SachLuoc.comSách Lược
Khi mất khách lớn, đối tác

Mất khách hàng lớn chiếm nửa doanh thu: việc cần làm trong 30 ngày đầu

Khách lớn chiếm nửa doanh thu báo ngừng đặt hàng: xác nhận sự thật, tính số tuần tiền còn chạy được, chốt đơn dở, cắt đúng chi phí và lấp chỗ trống theo thứ tự.

Owner of a small packaging workshop standing alone between idle cardboard machines, seen from behind, wide shot, soft late afternoon light through a high window

Khi một khách chiếm khoảng nửa doanh thu báo ngừng đặt hàng, 30 ngày đầu chỉ nên làm năm việc theo đúng thứ tự: xác nhận chuyện gì thật sự xảy ra, tính xem tiền còn chạy được mấy tuần, chốt đơn dở và công nợ với khách cũ, cắt những chi phí không làm hỏng năng lực, rồi mới đi tìm đơn lấp chỗ trống. Làm ngược thứ tự, nhất là lao đi tìm đơn mới khi chưa biết mình còn bao nhiêu tiền, là cách nhiều xưởng nhỏ tự đẩy mình vào thế nhận đơn lỗ.

Bài này dùng một ví dụ giả định xuyên suốt: xưởng in và dán hộp giấy ở Đồng Nai, mười hai thợ, một khách làm bánh kẹo đặt hộp đều đặn chiếm khoảng 55% doanh thu. Một sáng thứ Hai, người phụ trách mua hàng bên đó báo từ tháng sau chuyển sang nhà in khác. Các con số dưới đây là ví dụ để minh hoạ cách tính, bạn thay bằng số của cơ sở mình.

Ngày đầu tiên: xác nhận cho đúng chuyện gì đang xảy ra

Câu báo qua điện thoại thường rất mơ hồ. "Bên chị chuyển sang nơi khác" có thể là dừng hẳn, có thể là chia bớt đơn cho một nhà in thứ hai, có thể chỉ là một mặt hàng. Trước khi làm bất cứ điều gì khác, chủ xưởng cần hỏi lại cho rõ bốn chuyện: dừng toàn bộ hay một phần, từ ngày nào, các đơn đã đặt và đang chạy có giữ nguyên không, và công nợ hiện tại sẽ thanh toán theo lịch nào.

Hỏi thêm một câu nữa, nhẹ nhàng nhưng thẳng: lý do là gì. Giá, chất lượng, giao chậm, hay bên đó đổi chính sách mua hàng chung cả công ty. Câu trả lời quyết định bạn còn cơ hội giành lại hay không. Nếu lý do là quyết định từ cấp trên của khách, ví dụ gom toàn bộ bao bì về một nhà cung cấp lớn, thì gần như không còn gì để thương lượng, và bạn nên dồn sức cho việc lấp chỗ trống. Nếu lý do là giao chậm hai lần trong quý vừa rồi, đó là chuyện của mình và vẫn có đường sửa.

Ghi lại toàn bộ câu trả lời, gửi lại cho người phụ trách một tin nhắn tóm tắt kiểu "Mình xác nhận lại: bên anh chị dừng đặt hộp từ ngày 1 tháng sau, ba đơn đang chạy vẫn giữ, công nợ tháng này thanh toán như lịch cũ, đúng không ạ?". Tin nhắn đó vừa tránh hiểu nhầm, vừa là dấu vết nếu sau này có tranh cãi về đơn dở. Đừng phản ứng bằng cảm xúc trong cuộc gọi đầu tiên; giọng điềm tĩnh giữ được cửa quay lại.

