SachLuoc.comSách Lược
Khi hợp tác, liên kết

Chia lợi nhuận khi người góp tiền, người góp sức: bốn cách chia và bảng so sánh

Một người bỏ tiền, một người đứng tiệm: bốn cách chia lợi nhuận thường gặp, ví dụ tính bằng số giả định cho từng cách và khi nào nên đổi cách chia.

A Vietnamese woman in an apron wiping a counter in a small noodle shop after closing while a man in a shirt waits by the door, side view, dim yellow light

Khi một người góp tiền và một người góp sức, cách chia công bằng nhất thường là trả lương cho người đứng tiệm trước, rồi mới chia phần lãi còn lại theo tỷ lệ đã thoả thuận. Chia thẳng lợi nhuận theo tỷ lệ góp vốn mà không tính lương gần như luôn làm người góp sức thiệt khi tiệm còn nhỏ.

Bài này so bốn cách chia hay gặp ở tiệm, quán, xưởng nhỏ, tính thử cùng một con số giả định để thấy mỗi cách ra kết quả khác nhau thế nào, rồi đưa ra dấu hiệu khi nào nên ngồi lại đổi cách chia. Mọi số trong bài là ví dụ.

Vì sao chia lãi theo tỷ lệ vốn hay làm người góp sức thiệt

Thử một ví dụ giả định: anh Phúc ở Cần Thơ góp 400 triệu đồng mở tiệm sửa xe máy, anh Lộc là thợ chính, không góp tiền mà góp tay nghề và đứng tiệm từ sáu giờ sáng tới tám giờ tối. Hai người thống nhất chia lãi bảy ba, anh Phúc bảy vì bỏ tiền. Tháng đầu tiệm lãi 10 triệu đồng sau khi trừ mọi chi phí trừ công của anh Lộc. Anh Lộc nhận 3 triệu, ít hơn hẳn lương thợ ở tiệm khác, trong khi anh Phúc nhận 7 triệu mà không có mặt ở tiệm.

Vấn đề nằm ở chỗ cách chia này coi công sức hằng ngày của anh Lộc là một phần của lợi nhuận, trong khi thật ra đó là một khoản chi phí. Nếu tiệm thuê một thợ ngoài làm đúng việc đó, tiệm phải trả lương trước khi có lãi. Không tính lương cho người góp sức nghĩa là tiệm đang báo lãi cao hơn thật, và người chịu phần chênh là người đứng tiệm.

Ngược lại, khi tiệm lãi lớn, chia theo tỷ lệ có thể làm người góp tiền thấy thiệt nếu tỷ lệ góp sức được đặt quá cao. Không có cách chia nào đúng cho mọi tiệm; điều cần là hai người hiểu mỗi cách sẽ ra con số thế nào ở tháng xấu lẫn tháng tốt.

Bốn cách chia và cùng một ví dụ tính thử

Ví dụ giả định chung: tiệm có lợi nhuận trước khi tính công người đứng tiệm là 20 triệu đồng một tháng. Lương thợ tương đương ở khu đó, theo ví dụ, là 9 triệu đồng.

Cách chiaCách tínhNgười góp sức nhậnNgười góp tiền nhận
1. Chia thẳng theo tỷ lệ 70/3020 triệu × 30% cho người góp sức6 triệu14 triệu
2. Lương trước, lãi còn lại chia 70/30Trả 9 triệu lương, 11 triệu còn lại chia9 + 3,3 = 12,3 triệu7,7 triệu
3. Lương trước, lãi còn lại chia 50/50Trả 9 triệu lương, 11 triệu chia đôi9 + 5,5 = 14,5 triệu5,5 triệu
4. Lương cố định cho người góp sức, toàn bộ lãi cho người góp tiềnTrả 9 triệu, 11 triệu về người góp tiền9 triệu11 triệu

Nhìn bảng, cách 1 cho người góp sức ít nhất dù họ làm nhiều nhất. Cách 4 thực chất là quan hệ chủ và người làm thuê, không còn là hợp tác. Cách 2 và 3 là hai biến thể hay được chọn, khác nhau ở chỗ hai người đánh giá phần tay nghề, khách quen của người góp sức nặng tới đâu so với phần tiền.

Thử lại bảng với tháng xấu, lợi nhuận chỉ 8 triệu. Ở cách 2, tiền không đủ trả lương 9 triệu, nên hai người phải thoả thuận trước: lương có được trả đủ bằng quỹ dự phòng không, hay giảm theo tháng. Câu này nên viết ra ngay từ đầu.

Năm thứ phải ghi rõ để cách chia không bị hiểu sai

Lợi nhuận được tính sau những khoản nào. Tiền thuê mặt bằng, khấu hao máy móc, tiền điện nước, thuế, tiền trả lãi nếu có. Nhiều tiệm cãi nhau chỉ vì một người tính lãi trước khấu hao, người kia tính sau.

