗi tháng |
|---|---|---|---|---|---|
| Bình thường | 100% | 40 triệu | 28 triệu | dư 12 triệu | |
| Đào đoạn trước cửa | 2 tháng | 40% | 16 triệu | 28 triệu | 12 triệu |
| Rào một bên, đi lại khó | 3 tháng | 70% | 28 triệu | 28 triệu | hoà |
| Dự phòng kéo dài | 1 tháng | 50% | 20 triệu | 28 triệu | 8 triệu |
Tổng cần chuẩn bị là khoảng 32 triệu: 24 triệu cho hai tháng đào trước cửa và 8 triệu cho một tháng kéo dài thêm. Con số này giúp chủ quán biết cần tìm đâu ra khoảng đó: tiền để dành, giảm bớt chi phí cố định nào, thương lượng gì với chủ nhà. Nếu tiền để dành chỉ có 15 triệu, chủ quán biết trước mình cần cắt hoặc thương lượng khoảng 17 triệu nữa, và có thời gian để làm việc đó trước khi công trình bắt đầu đào trước cửa.
Cắt gì, giữ gì trong lúc đường rào
Doanh thu giảm thì một số chi phí giảm theo, một số không. Rà từng khoản để biết chỗ nào còn bớt được mà không làm hỏng quán khi đường thông:
| Khoản chi | Nên làm | Lý do |
|---|---|---|
| Nguyên liệu tươi | Nhập theo ngày, ít hơn, gần với lượng bán thật | Giảm đồ bỏ đi cuối ngày, khoản tiết kiệm lớn nhất |
| Người làm theo ca | Thoả thuận giảm ca giờ vắng, giữ người chính | Cần họ đủ ngay khi đường thông |
| Tiền mặt bằng | Thương lượng giảm hoặc giãn trong thời gian đào | Khoản cố định lớn nhất, chủ nhà cũng có lợi khi bạn ở lại |
| Điện, gas | Bớt bếp, bớt đèn ở giờ vắng | Nhỏ nhưng cộng dồn nhiều tháng |
| Sửa sang, mua sắm mới | Hoãn đến khi đường thông | Bụi và rung chấn làm hỏng đồ mới, tiền cần để giữ quán |
| Chất lượng món chính | Giữ nguyên | Khách đến được lúc khó đi là khách quý nhất |
Trong ví dụ quán phở, chỉ riêng nhập thịt và bánh phở theo ngày thay vì theo tuần đã bớt được phần bỏ đi đáng kể, còn tiền thuê được chủ nhà đồng ý giảm một phần ba trong hai tháng đào. Hai khoản đó cộng lại gần lấp được phần hụt mà không phải đụng hết tiền để dành. Cái không cắt là định lượng mỗi tô, vì đó là lý do khách quen chịu đi vòng để tới.
Giữ khách quen khi đường khó đi
Chỉ đường rõ ràng. Khách không biết lối vào hay chỗ đỗ xe sẽ đi thẳng sang quán khác. Tìm một chỗ gửi xe gần đó, thoả thuận với chủ chỗ gửi nếu được, và dặn khách quen lối đi tạm.
Mang hàng ra tận chỗ khách đỗ. Với quán ăn, nhận gọi trước và mang ra đầu đường cho khách đi làm buổi sáng. Khách không phải xuống xe, không phải lội qua công trường.
Bán mang đi, giao gần. Khách ở các khu lân cận vẫn muốn ăn mà ngại đi qua công trình. Giao trong bán kính gần, gom đơn theo giờ, tốn ít công hơn mở thêm kênh bán xa.
Báo khách quen tình hình. Một tin nhắn ngắn cho khách đã có số: quán vẫn mở, lối vào tạm ở đâu, có nhận mang ra đầu đường. Khách thấy quán đóng cửa vì công trình mà không ai báo thường tưởng quán đã nghỉ hẳn.
Giữ chất lượng như cũ. Khi vắng, dễ cắt bớt nguyên liệu, nấu ít đi cho đỡ phí. Nhưng khách đến được trong lúc khó đi lại là khách quý nhất, họ cần thấy quán vẫn như xưa.
Nói chuyện với chủ nhà và nhà cung cấp
Nếu thuê mặt bằng, chủ nhà cũng bị ảnh hưởng: nếu bạn rời đi giữa lúc đường đang rào, rất khó cho thuê lại. Đây là lúc đề nghị giảm tiền thuê trong những tháng đào trước cửa, hoặc giãn kỳ đóng tiền đến khi đường thông. Đưa bảng ước tính ở trên và thông tin về thời gian công trình. Một đề nghị có thời hạn, ví dụ giảm một phần ba trong hai tháng đào, dễ được đồng ý hơn đề nghị chung chung. Ghi lại thoả thuận thành văn bản, dù chủ nhà là người quen.
Với nhà cung cấp, giảm lượng nhập theo doanh thu thực tế, hỏi nhập lẻ hơn hoặc giao thường hơn để bớt tồn. Nếu đang có công nợ, báo trước tình hình thay vì để đến hạn mới xin lùi. Nhà cung cấp lâu năm thường sẵn lòng hỗ trợ khách hàng nói thẳng.
Một điều nên biết: thường công trình công cộng không có khoản bù cho tiệm bị ảnh hưởng doanh thu, nhưng tuỳ từng nơi có thể có hỗ trợ hoặc chính sách riêng. Nếu muốn biết, hỏi trực tiếp phường hoặc cơ quan quản lý công trình. Đừng tính khoản đó vào kế hoạch khi chưa có văn bản rõ ràng.