Tính lại tiền: xưởng còn chạy được bao nhiêu tuần

Bước này làm bằng giấy trong một buổi tối. Cần ba con số: tiền đang có trong tay và tài khoản, tiền sẽ thu về trong tám tuần tới (kể cả công nợ của khách vừa bỏ), và tiền phải chi mỗi tuần nếu không đổi gì. Ví dụ của xưởng hộp giấy:

KhoảnSố ví dụGhi chú
Tiền mặt và tài khoản hiện có180 triệuChỉ tính tiền chắc chắn có, không tính tiền "sắp về"
Công nợ khách lớn sẽ thu trong 8 tuần240 triệuCần xác nhận lịch trả bằng tin nhắn
Doanh thu các khách còn lại, 8 tuần320 triệuLấy trung bình ba tháng gần nhất, không lấy tháng cao nhất
Chi cố định mỗi tuần (lương, thuê xưởng, điện nền)55 triệuNhân 8 tuần ra 440 triệu
Chi nguyên liệu cho đơn còn lại, 8 tuần190 triệuGiấy, mực, keo theo tỷ lệ của từng khách
Tiền còn lại cuối tuần thứ 8110 triệu180 + 240 + 320 trừ 440 trừ 190

Con số cuối cùng không phải mục tiêu, nó là cái đồng hồ. Trong ví dụ, sau tám tuần xưởng vẫn còn tiền, nhưng từ tuần thứ chín trở đi không còn công nợ của khách lớn đổ về nữa, trong khi các khách còn lại chỉ mang về khoảng 40 triệu mỗi tuần mà chi phí lương, thuê xưởng, nguyên liệu gần 80 triệu, mỗi tuần sẽ hụt khoảng 40 triệu. Số 110 triệu còn lại chỉ đủ thêm chừng ba tuần. Như vậy chủ xưởng biết mình có khoảng hai tháng rưỡi để lấp chỗ trống trước khi phải cắt sâu. Nếu bạn tính ra con số âm ngay trong tám tuần, thứ tự ưu tiên đổi hẳn: cắt chi phí và thu nợ trước, tìm đơn sau.

Chốt đơn đang dở và công nợ với khách vừa bỏ

Khách bỏ đi nhưng vẫn còn những thứ hai bên phải giải quyết cho sòng phẳng. Đây là danh sách cần chốt, mỗi mục nên có tin nhắn hoặc biên bản xác nhận:

  • Đơn đang chạy: làm tiếp đúng chất lượng và đúng hẹn. Giao hỏng đơn cuối là đóng cửa quay lại và có thể bị trừ tiền.
  • Nguyên liệu mua riêng cho khách: giấy in sẵn mẫu, khuôn bế, bản in mang thiết kế riêng của họ. Hỏi khách có nhận lại và trả tiền phần đã mua không; nhiều hợp đồng có điều khoản này, bạn cần đọc lại.
  • Hàng làm sẵn chờ giao: nếu xưởng có làm trước một lượng tồn để giao nhanh, thỏa thuận lịch giao nốt và thanh toán.
  • Công nợ: đối chiếu số tiền khách còn nợ, hai bên cùng ký hoặc xác nhận bằng văn bản. Đối chiếu sớm khi quan hệ còn tốt dễ hơn nhiều so với lúc đã cắt đứt.
  • Tài sản của khách để ở xưởng: khuôn, mẫu, vật tư họ gửi. Lập danh sách và hẹn ngày bàn giao.

Nếu có điểm hai bên hiểu khác nhau, ví dụ ai chịu tiền khuôn bế, đừng tự kết luận. Đọc lại hợp đồng hoặc đơn đặt hàng, rồi hỏi luật sư nếu số tiền đáng kể. Một cuộc tranh cãi kéo dài với khách cũ ăn mất thời gian mà 30 ngày đầu cần dồn cho việc khác.

Chi phí nào cắt ngay, chi phí nào chưa đụng

Cắt chi phí khi mất khách lớn là chuyện bắt buộc, nhưng cắt sai chỗ thì đến lúc có đơn mới lại không đủ sức làm. Cách chia đơn giản là hỏi mỗi khoản: nếu bỏ nó, tháng sau có đơn lớn mình còn nhận nổi không.