Lương người góp sức là bao nhiêu và khi nào xét lại. Ví dụ xét lại mỗi sáu tháng, so với mức trả thợ cùng nghề trong khu.

Chia vào lúc nào. Hằng tháng, hằng quý, hay chỉ khi quỹ dự phòng của tiệm đã đủ một mức như hai tháng chi phí cố định.

Tháng lỗ thì ai chịu. Người góp sức có phải trả lại phần lương không, hay lỗ chỉ trừ vào phần vốn của người góp tiền.

Người góp sức có được tích luỹ phần sở hữu không. Một số cặp thoả thuận mỗi năm người đứng tiệm được cộng thêm một phần trăm sở hữu nhỏ. Cách ghi và giá trị pháp lý của việc này phải hỏi luật sư.

Ai giữ sổ và ai được xem. Người đứng tiệm thường giữ sổ vì có mặt hằng ngày, nhưng người góp tiền phải được xem bất cứ lúc nào mà không cần xin. Ghi quyền xem sổ vào thoả thuận để việc hỏi xem sổ không bị hiểu là nghi ngờ.

Chỗ hay sai khi chia và vì sao

Những lỗi dưới đây gặp lặp đi lặp lại ở tiệm nhỏ làm chung, và hầu hết đều đến từ việc nghĩ rằng chuyện chia tiền tự nó sẽ ổn.

  • Rút tiền mặt từ ngăn kéo khi cần. Không ai ghi, cuối tháng không biết ai đã lấy bao nhiêu. Mọi lần rút phải ghi vào sổ, kể cả năm trăm nghìn đồng.
  • Người góp sức ăn uống, đổ xăng bằng tiền tiệm như một khoản bù lương. Thoả thuận ngầm này luôn bị người kia nhìn khác đi khi tiệm khó.
  • Chia hết lãi mỗi tháng. Tiệm không có tiền thay máy, sửa mặt bằng, nên lần chi lớn đầu tiên buộc hai người góp thêm và cãi nhau xem ai góp.
  • Giữ nguyên cách chia khi vai trò đã đổi. Người góp tiền bắt đầu đến tiệm làm cả ngày, hoặc người góp sức thuê thêm thợ và ít có mặt hơn, nhưng tỷ lệ vẫn như năm đầu.
  • Chỉ nói miệng. Một năm sau hai người nhớ hai con số khác nhau, cả hai đều thật lòng tin mình nhớ đúng.

Cách tự kiểm đơn giản: cuối mỗi tháng, đưa người kia xem sổ và bảng chia, người kia ký hoặc nhắn xác nhận. Việc này mất mười phút và loại bỏ phần lớn những lần nghi ngờ nhau.

Khi nào nên ngồi lại đổi cách chia

Cách chia đặt ra lúc mở tiệm phản ánh vai trò của hai người lúc đó. Vai trò thay đổi thì cách chia nên được xem lại, và tốt nhất là hẹn trước ngày xem lại thay vì đợi một người bực mình mới đề nghị. Ví dụ ghi vào thoả thuận: mỗi năm vào tháng thứ mười hai, hai người cùng xem lại bảng chia.

Các dấu hiệu nên xem lại sớm hơn: người góp sức bắt đầu nhận việc làm thêm bên ngoài vì thấy thu nhập ở tiệm không đủ; người góp tiền bắt đầu hỏi chi tiết từng khoản chi nhỏ; lợi nhuận tăng gấp đôi so với lúc thoả thuận; tiệm đã thuê thêm người làm phần việc trước đây người góp sức tự làm.

Khi ngồi lại, đừng bắt đầu bằng con số mới. Bắt đầu bằng việc liệt kê mỗi người đang làm gì trong một tuần, tính bằng giờ, và những gì mỗi người mang lại ngoài giờ làm: khách quen, mối nhà cung cấp, tay nghề. Có danh sách đó rồi con số mới bàn được mà không thành chuyện ai hơn ai.

Lập bảng chia trong một buổi tối: các bước làm bằng giấy bút

Hai người cần một tờ giấy lớn, sổ thu chi ba tháng gần nhất và khoảng hai tiếng không bị làm phiền.