Những việc không nên làm khi đường đang rào
Có những phản ứng tự nhiên nhưng làm quãng khó dài hơn hoặc tốn hơn:
- Giảm giá sâu để kéo khách: khách không đến được vì đường, không phải vì giá. Giảm giá chỉ làm khách quen trả ít hơn.
- Đổi món, đổi mô hình giữa chừng: đây là sốc tạm thời. Khi đường thông, khách quen muốn tìm lại đúng quán cũ.
- Dời tiệm vội vàng: tính kỹ tiền dời và cọc mới. Với công trình vài tháng, dời thường tốn hơn ở lại chịu đựng.
- Đóng cửa im lặng: nếu quyết nghỉ trong những tuần đào trước cửa, báo khách ngày nghỉ và ngày mở lại.
- Cãi nhau với đơn vị thi công: giữ quan hệ tốt giúp bạn biết lịch sớm, xin được lối vào tạm, nhờ dọn bụi trước cửa.
Nếu thấy công trình gây nguy hiểm hay làm hư hại tài sản của tiệm, ghi lại bằng ảnh và ngày giờ, phản ánh với phường hoặc đơn vị thi công theo đúng kênh. Đó là chuyện khác với việc doanh thu giảm.
Mười lăm phút mỗi tuần để biết mình còn trụ được bao lâu
Trong lúc đường rào, tình hình thay đổi theo tuần: đoạn đào dời đi, có hôm công trình nghỉ, có hôm mưa ngập. Vì vậy nên xem tiền mỗi tuần một lần thay vì mỗi tháng. Chỉ cần ba con số: doanh thu tuần này, tiền chi tuần này, và số tiền để dành còn lại. Lấy số tiền còn lại chia cho phần hụt trung bình mỗi tuần, ra số tuần quán còn trụ được nếu mọi thứ giữ như hiện tại.
Đặt sẵn một mốc báo động, ví dụ khi số tuần còn trụ được thấp hơn số tuần công trình còn phải làm. Chạm mốc đó thì không chờ nữa: nói chuyện lại với chủ nhà, cắt thêm khoản chi, hoặc tính đến phương án tạm nghỉ trong những tuần tệ nhất. Quyết định khi còn bốn tuần tiền bao giờ cũng nhẹ nhàng hơn khi chỉ còn một tuần.
Ghi ba con số này vào cùng một trang sổ, tuần sau nối tiếp tuần trước. Nhìn một cột số đi xuống chậm lại hay nhanh lên cho bạn biết nhiều hơn mọi lời trấn an của hàng xóm rằng sắp xong rồi.
Chuẩn bị cho ngày đường thông
Ngày gỡ rào là lúc khách quay lại, và cũng là lúc các quán khác cùng đường đón khách. Chuẩn bị trước vài tuần:
- Hỏi đơn vị thi công ngày dự kiến gỡ rào đoạn trước tiệm.
- Dọn dẹp, lau chùi mặt tiền, sửa những chỗ hư do bụi và rung chấn.
- Nhập lại hàng đủ cho mức khách bình thường từ tuần đầu, không để hết món.
- Báo khách quen ngày đường thông, mời ghé lại.
- Giữ lại những cách đã làm tốt trong lúc rào, như giao gần hay mang ra đầu đường, nếu khách vẫn thích.
- Sau một tháng, so doanh thu với trước khi rào để biết đã lấy lại được bao nhiêu khách.
Đường mới thường rộng và đẹp hơn, có khi lượng người qua lại còn tăng. Quán đã giữ được khách quen trong lúc khó khăn sẽ là quán được hưởng lợi đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Đường bị rào có được giảm thuế không?
Việc giảm hay miễn thuế phụ thuộc vào quy định hiện hành và tình hình cụ thể của từng hộ, từng doanh nghiệp. Nếu doanh thu giảm nhiều, nên hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc kế toán xem có cần khai lại hay có thủ tục gì phù hợp, đừng tự suy đoán.
Có nên tạm đóng cửa trong lúc đào đường trước tiệm?
Tính hai phương án: mở cửa với doanh thu thấp và đóng hẳn vài tuần. Nếu lãi gộp khi mở không bù nổi chi phí phát sinh như nguyên liệu, công, điện, đóng có thể đỡ hơn. Nhưng nếu nghỉ dài, hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế về thủ tục.
Công trình kéo dài hơn dự kiến thì làm sao?
Cập nhật lại bảng tính với thời gian mới, xem tiền để dành còn đủ bao lâu. Nói chuyện lại với chủ nhà và nhà cung cấp. Nếu kéo dài quá xa, khi đó mới đáng cân nhắc các phương án lớn hơn như dời tiệm hay thu nhỏ.
Có nên bán qua ứng dụng giao đồ ăn trong lúc đường rào không?
Có thể thử nếu quán chưa có, vì khách xung quanh vẫn muốn ăn. Nhưng nhớ tính phí chiết khấu của ứng dụng vào giá vốn, và giữ chất lượng khi đóng gói. Bắt đầu với vài món dễ mang đi, không cần đưa cả thực đơn lên.
Tiệm có thể yêu cầu đơn vị thi công làm lối vào tạm không?
Có thể đề nghị, nhất là khi tiệm nằm giữa đoạn đào. Nói chuyện lịch sự với người phụ trách ở công trường, đề nghị một lối đi bộ hoặc tấm ván qua hố. Nhiều đơn vị thi công sẵn lòng nếu việc đó không ảnh hưởng an toàn công trình.