Khoản chiCắt ngayChưa đụngLý do
Nguyên liệu nhập dự trữ cho khách cũCóDừng đặt thêm, dùng nốt tồn
Làm thêm giờ, ca đêmCóKhông còn đơn gấp để cần
Thuê thêm máy, thuê kho ngoàiCóTrả lại khi hết hạn, báo trước theo hợp đồng thuê
Bảo trì máy định kỳGiữMáy hỏng đúng lúc có đơn mới là mất đơn đó
Thợ lành nghề chínhGiữ nếu còn chịu đượcTuyển lại người giỏi khó hơn giữ
Mua máy mới đã tính trướcHoãnQuyết định lại sau khi có khách thay thế

Bảng của bạn sẽ khác, nhưng nguyên tắc giống nhau: cắt những gì gắn riêng với khách vừa mất trước, giữ những gì làm nên năng lực của xưởng. Một khoản chi chung chung như "tiết kiệm điện" thường chỉ ra vài trăm nghìn, đừng mất cả buổi cho nó trong khi bỏ qua hợp đồng thuê kho đang ngốn chục triệu mỗi tháng.

Nói với người làm thế nào cho đúng

Thợ sẽ biết chuyện, sớm hơn bạn tưởng, vì họ thấy đơn ít đi. Im lặng làm tin đồn chạy trước, và người giỏi nhất thường là người tìm được việc chỗ khác nhanh nhất. Nên họp cả xưởng trong tuần đầu, nói thật ba ý: mất khách nào, xưởng còn sức chạy bao lâu theo tính toán của chủ, và chủ định làm gì trong hai tháng tới.

Nếu buộc phải giảm giờ làm hay giảm người, đừng hứa hẹn rồi rút lại. Việc tạm cho nghỉ, giảm giờ hay chấm dứt hợp đồng lao động có quy định riêng về báo trước, trợ cấp và thủ tục; trước khi quyết, hỏi kế toán hoặc luật sư lao động, hoặc liên hệ cơ quan quản lý lao động ở địa phương để làm cho đúng. Làm sai phần này có thể tốn hơn cả số tiền định tiết kiệm.

Một cách nhiều xưởng chọn là chia lại việc: thợ chính giữ nguyên lương, những ngày ít đơn thì cùng làm bảo trì máy, sắp xếp lại kho, làm mẫu thử cho khách mới. Một câu chủ xưởng dùng được: "Tháng này mình ít đơn, anh em cùng mình dọn xưởng, làm mẫu chào hàng; tháng sau có đơn mới thì chạy lại như cũ." Câu đó cụ thể hơn mọi lời động viên chung chung.

Lấp chỗ trống: tìm đơn mới theo thứ tự nào

Khi đã biết số tuần còn chạy được, đi tìm đơn theo thứ tự từ gần đến xa, vì khách gần chốt nhanh hơn:

  1. Gọi lại các khách hiện có, hỏi họ có mặt hàng nào đang đặt nơi khác mà xưởng làm được không. Khách đã tin mình là nguồn nhanh nhất.
  2. Lục lại danh sách khách từng hỏi giá trong một hai năm qua mà mình từ chối vì hết công suất. Giờ mình có công suất, đó là lý do chính đáng để liên lạc lại.
  3. Hỏi các xưởng cùng nghề cỡ lớn hơn có cần làm gia công phần việc họ quá tải không. Đơn gia công lãi mỏng nhưng giữ máy chạy và thợ có việc.
  4. Liệt kê các ngành gần với khách cũ: khách bánh kẹo bỏ đi thì cơ sở làm trà, cà phê, đặc sản địa phương cũng cần hộp giấy.
  5. Mỗi tuần ghi lại số khách đã liên hệ, số báo giá đã gửi, số đơn chốt được. Ba con số đó cho biết cách tìm khách của mình có chạy không.