  1. Cộng doanh thu và chi phí trung bình ba tháng, chưa trừ công người đứng tiệm. Đó là lợi nhuận trước công.
  2. Mỗi người viết riêng mức lương mình cho là hợp lý cho người đứng tiệm, dựa trên giá thuê một người làm đúng việc đó trong khu. Lấy con số ở giữa nếu hai số gần nhau.
  3. Trừ lương ra, xem phần còn lại. Nếu phần còn lại âm hoặc rất nhỏ, tiệm chưa đủ lãi để chia, và hai người cần bàn chuyện khác trước chuyện chia.
  4. Thử ba tỷ lệ chia phần còn lại, ví dụ 70/30, 60/40, 50/50, và tính kết quả cho một tháng tốt, một tháng trung bình, một tháng xấu.
  5. Chọn tỷ lệ mà cả hai thấy chấp nhận được ở tháng xấu, không phải tháng tốt.
  6. Viết lại thành vài dòng, ghi ngày xem lại, mỗi người giữ một bản. Nhờ kế toán xem cách ghi chi phí, nhờ luật sư xem cách ghi thoả thuận.

Chọn theo tháng xấu là điểm mấu chốt. Tháng tốt thì cách chia nào cũng thấy ổn; cách chia chỉ bị thử thách khi tiền ít.

Sổ chia lãi một trang: ghi gì mỗi tháng

Cách chia dù đúng đến đâu cũng hỏng nếu không ai theo dõi được tiền đã đi đâu. Tiệm nhỏ không cần phần mềm phức tạp; một trang sổ mỗi tháng là đủ, miễn là cả hai người đều đọc được và ký vào. Trang đó nên có năm dòng cố định: doanh thu tháng, tổng chi phí, lương đã trả cho người góp sức, phần lãi còn lại, và phần mỗi người đã nhận.

Bên dưới năm dòng đó, ghi thêm hai dòng mà nhiều tiệm bỏ qua. Dòng thứ nhất là số tiền mỗi người đã rút ra ngoài kỳ chia, kể cả rút tạm để trả việc riêng. Dòng thứ hai là số dư quỹ dự phòng của tiệm sau khi chia. Hai dòng này là nơi phát hiện sớm nhất chuyện tiền bị kéo ra nhiều hơn tiệm làm ra được.

Ví dụ giả định ở tiệm sửa xe của anh Phúc và anh Lộc: tháng thứ chín, doanh thu 85 triệu đồng, chi phí 62 triệu, lương anh Lộc 9 triệu, lãi còn 14 triệu, chia theo cách 2 thì anh Lộc nhận thêm 4,2 triệu, anh Phúc 9,8 triệu, để lại quỹ 0 đồng vì đã đủ mức. Anh Phúc rút trước 3 triệu giữa tháng, nên cuối tháng chỉ nhận 6,8 triệu. Mọi thứ nằm trên một trang, hai chữ ký, không ai phải nhớ.

Giữ sổ này ít nhất cho tới khi hai người thôi làm chung và đã tất toán xong. Khi có chuyện phải tách ra, chính những trang sổ đó là căn cứ để tính ai còn nợ ai bao nhiêu.

Câu hỏi thường gặp

Người góp sức có nên được chia lãi không hay chỉ nhận lương?

Tuỳ hai người muốn quan hệ nào. Chỉ nhận lương là quan hệ chủ và người làm, rõ ràng nhưng người đứng tiệm ít gắn bó. Lương cộng một phần lãi giữ được động lực, vì người đứng tiệm thấy tiệm tốt lên thì mình được thêm.

Tỷ lệ chia 50/50 có phải công bằng nhất không?

Chia đôi nghe công bằng nhưng chỉ đúng khi hai người đóng góp tương đương cả tiền lẫn công. Nếu một người đứng tiệm cả ngày còn người kia chỉ góp tiền, chia đôi lãi mà không có lương thường làm người đứng tiệm thiệt.

Tháng lỗ thì người góp sức có phải bù không?

Nên thoả thuận trước. Cách hay gặp là người góp sức không bù lỗ bằng tiền, nhưng lương có thể giảm ở tháng lỗ đến một mức sàn, hoặc lỗ được trừ vào phần lãi các tháng sau trước khi chia tiếp.

Có nên tính khách quen của người góp sức thành phần góp vốn không?

Có thể tính, nhưng khó định giá và dễ cãi. Cách nhẹ hơn là phản ánh nó vào tỷ lệ chia phần lãi còn lại thay vì quy ra một số tiền góp. Muốn ghi thành phần góp chính thức thì cần hỏi luật sư.

Bao lâu nên xem lại cách chia một lần?

Mỗi năm một lần là nhịp hợp lý với tiệm nhỏ, cộng thêm mỗi khi vai trò hai người đổi rõ rệt hoặc lợi nhuận thay đổi lớn. Hẹn ngày xem lại từ đầu giúp không ai phải ngại khi đề nghị.

Có cần nhờ kế toán khi chia lợi nhuận không?

Với tiệm nhỏ, hai người tự làm sổ được. Nhưng nên nhờ kế toán ít nhất một lần để thống nhất cách tính chi phí, khấu hao và thuế, vì sai ở bước này thì con số lợi nhuận đem chia đã sai từ đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138