Đặt một mức giá sàn cho mọi đơn mới trước khi đi chào: giá đó ít nhất phải bù được nguyên liệu, nhân công trực tiếp và một phần chi phí cố định. Nhận đơn dưới mức đó chỉ để máy chạy là đổi tiền mặt lấy mệt mỏi, và khi khách mới quen với giá thấp thì rất khó nâng lên.

Những việc không nên làm trong 30 ngày đầu

Hạ giá ồ ạt để nhận mọi đơn. Lúc mất khách, nỗi sợ máy nằm im làm chủ xưởng gật đầu với giá không đủ bù vốn. Ba tháng sau, xưởng bận rộn nhưng tiền vẫn hụt, và giá thấp đã thành mặc định với khách mới.

Năn nỉ khách cũ bằng mọi giá. Nếu lý do là quyết định chung của công ty khách, năn nỉ chỉ làm mất thời gian. Nếu lý do là lỗi của mình, sửa lỗi và chứng minh bằng việc làm, rồi hẹn gặp lại sau vài tháng, hiệu quả hơn hứa hẹn suông.

Mua máy, mở dịch vụ mới để "làm lại từ đầu". Đây là lúc tiền mỏng nhất. Quyết định đầu tư nên chờ tới khi đã có khách thay thế và biết họ cần gì.

Giấu chuyện với gia đình hoặc người cùng góp vốn. Người cùng chịu rủi ro cần biết sớm để cùng tính. Giấu đến lúc phải cắt sâu thì mất luôn sự tin cậy.

Kết luận ngay rằng xưởng hết đường. Mất một khách lớn là cú đau, nhưng với nhiều cơ sở, đó cũng là lúc buộc phải làm việc lẽ ra nên làm từ lâu: chia đều doanh thu cho nhiều khách hơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên gọi lại khách cũ để xin giữ đơn không?

Nên gọi một lần, hỏi rõ lý do và hỏi có điều kiện nào để hai bên làm tiếp không. Nếu lý do là quyết định chung của công ty khách thì dừng ở đó, giữ quan hệ tốt và hẹn liên lạc sau vài tháng.

Mất khách lớn có nên cho thợ nghỉ ngay không?

Không nên quyết trong tuần đầu. Tính trước số tuần còn chạy được, thử chia lại việc và giảm làm thêm giờ. Nếu vẫn phải giảm người, hỏi kế toán hoặc luật sư lao động về báo trước và trợ cấp để làm đúng quy định.

Khách cũ không chịu trả tiền nguyên liệu đã mua riêng cho họ thì sao?

Đọc lại hợp đồng hoặc đơn đặt hàng xem có điều khoản về vật tư chuyên dùng không, giữ lại hoá đơn mua và tin nhắn trao đổi. Nếu số tiền lớn và hai bên không thống nhất được, nhờ luật sư xem trước khi làm căng.

Bao lâu thì nên quyết định thu hẹp hẳn?

Không có mốc chung cho mọi xưởng. Một cách tự đặt là: nếu sau thời gian tiền còn chạy được mà đơn mới chưa bù nổi chi phí cố định, và không có khách lớn nào đang thương lượng, thì đó là lúc tính đến thu hẹp quy mô.

Có nên nhận đơn gia công lãi mỏng cho xưởng khác không?

Có thể nhận để giữ máy chạy và giữ thợ, miễn là giá bù được nguyên liệu, nhân công trực tiếp và một phần chi phí cố định. Đừng để đơn gia công chiếm hết công suất đến mức không còn chỗ cho khách trực tiếp có lãi tốt hơn.

Làm sao để lần sau không bị một khách chiếm quá nửa doanh thu?

Theo dõi tỷ trọng doanh thu của khách lớn nhất mỗi quý, tự đặt một ngưỡng báo động, và khi vượt ngưỡng thì dành thời gian tìm khách thứ hai, thứ ba ngay cả lúc đang bận đơn của khách lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138